Interview Robert Vuijsje<\/p>\n
Hoe een goed boek eruit kan zien. ‘Heel terloops, zonder dat je het ingepeperd krijgt, wordt het verhaal verteld over de hoofdrolspeler die zich door niemand begrepen voelt,’ zegt Robert Vuijsje over zijn favoriete roman American Psycho van Bret Easton Ellis. ‘Onder een schijnbaar snel, sexy, blits verhaal, onder die spannende wereld waarover mensen graag dingen te weten komen, moet iets zitten wat je bijna niet kan duiden: een sluimerende tragiek. Iets schrijnends, iets waar het echt over gaat.’<\/p>\n
Hoe het leven van een schrijver eruit kan zien. Een paar jaar geleden zat hij rustig te schrijven in zijn werkkamertje in een net huis in een nette straat in Amsterdam Oud-Zuid. Langs de wand de gevulde IKEA-boekenkasten. In zijn gedachten zat hij af en toe in discotheek Carribean op de Nieuwmarkt. Bij diezelfde Nieuwmarkt hadden zijn joodse voorouders voor de oorlog nog bakkerij Vuijsje gehad. In het leven van de schrijver heerste een strijd. In het huwelijk met zijn Braziliaanse vrouw zat een nefaste cadans van ‘bij’ en ‘uit’ elkaar.<\/p>\n
Een paar maanden later was hij het werkkamertje aan het verbouwen tot kinderkamer. Zijn vrouw was zwanger. Zijn werkkamer verplaatste zich naar het hele huis. Zijn gedachten verplaatsten zich naar vele plekken. Zijn zoon werd geboren. Hij werd een blije vader. Zijn roman raakte af, maar vond geen uitgever. Zijn vader, Bert Vuijsje, thuis in de wereld van de letteren, raadde hem een literaire agent aan. De schrijver ging wandelen met zijn zoontje en leurde twee jaar lang met zijn roman. Toen die roman dan eindelijk in maart 2008 verscheen, brak de chaos uit. Het kwam tot een scheiding met zijn vrouw. En de verwarring in hem werd alleen maar groter. Ook toen iedereen dacht: die Vuijsje heeft het netjes voor elkaar. In \u00e9\u00e9n klap beroemd, twee keer genomineerd voor een belangrijke literaire prijs: de Libris Literatuur Prijs (uitreiking 11 mei) en de Gouden Uil (afgelopen maandag uitgereikt; de winnaar was bij het ter perse gaan van dit nummer nog niet bekend). In Vlaanderen werd zijn boek vergeleken met De avonden. ‘Uiterst vermakelijk,’ staat op de cover van de zesde druk.<\/p>\n
In Alleen maar nette mensen vertelt Robert Vuijsje het verhaal van David Samuels. David groeit op in het nette Amsterdam Oud-Zuid. Zijn ouders voeren met linkse intellectuelen discussies over de gang van zaken in de wereld. David zit op het Barlaeus-gymnasium. Hij heeft verkering met Naomi, een meisje uit een elitair milieu. Als hij eenentwintig wordt, gaat hij op zoek naar zichzelf. David is joods, maar ziet eruit als een Marokkaan. Hij ontwikkelt een passie voor zwarte vrouwen met grote borsten en dikke billen. Dagelijks reist hij af naar de Bijlmer, om daar op zoek te gaan naar ‘de intellectuele zwarte vrouw’.<\/p>\n
Zwarte vrouw<\/p>\n
Vorige week heeft hij de boeken, cd’s en dvd’s die nog bij zijn ex-echtgenote stonden in dozen gestopt. Hij had te weinig dozen en moet nog een keer terug. Hij bracht ze even verderop in Oud-Zuid, naar het huis waar hij opgroeide; hij woont sinds een jaar opnieuw bij zijn moeder. ‘Omdat ik mijn zoontje wil zien. Mijn ex woont twee straten verder. Mijn vader en zijn vriendin wonen vier straten verder. Dat stukje Amsterdam is toch het nest waar ik uit kom.’<\/p>\n
Hij weet nog niet waar hij zijn boeken zal uitpakken. Zijn nieuwe vriendin, Lynn, heeft hij ooit in de Carribean ontmoet. Ze is met hem op televisie verschenen. Er is een foto in de krant verschenen van het stel op het Boekenbal. Een schrijver en een zwarte vrouw, het is prettig kijkvoer. Iedereen denkt dat ze een product is van de zoektocht waarover zijn debuut gaat: een joodse nette jongen uit Oud-Zuid ontmoet een Bijlmer Queen. Maar zo is het niet. Lynn is opgegroeid in de Achterhoek. Ze woont met haar zoontje in Almere. Ze is therapeute in een tbs-kliniek. Ze werkt veel met schizofrenen.<\/p>\n
