Academici in de politiek<\/p>\n
De studiepikjes zijn aan de macht. Plato’s utopische ideaal van een staat gerund door ‘academische experts’, de koningen-filosofen van nu, is gerealiseerd in de moderne democratie. Kijk maar naar de zittende regering en volksvertegenwoordiging. Alle zestien ministers in Balkenende IV zijn hoog opgeleid, zes hebben er een doctorstitel. Nagenoeg het voltallige parlement heeft een hbo- of een universitair diploma, terwijl dit voor slechts dertig procent van het Nederlandse volk geldt. Ook in de politieke partijen en zelfs in buurtcomit\u00e9s trekken de academici aan de touwtjes. Het scholingarme deel van de bevolking voelt zich niet vertegenwoordigd door de hoogopgeleide elite. Deze onderklasse kijkt wezenlijk anders aan tegen zaken als integratie en globalisering en heeft het vertrouwen in de politiek verloren. Als we niet oppassen leidt de diplomademocratie tot een revolte van de massa.<\/p>\n
Dit schrikbeeld schetsen politicologen Mark Bovens en Anchrit Wille in hun vorige week verschenen studie Diploma Democracy. Als remedie stellen ze voor de ‘tirannie van diploma’s’ te ondergraven en status toe te kennen aan andere verdiensten. Verder pleiten ze voor meer directe democratie, zodat het volk rechtstreeks zijn stem kan laten horen. Met genoegen beschrijven ze het referendum over de Europese Unie als een tik op de neus van de ‘euro-academici’, die ver weg in Brusselse gangen beslissingen namen zonder de mensen te consulteren wie het betrof. Heil verwachten ze ook van een verlicht populisme dat de verlangens van de laagopgeleiden erkent zonder in makkelijke oplossingen te vluchten.<\/p>\n
Professor Pim<\/p>\n
Bovens en Wille stellen een even sombere als herkenbare diagnose, maar klopt hij ook? Nee, vindt Herman van Gunsteren, oud-hoogleraar politieke theorie\u00ebn aan de Universiteit van Leiden en in vroeger dagen de promotor van Mark Bovens. Dat politici hoog opgeleid zijn is domweg een feit, maar een andere vraag is of dit zorgelijk is. ‘Van een arts en een verpleger wil je ook dat ze een diploma hebben en hun vak verstaan,’ zegt Van Gunsteren. ‘Straks ga je ook nog zeggen: je moet de doofstommen in het parlement hebben.’<\/p>\n
Het idee dat de opvattingen van laagopgeleiden niet in het parlement vertegenwoordigd worden omdat ze zelf niet in de Kamer zitten, vindt hij aanvechtbaar. ‘Fortuyn – academicus en homo – behoorde totaal niet tot de groepen die op hem stemden. Toch konden de mensen zich prima in hem herkennen.’ Dat de diplomademocratie de oorzaak is van de kloof tussen burger en politiek, is volgens Van Gunsteren ‘speculatie’. Evengoed geldt dat voor de analyse van Herman Tjeenk Willink. De vice-president van de Raad van State stelde bij de presentatie van het jaarverslag dat de versmalling van het politieke debat een belangrijke reden is dat de kiezer op drift is. ‘Er zijn diverse verklaringen van de kloof in omloop. E\u00e9n daarvan zonder nadere toetsing tot de enige juiste bombarderen overtuigt niet,’ oordeelt Van Gunsteren.<\/p>\n
Ook Carla van Baalen, hoogleraar parlementaire geschiedenis in Nijmegen, wijst op professor Pim om het idee te bestrijden dat je iemand alleen goed kunt vertegenwoordigen als je uit dezelfde sociale groep afkomstig bent. ‘Natuurlijk moet je als politicus feeling hebben met wat er in het land leeft. De vraag is of je dat kwijtraakt als je hoogopgeleid bent.’<\/p>\n
Als historicus betwijfelt ze of de veelbesproken kloof tussen burger en politiek zich wel heeft verdiept. ‘Cynisme over de politiek is van alle tijden. Al in 1860 vroeg een kandidaat parlementari\u00ebr zich af of het wel wijs was de politiek in te gaan, omdat je dan altijd kritiek kreeg.’ De hoge opkomst bij de laatste verkiezingen geeft Van Baalen het gevoel dat het wel eens kan meevallen met de vermeende toename van het cynisme over de politiek.<\/p>\n
Toch is de Nijmeegse directeur van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis een groot voorstander van diversiteit in het parlement. ‘Het is goed om mensen uit zoveel mogelijk lagen van de bevolking in de Kamer te hebben. We willen ook dat er vrouwen en allochtonen in zitten.’ Degenen uit die doelgroepen die erin slagen de volksvertegenwoordiging te halen, zijn dan wel weer hoogopgeleid. Van Baalen twijfelt of ook mensen met weinig diploma’s hun plaatsje onder de parlementaire zon dienen te krijgen. ‘Je moet heel wat in je mars hebben om een goed Kamerlid te zijn. Vroeger zaten er ook tuinders, arbeiders en bakkers in het parlement. Maar zij waren geschoold in de kaderopleidingen van de politieke partijen.’<\/p>\n
Precies daar wringt de schoen volgens Philip van Praag, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Politieke partijen waren vroeger goed geworteld in de samenleving. Het actieve kader vormt nu steeds minder een afspiegeling van de maatschappij. Het zijn een soort carri\u00e8remachines geworden voor studenten die een cv en een netwerk willen opbouwen.’ Veel zorgwekkender dan de dominantie van hoogopgeleiden in Kamer en kabinet vindt hij dat de bestuurders niet meer vanuit de partij worden gevoed met wat er leeft in de samenleving. Dat leidt ertoe dat de politieke klasse opgesloten raakt in bestuurlijk denken. ‘Bij het Europese referendum zag je dat de politieke elite totaal geen idee had hoe de bevolking ertegenaan keek.’<\/p>\n
Populistische partijen vormen naar het inzicht van Van Praag een correctiemechanisme voor als de politiek zich te zeer heeft losgezongen van de samenleving. Vanuit dat oogpunt is het open Nederlandse politieke systeem een zegen, denkt hij. ‘Nederland is heel gevoelig voor populistische bewegingen omdat het hier in verhouding tot andere landen veel makkelijker is om met een nieuwe partij in het parlement te komen.’ Maar ook voor bestaande partijen zou het gezond zijn als ze mensen uit andere lagen van de bevolking weten te rekruteren, vindt Van Praag. ‘De PvdA zou de handen dichtknijpen als ze weer een Jan Schaefer kunnen vinden. En vadertje Drees was evenmin academisch opgeleid.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hoogopgeleiden maken de dienst uit in regering en parlement. Is dat de oorzaak van de kloof tussen burger en politiek?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Tomas Vanheste","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95691"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=95691"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95691\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tomas Vanheste","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=95691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=95691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=95691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}