Vincent van Gogh<\/p>\n
Nog dit jaar wordt de definitieve uitgave in zes delen van de Brieven van Vincent van Gogh verwacht. Om alvast in de stemming te komen, publiceert de Utrechtse kunsthistoricus Wouter van der Veen een prikkelende studie over het leesgedrag van de getourmenteerde schilder.<\/p>\n
Van Gogh is een ‘literaire’ schilder, omdat er zoveel in zijn werk te ‘lezen’ valt en omdat hij tot de topvijf van Neerlands epistolair talent hoort (ex aequo met Multatuli, E. du Perron, Jan Hanlo en Willem Walraven), maar vooral ook omdat hij zich zo zichtbaar liet inspireren door wat hij las. We weten van eerdere studies dat in zijn correspondentie zo’n honderdvijftig auteurs en achthonderd boektitels genoemd worden. Van der Veen heeft de moeite genomen uit te zoeken hoe door Van Gogh geventileerde idee\u00ebn terug te voeren zijn op zijn lectuur. Gek genoeg heeft Jan Hulsker in zijn dubbelbiografie – uit 1985 – van Vincent en broer Theo hoegenaamd geen aandacht voor de talloze literaire referenties. En die waren er niet alleen in zijn brieven: alleen al in 1887 schilderde Van Gogh kort na elkaar twee stillevens van stapels ‘Parijse romans’ en een met Germinie Lacerteux van de gebroeders De Goncourt liggend onder Bel-Ami van Guy de Maupassant.<\/p>\n
De Bijbel wordt niet zo veel genoemd in de brieven, zegt Van der Veen, maar is ongetwijfeld het belangrijkste boek geweest voor Van Gogh. De Franse historicus Jules Michelet en de naturalistische schrijver Emile Zola worden door Van Gogh het vaakst aangehaald. De Amerikaanse Judy Sund heeft al eens uitgelegd, in haar boek True to Temperament. Van Gogh and French Naturalist Literature (1992), dat de door Van Gogh in armoede geschilderde boeren en landarbeiders uit dezelfde naturalistische koker komen als de proletarische fabrieksarbeiders die in de romans van Zola figureren. Van der Veen constateert daarentegen dat Van Gogh weliswaar Zola las, maar tegelijkertijd niet eens wist wat naturalisme was. Hij was dan wel een domineeszoon waar traditiegetrouw veel aandacht voor literatuur in de familie bestond, maar enige theoretische ambitie in hetgeen hij las, is ver te zoeken. Van Gogh las, behalve Nederlands, Duits, Engels en Frans en het was in zijn milieu geen uitzondering om romantici te lezen als Heine, Goethe, Musset, Sainte-Beuve, Lamartine of klassiekers van Balzac, Hugo, Renan en Carlyle.<\/p>\n
Hij hield van boeken waarin drama in al zijn eenvoud tot literaire hoogte werd gestuwd, zoals De negerhut van Oom Tom. De kracht van eenvoud zat ook in het thema ‘aarde’. Op zijn schilderijen is dat thema natuurlijk evident – De zaaier of De aardappeleters behoeft in dat opzicht geen toelichting. Maar ook in zijn brieven wijdt Van Gogh uit over de aarde, het ene Franse citaat na het andere zingt de loftrompet over de natuur, vooral de grond, en hoe de mens beloond wordt als hij zijn beste krachten maar aan de aarde geeft.<\/p>\n
Opvallend is dat wanneer Van Gogh over Zola schreef, hij vaker het woord ‘schildert’ in plaats van ‘beschrijft’ gebruikte. Als een echte kunstenaar was hij zo gevoelig voor de sc\u00e8nes die hij las, dat hij er als het ware meteen het beeld bij zag en daarom de auteur die hem deze beelden door woorden ingaf maar meteen een schilder noemde. Misschien ligt in deze vaststelling wel de essentie van deze studie besloten. Hoe kan het dat de christelijke Van Gogh de athe\u00efst Charles Dickens net zo boeiend vond als de mystiek-gelovige Victor Hugo of Thomas \u00e0 Kempis? Van Gogh voelde zich boven alles een messias. Het lijden van Christus maakte diepe indruk op hem. Hij kon zich daarmee identificeren omdat hij als kunstenaar ook bereid was om te lijden om een nog groter kunstenaar te worden. Als Van Gogh in een brief aan zijn broer Theo schreef over Michelet en diens studie over de Franse Revolutie, lijkt het wel alsof we over een apostel lezen. Michelet was een niet onverdienstelijk historicus, maar zeker geen groot schrijver of visionair. Het lijkt erop dat Van Gogh zijn boeken niet las om er nieuwe idee\u00ebn uit op te doen, maar om er zijn eigen opvattingen op te projecteren. Dat hij er interpretaties op nahield die weinig meer met het gelezene te maken hadden, blijkt wel uit zijn opvatting van het kunstenaarschap. Nog voor hij ooit een Frans boek gelezen had, schreef hij al aan Theo wat kunst was in dezelfde bewoordingen die hij later aan Zola toeschreef.<\/p>\n
Van der Veen weet aannemelijk te maken dat het Van Gogh vooral te doen was om de kunstenaar achter het werk, de schrijver achter het boek. Van Gogh zocht geen naturalisme of een ander theoretisch framework. Nee, hij wilde weten wie Zola of Flaubert was. Net zoals hij een Brabantse boer schilderde om diens identiteit uit te drukken, niet om een proeve van realisme of expressionisme af te geven. Zo was hij ge\u00efmponeerd door Zola, door zijn werk en niet door zijn methode. Van Gogh projecteerde zijn eigen opvattingen over kunst op het naturalisme. Op die manier kon zelfs Zola dienen als drager van Van Goghs idee\u00ebn.<\/p>\n
Van Gogh hield van realisme in de literatuur omdat hij erin zag wat nu juist niet tot het realisme gerekend wordt: de man achter het werk. Hij was er diep van overtuigd dat je, als je als kunstenaar je hele leven in je werk stopte, het medium werd van de goddelijke wederopstanding. Een jaar voordat Van Gogh in 1890 een einde aan zijn leven maakte, was hij al opgehouden met lezen.<\/p>\n
Wouter van der Veen, \u2018Van Gogh: A Literary Mind\u2019. 261 pagina\u2019s, Waanders Uitgevers, \u20ac 45,\u2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Vincent van Gogh Nog dit jaar wordt de definitieve uitgave in zes delen van de Brieven van Vincent van Gogh verwacht. Om alvast in de stemming te komen, publiceert de Utrechtse kunsthistoricus Wouter van der Veen een prikkelende studie over het leesgedrag van de getourmenteerde schilder. Van Gogh is een ‘literaire’ schilder, omdat er zoveel […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hans Renders","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95233"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=95233"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95233\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans Renders","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=95233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=95233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=95233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}