‘Ik ontmoette haar voor het eerst vijf jaar geleden in de Surinaamse discotheek. Toen waren we allebei nog gebonden. Toen het boek werd uitgegeven, was de discotheek al gesloten.’ Hij was er met de kunstenaar Peter Klashorst. ‘Je krijgt bijna geen blanke vrienden mee naar een zwarte discotheek.’ Over Klashorst, die seks, zwarte vrouwen en schilderkunst verenigt en in Senegal in de gevangenis zat, schreef Vuijsje een paar jaar geleden een biografie. Vuijsje: ‘Ik beschreef een jaar waarin zijn leven helemaal uit de hand liep. Hij vertelde me zijn verhaal en ik ging daarna gewoon weer naar een geordend en rustig huis. Hij leeft veel roekelozer en wilder dan ik. Ik doe wel eens domme dingen, maar vanuit de gecontroleerde basis dat ik ‘s ochtends gewoon opsta om naar mijn werk te gaan. Als je niet gedisciplineerd bent, kan je geen boeken schrijven. Je moet het overzicht bewaren. Laatst vertelde mijn moeder me nog hoe ik als jongen van acht mijn kamer altijd zo op orde hield. De kamer van mijn broer was een puinhoop, terwijl mijn verzameling voetbalprentjes en voetbalboeken altijd op nette stapeltjes lag.’<\/p>\n
Ook het bezoek aan de dancing was grondig voorbereid. ‘Peter en ik wisten dat die dag vrouwen gratis naar binnen mochten.’ Ze stonden al om een uur ‘s nachts aan de bar. ‘Ik vind dat vrij laat, maar dan is er bijna nog niemand in een zwarte discotheek. Toen kwam zij binnen. Ze had een kort, zwart rokje aan. Ze had lang haar. Haar gezicht was donker.’ De vrienden keken elkaar aan met een blik van: ‘Wauw\u2026 Wat is dit? Ik ben niet zo po\u00ebtisch aangelegd dat het me aan een landschap of een dier deed denken. Ik zou zeggen: een gezicht waar je opgewonden van wordt. Ze had rondingen op plekken waar ik op gefixeerd ben. Aan het eind van de avond beet ze in mijn wang, waarna ik alleen de taxi terug nam naar Oud-Zuid.’<\/p>\n
Die zomer waren hij en zijn vrouw een paar maanden uit elkaar. Later kwamen ze weer bij elkaar. Het gezamenlijke verleden hield ze toch samen. Intussen is hij alsnog gescheiden. ‘Dat ik nu met Lynn op televisie ben geweest, heeft voor een heftige reactie van mijn ex-vrouw gezorgd. De aandacht voor het boek heeft de hele scheiding bemoeilijkt. Sinds de nominaties heeft dat boek veel impact op mijn leven. Het is een lawine die over me heen komt.’ Hij dreigt nu wel eens de controle te verliezen. ‘Mijn leven zit in drie verschillende huizen. Ik werk op drie verschillende computers. Ik trek met een USB-stick van de ene computer naar de andere. De USB-stick met de dingen waaraan ik aan het werken ben, kan ik sinds een week niet meer vinden. Ik zou nu eindelijk eens rustig aan mijn nieuwe boek willen werken.’ Zijn nieuwe boek zal gaan over de echtscheiding van een beroemde man.<\/p>\n
‘De hoofdpersoon is zo iemand van wie je niet meer precies weet waarom hij nu eigenlijk beroemd is geworden. Zijn vrouw krijgt een kind en ze scheiden. De centrale vraag in het boek luidt: wat is belangrijker, beroemd zijn of je gezinsleven op een goede manier regelen.’ Het plan voor dat boek bestond al voor hij beroemd werd. ‘Het wordt een komedie.’<\/p>\n
Vaak naar de Bijlmer<\/p>\n
Bijlmer, Amsterdam, 18 april 2009. Robert Vuijsje en zijn vriendin Lynn zitten op de eerste rij. De zaal zit afgeladen vol om te discussi\u00ebren over de beeldvorming van zwarte vrouwen. Stadsdeelvoorzitter Elvira Sweet zegt dat dit een belangrijk onderwerp is. Ze schampert dat daar nogal wat aan te werken valt. Ze zegt: ‘En mijnheer Vuijsje, die het graag heeft over de rondingen van zwarte vrouwen.’ Ze zegt dat het boek mensen boos heeft gemaakt. Later bekent ze Vuijsje: ‘Ik heb het boek nog niet gelezen, maar ik heb er al wel veel over gehoord.’<\/p>\n
Vuijsje: ‘Het is lastig. Mensen hebben dingen over je in de krant gelezen of hebben je op de televisie gezien en vellen meteen een oordeel. Ze zeggen: “Dan is er eens een boek waarin zwarte vrouwen worden beschreven en dan gaat het over ongecontroleerde seks.” Om te beginnen: ik heb het niet bedacht dat blanken zich seksueel aangetrokken voelen tot donkere types. En ik beschrijf wat ik ook zelf heb waargenomen. Ik ben vaak naar de Bijlmer geweest: vrienden en vriendinnen bezoeken, naar de film, een festival… De Bijlmer heb ik, net als Amsterdam-Zuid, wat karikaturaal beschreven. Ik heb mijn best gedaan om de Bijlmer zo ver mogelijk van de blanke, nette buurt in Oud-Zuid te plaatsen. Zo worden het tegenpolen. “Waarom neem je als personage geen geslaagde zwarte vrouw die manager van een groot bedrijf is en een stabiel huwelijk heeft,” vraagt men dan. Kan men tegen een schrijver wel zeggen: u heeft de foute romanfiguren gekozen?’<\/p>\n
