Fotodocument Winterspelen 2014<\/p>\n
De treinreis van Moskou naar Sotsji duurt ruim anderhalf etmaal. Zevendertig uur berkenbossen, graanvlakten, boerderijen, fabrieken en hier en daar een dorp of stad. Overal ligt sneeuw, dikke pakken sneeuw. We rijden langs Toela, Voronezj, Rostov aan de Don, Krasnodar en nog steeds ligt overal sneeuw. Dan schieten we de uitlopers van de Kaukasus voorbij en de sneeuw verdwijnt, letterlijk, voor de zon. Hier groeien palmbomen, een rustig kabbelende zee speelt met het kiezelstrand en boven de spoorlijn verrijzen indrukwekkende sanatoria. Hier, in dit stukje subtropisch Rusland, dat kleine stukje Rusland waar in de winter geen sneeuw valt, worden in 2014 de Olympische Winterspelen georganiseerd.<\/p>\n
Theorie\u00ebn en complotten<\/p>\n
Het was een merkwaardige keuze die op 4 juli 2007 werd gemaakt in Guatemala Stad. Met eenenvijftig tegen zevenenveertig stemmen werd Sotsji door het IOC verkozen boven het Zuid-Koreaanse Pyeongchang. Bewonderend werd er gesproken over de vijf minuten durende toespraak van toenmalig president Poetin. Met een zwaar Duits-Russisch accent sprak hij het gehoor in het Engels en Frans toe. Hij beloofde een bedrag van twaalf miljard dollar uit de staatskas om de Spelen uit de grond te stampen. In het publiek: prins Willem-Alexander. Nog geen vijf maanden later trad hij toe tot het co\u00f6rdinatiecomit\u00e9 van Sotsji 2014. Bij het eerste bezoek van het comit\u00e9 aan Sotsji in april 2008 werden de Olympische Spelen daar door het IOC tot de meest uitdagende ooit verklaard. Staatsomroep Russia Today bracht dit als een groot compliment.<\/p>\n
Nooit eerder hebben de Spelen plaatsgevonden in een gebied dat sterker contrasteert met de glamour ervan. Wie de animatiefilms van het Russische organisatiecomit\u00e9 vergelijkt met de werkelijke situatie in de Imeretinskaja-baai moet zich even goed in de ogen wrijven. Geen futuristische stadions aan zee, maar een grauwe vlakte. Overal groeit kool. Tussen de kool staat een woonwagen. Hier woont Stella (17), vluchtelinge uit Abchazi\u00eb. Achthonderd meter verderop ligt haar geboorteland, wijst ze. Ze wil er nooit meer naar terug. Met plastic en golfplaat is de woonwagen uitgebouwd tot een ge\u00efmproviseerd huis. Het hele land was ooit van staatsboerderij ‘Rusland’, de oude sovchoz die even verderop ligt. Nu pachten Stella’s ouders het van het Russische organisatiecomit\u00e9. Waar nu de kool groeit, komen straks de stadions voor de openings- en sluitingsceremonie, de medaille-uitreiking, twee ijshockeystadions, een curlingstadion, de indoorschaatsbaan, een kunstschaatsstadion, het olympisch dorp, een olympische universiteit en het internationale perscentrum.<\/p>\n
In de naastgelegen sovchoz is het een drukte van belang. Er zijn nieuwe documenten aangekomen. ‘Rusland is een enorme bureaucratie, maar wij moeten om elk document vechten,’ zegt Tatjana (55). Zij woont in een van de vele huizen die op de nominatie staan gesloopt te worden voor de Spelen. Het document is een kopie van een brochure waarin in ronkende taal chique ‘westerse’ villa’s worden verkocht – op de plaats waar nu de sovchoz ligt. ‘Ze hebben ons land al verkocht voordat ze ook maar iets met ons geregeld hebben,’ zegt Tatjana. Haar dorp protesteerde bij het bezoek van het IOC in 2008, maar werd door politietroepen uiteengedreven. ‘We hebben gehoord dat het IOC kan ingrijpen als mensenrechten worden geschonden. Maar ze laten ons niet eens met het IOC praten.’<\/p>\n
Al snel vormt zich een kleine menigte om de buitenlandse journalisten. Een vloedgolf van theorie\u00ebn en complotten overspoelt ons. ‘Wist je dat onder dit terrein grote grotten en ondergrondse meren zijn waar zoet en zout water botst? Als ze hier stadions gaan bouwen, zullen ze meteen in de grond verdwijnen,’ zegt iemand. Een ander zegt te weten dat de grond hier zo verzadigd is met water dat de bouw veel duurder wordt dan begroot.<\/p>\n
Grafheuvels<\/p>\n
De bochtige weg naar Krasnaja Poljana leidt door tunnels en langs steile kloven, voortrazende rivieren en ongerepte naaldbossen. In een nabijgelegen vallei ligt het complex dat door Gazprom gebouwd is, een groot hotel met splinternieuwe gondelliften naar de skihellingen.<\/p>\n