En zijn vriendin? ‘Ze is slim, heeft een opleiding genoten \u00e9n ze is opwindend. Ze is iemand met wie ik – en de hoofdrolspeler waarschijnlijk ook – goed kan praten.’<\/p>\n
Mensen beschouwen zijn debuut als een sleutelroman. ‘Het is geen dagboek. De moeder in het boek lijkt helemaal niet op mijn moeder, eerder op de vriendin van mijn vader. En de vader is zeker niet honderd procent mijn vader. Het hoofdpersonage is twintig. Ik ben achtendertig. Natuurlijk zijn er gelijkenissen met de twintiger die ik was. Ik was op zoek naar wie of wat ik was. Ik ben van joodse afkomst en zie er uit als een Marokkaan.’<\/p>\n
Met die verwarring over wie hij nu precies was, heeft hij lang geworsteld. ‘Je gaat er van uit dat je een bevoorrechte joodse jongen uit Amsterdam Oud-Zuid bent, maar wordt door je uiterlijk behandeld als iemand die daar ver van afstaat.’ Het is hem een aantal keren overkomen. ‘Ging ik met collega’s naar een boekpresentatie bij een van de uitgeverijen aan de Amsterdamse grachten, komt er opeens een bewaker als een blok voor me staan: “Kan ik u ergens mee helpen?” Terwijl de anderen gewoon konden doorlopen.’ Zelfs op zijn vroegere werk, bij Nieuwe Revu, gebeurde het dat de portier van uitgever Sanoma hem vroeg: ‘Wat komt u hier doen?’ Vuijsje: ‘Het gevoel buitengesloten te worden, dat is schrijnend.’<\/p>\n
Vader Bert<\/p>\n
‘Ik heb altijd het gevoel gehad dat ik net iets anders was dan de andere kinderen.’ Hij draagt een gouden ketting met een davidster. ‘De eerste davidster kreeg ik van mijn moeder, deze heb ik zelf gekocht in Memphis.’ In Memphis, waar hij een jaar Amerikanistiek studeerde, onderzocht hij of het waar kon zijn dat de joden de zwarte slavenhandel hadden georganiseerd. ‘Er bestond ook een tegengestelde theorie die beweerde dat de zwarte slavenhandel werd georganiseerd vanuit Spanje en Portugal in een periode dat de joden buitengesloten waren van handel drijven.’ In Memphis werd hij voor het eerst verliefd op een zwarte vrouw. ‘De relatie was intens. Maar na dat jaar moest ik terug naar Nederland. De afstand was desastreus.’<\/p>\n
Het joods-zijn noemt hij zijn extra identiteit. De ouders van zijn Amerikaanse moeder komen uit een familie van Oost-Europese joden. Ze woonden in de Bronx. ‘Daar ging ik als kind vaak heen. Ze waren nog de enige blanken die er woonden.’ Op bijeenkomsten van de familie van zijn vader was het gespreksonderwerp bij uitstek wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog met de joden gebeurd was. ‘Er zijn verschillende manieren van traumaverwerking. Mijn opa sprak nooit over de oorlog. Zijn broers die het overleefd hadden wel. Een van zijn broers heeft in Auschwitz een paar jaar trompet gespeeld in het orkest. Het spelen in een orkest was zijn enige overlevingskans. Hij vertelde hoe de dansende Duitsers naar de uitgemergelde joodse muzikanten keken. Hij toonde me vaak zijn tatoeage. Oma vertelde hoe zij en opa gescheiden waren om te overleven. Zij was niet joods. Ze waren al getrouwd toen de oorlog uitbrak. Opa zat ondergedoken achter een kast. Na de oorlog zijn ze opnieuw getrouwd.’<\/p>\n
Hij pest er zijn vader, die dus alleen een joodse vader heeft, soms mee dat hij ‘langs de verkeerde kant joods is’. Hij herinnert zich niet veel alledaagse dingen meer uit zijn kindertijd. Maar een sc\u00e8ne, ‘een paar monumentale seconden waarin mijn vader iets zegt’, staat in zijn geheugen gegrift. Hij was zeven. Hij en zijn broer, met wie hij op dezelfde slaapkamer sliep, lagen net in bed. Aan de muur hing een poster van Johan Cruijff. ‘Mijn vader kwam aan de rand van mijn bed zitten. Hij zei: “Ik ga weg.”<\/p>\n
Het meest pijnlijke was dat hij daarna niet meer bij ons woonde, terwijl ik dat zo gewend was. En tegelijkertijd de opluchting dat ik nooit meer ‘s avonds in mijn bed de ruzies moest horen. Ik kreeg daarna wel eens woedeaanvallen.’ Hij groeide op bij zijn moeder. ‘Maar kennelijk was de invloed van mijn vader zo sterk dat ik hetzelfde werk ben gaan doen als hij.’ Zijn vader Bert Vuijsje was tussen 1985 en 1996 adjunct-hoofdredacteur bij de Volkskrant. Daarna was hij tot 2000 hoofdredacteur van HP\/De Tijd. ‘Ik ben al tien jaar journalist. Vroeger verweet mijn vader me vaak dat ik te lui was. Ik heb lang over mijn eindexamen moeten doen, terwijl hij de hoogste cijfers haalde. Of er waren de onuitgesproken verwijten. Ik werk nu bij De Pers, daarvoor lang bij Nieuwe Revu. Ik voelde hoe dat werk in de omgeving van mijn vader niet als serieus werd beschouwd. Men vond een baantje bij Nieuwe Revu toch niet van “hetzelfde niveau”. Sinds het boek zoveel erkenning krijgt, lijkt het ineens alsof ik erbij hoor.’<\/p>\n
Nu vermeldt de Wikipedia-pagina van Bert Vuijsje: ‘Broer van Herman Vuijsje en de vader van auteur Robert Vuijsje.’<\/p>\n
Hij is er wel een, een Vuijsje, geeft hij zelf toe. ‘De Vuijsjes zijn allemaal erg sociaal ge\u00efnteresseerd. Ik merk dat ik in een aantal dingen op mijn vader begin te lijken. Hij is wat zakelijker en harder dan mijn moeder. Hij is zo van: nu moet dit gebeuren!’ In Alleen maar nette mensen verkondigt de omgeving van de hoofdpersoon forse meningen over de politiek. ‘Ik heb dat geassocieerd met mensen zoals mijn vader. Uitspraken als: “De Tweede Kamer moet dit en dat doen.” Het is meer iets voor oudere mensen om dat soort sterke meningen te hebben. Wat ik in mijn roman wilde doen, was dingen zeggen die iedereen denkt, maar nooit hardop durft te beweren. Zowel over de Bijlmer als over Oud-Zuid.’<\/p>\n
Hij spot met salsa-avonden voor blanke vrouwen op leeftijd. ‘Het is iets typisch voor vrouwen uit de buurt waar ik woon. Maar niet voor mijn eigen moeder, zij is altijd eerder een hippie geweest. Op zo’n salsa-avond komt er een man in een statig huis in Oud-Zuid salsales geven. Het is schijnbare politieke correctheid. Men is zogenaamd ge\u00efnteresseerd in “andere mensen”. Ik vind het in wezen aapjes kijken. Die vrouwen spreken van “mijn Zuid-Amerikaanse vriend”, terwijl die man gewoon voor zijn werk naar hun huis toe komt. Ik heb iets tegen die betweterigheid van die mensen in Oud-Zuid die allerlei meningen hebben over de multiculturele samenleving maar nooit op een sociale, natuurlijke manier zijn omgegaan met iemand van allochtone afkomst. Hoewel ik mijn zoon wel naar dezelfde school wil laten gaan als de school waar ik op gezeten heb, en hem wil laten opgroeien in dezelfde buurt.’<\/p>\n
Of er nu tragiek in hem schuilt? ‘Het pijnlijkste is dat ik nu niet meer de hele dag bij mijn zoon woon. Als je een kind krijgt, is dat niet de bedoeling.’ Hij noemt het ook komisch: ‘Al die andere genomineerde schrijvers wonen zeker op zichzelf in mooie huizen. Ik ben vast de enige die bij zijn moeder op zolder zit.’<\/p>\n
Robert Vuijsje, \u2018Alleen maar nette mensen\u2019, Nijgh & Van Ditmar, 286 pagina\u2019s, \u20ac 16,50<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zijn debuutroman Alleen maar nette mensen veranderde hem van een vrij onbekende man in een \u2018genomineerde\u2019. IDTV zal zijn debuut verfilmen. Robert Vuijsje (38): \u2018Er komt een soort lawine over me heen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1267],"acf":[],"author_name":"Anna Luyten","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95197"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=95197"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95197\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Anna Luyten","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=95197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=95197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=95197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}