In het dorpje is Gennadi Kuk (81) bij ons in de auto gestapt. Zuchtend en steunend aanschouwt hij de verwoestingen die rond zijn dorp zijn aangericht. Grote wegen zijn aangelegd, de rivier is gekanaliseerd en bulldozers staan klaar voor nog meer werk. ‘Mijn god, dat moet mij nog overkomen,’ steunt Kuk. Achter zijn huis ontkoppelt hij zijn riem, verbindt hem aan een kabel en zoeft zo de kolkende rivier over. Daar is zijn land, en dit is voor hem de snelste manier om er te komen. Kuk heeft het zwaard opgenomen tegen de lokale autoriteiten. ‘Ik ben een bot in hun keel,’ zegt hij. Trots laat hij zijn land zien, een hooggelegen weide met her en der grafheuvels en restanten van oude wachttorens. ‘Dit is internationaal erfgoed uit de Bronstijd,’ zegt Kuk. ‘En hier komt nu een aanleveringsweg van de spoorwegen. Weet jullie kroonprins hier wel van?’ Kuk loopt rond de grafheuvels. Zijn grootvader heeft dit land ooit kunnen bemachtigen, in de tijd dat Rusland het gebied koloniseerde. ‘Het is niet dat ik tegen die Spelen ben. Het is de manier waarop ze tot stand komen. De bewoners zouden elke drie maanden op de hoogte worden gehouden van de voortgang, volgens het IOC. Maar ze laten zich nooit zien.’<\/p>\n
Modderbaden<\/p>\n
Tot zo ver niets nieuws, bijna alle Olympische Spelen gaan gepaard met gedwongen verhuizingen en ecologische schade. Ook voor Vancouver 2010 zijn mensen uit hun huizen gezet. China begon al in 2001 met het neerhalen van huizenblokken, een proces dat gestaag doorging tot de Spelen in 2008. Maar Winterspelen in een zomerse vakantiebestemming, dat is bijzonder. Sotsji was de trots van de Sovjet-Unie. Vakbonden, legereenheden en communistische partijorganisaties bouwden hier eigen sanatoria. Het was een privilege om hier te mogen verblijven. De leiders hadden hier een priv\u00e9datsja en ouderen kunnen smakelijke verhalen vertellen over de uitspattingen van Brezjnev in de modderbaden van Matsjesta. Maar na de val van de Sovjet-Unie was het ook met Sotsji gedaan. Veel sanatoria sloten de deuren en Sotsji werd overspoeld met vluchtelingen uit de Kaukasus. Het is een hele gok van het IOC om de Winterspelen te organiseren in een kleine subtropische stad zonder enige infrastructuur.<\/p>\n
De onmiddellijke nabijheid van een conflictgebied maakt de keus voor Sotsji nog wonderlijker. Achter de bergen liggen kleine gewelddadige deelrepubliekjes als Kabardino-Balkarije, Ingoesjeti\u00eb, Tjetsjeni\u00eb en Dagestan. Alleen vorig jaar al kostten nog onopgehelderde bomaanslagen in Sotsji aan vijf mensen het leven, negentien raakten gewond. Nog geen achthonderd meter van de Imeretinskaya-baai ligt de grens met Abchazi\u00eb, een afvallige deelrepubliek van Georgi\u00eb. Tot voor kort stond de tijd hier stil, maar sinds Rusland de separatisten in 2008 erkende, wordt er weer flink gebouwd en ge\u00efnvesteerd – door de Russen. De paar honderdduizend inwoners hopen met de Spelen op achthonderd meter afstand van haar grenzen goede munt te slaan uit toerisme en naamsbekendheid.<\/p>\n
President Bagapsj zetelt in zijn vorstelijke residentie in de hoofdstad Soechoemi. Hij kan zich in zijn handen wrijven. ‘Abchazi\u00eb kan de Olympische Spelen veel bieden. Natuurlijke diepzeehavens, twee vliegvelden, bouwmaterialen en heel veel hotels. Wij staan klaar om Sotsji 2014 een succes te helpen maken.’ Georgi\u00eb heeft al aangekondigd de Spelen te willen boycotten als ‘haar’ – lees Abchazisch – grondgebied illegaal wordt gebruikt door Rusland. En de Russische veiligheidsdienst FSB pakt Georgi\u00ebrs op die in Sotsji terroristische acties aan het voorbereiden zouden zijn.<\/p>\n
Klusjes voor het Kremlin<\/p>\n
Ondanks de obstakels is premier Poetin de grootste voorvechter van Sotsji 2014. Hij houdt van Sotsji. ‘Ik huil als ik zie wat er van ons erfgoed geworden is,’ zei hij bij een bezoek aan de Zwarte Zeekust. Poetin wil de Russische trots herstellen. Sotsji 2014 is daarin instrumenteel. Het is inmiddels de tweede hoofdstad van Rusland geworden. Om de week houden Poetin en president Medvedev conferenties in de stad, of verblijven er in hun buitenhuizen. Ze houden persoonlijk toezicht op de vorderingen van de Spelen, zeggen beiden. In hun kielzog trekken talloze miljardairs naar Sotsji: wie in Rusland miljardair is, moet bereid zijn te allen tijde klusjes voor het Kremlin op te knappen, anders ben je zo je bedrijf of status kwijt. Sotsji is zo’n klusje. Alle grote bedrijven wordt gevraagd hier te investeren, in hotels, olympische complexen, wegen, tunnels.<\/p>\n
Maar de economische crisis heeft de plannen danig in de war geschopt. Eigenlijk kan de zelfverklaarde energiegrootmacht niet meer zo gedachteloos aan een project als de allerduurste Winterspelen ooit beginnen. De oligarchen zijn fulltime bezig om hun topzware leningen en schulden in de lucht te houden, onder dreiging van faillissement. In maart maakte de speciale minister voor de Olympische Spelen bekend dat hij vijftien procent heeft kunnen bezuinigen op de totale begroting van de Spelen.<\/p>\n
Priv\u00e9project van Poetin<\/p>\n
De Russische staatsvorm wordt wel een virtuele democratie genoemd. Vermomd als democratie wordt een bijzonder autocratisch systeem in stand gehouden. Eenzelfde alles verhullende sluier lijkt ook over de Olympische Spelen te liggen. Het Sotsji 2014-bulletin wordt bijna wekelijks per e-mail bezorgd. Het staat vol met nieuws over prachtige convenanten. ‘Dankzij Sotsji 2014 leeft vrijwilligerscultuur Rusland weer op,’ of: ‘Sotsji 2014 organisatiecomit\u00e9 wil Spelen zonder afval.’<\/p>\n
Alyk Le moet erom lachen. Hij is informeel hoofd van een groepje verontruste inwoners van Sotsji. Het is een bont gezelschap dat elke week bijeenkomt, maar dagelijks met elkaar in contact staat. Een vriendelijk clubje van geologen, natuurliefhebbers, advocaten, gedupeerde of bezorgde inwoners. Op een vroege zondagmorgen zitten ze weer bij elkaar. Alyk zegt dat er steeds meer mensen praten over decentralisatie van de Olympische Spelen. Dat betekent dat alle stadions niet hier, maar in Moskou, Krasnodar of waar dan ook in koud Rusland gebouwd worden. ‘Het maakt de overheid bang dat hierover gepraat wordt,’ zegt Alyk. ‘Dit is een priv\u00e9project van Poetin met wat oligarchen. Voor wij doorgaan met onze protesten en procedures moeten jullie heel goed nadenken over jullie naasten en alles waar jullie werkelijk om geven. Ons werk kan gevaarlijk zijn – we moeten voorzichtig opereren.’<\/p>\n
Even hadden Alyk Le en de zijnen de hoop dat hun klachten en zorgen gehoord zouden worden. Oud-premier en oppositielid Boris Nemtsov stelde zich kandidaat voor de burgemeestersverkiezingen van april jongstleden. Nemtsov praat graag in gevatte oneliners. Zijn favoriete vergelijking is die tussen de Olympische Spelen en het befaamde Sovjet-idee om de Siberische rivieren om te leggen naar het kurkdroge Centraal-Azi\u00eb. ‘De Olympische Winterspelen van 2014 zetten onze badplaats Sotsji op zijn kop. Het zomerse resort wordt een winterbestemming,’ zegt Nemtsov. Vlak voor de verkiezingen lunchen we met hem in een Georgisch restaurantje. Met zijn zongebruinde gelaat trek hij veel aandacht van de serveersters. ‘Toen Poetin zijn prestige wilde opvijzelen met de Olympische Spelen heeft hij heel lang over de kaart van Rusland lopen turen en het enige plekje zonder sneeuw uitgekozen. Poetin zou moeten zeggen dat hij een fout heeft gemaakt. Maar heeft hij ooit eerder zoiets gezegd? Dat zou hij niet over zijn lippen kunnen verkrijgen!’<\/p>\n
Enkele weken later verloor Nemtsov kansloos van pro-Poetin-kandidaat Pachomov. De Russische pers heeft Nemtsovs campagne doodgezwegen. Er is sowieso weinig aandacht voor de zorgen om de Spelen. Liever berichten zij en masse over de geboekte successen. Zoals de aankomst van de tunnelboren voor de treintunnel naar Krasnaja Poljana. Het grootste vliegtuig van Rusland is ervoor ingehuurd. ‘s Ochtends vroeg om half negen melden we ons op het oude vliegveld van Sotsji, niet veel meer dan een veredelde bushalte. Het nieuwe vliegveld wordt alleen gebruikt door Poetin, Medvedev en het IOC. Een horde Russische tv-, radio- en dagbladjournalisten rent zenuwachtig heen en weer. De baas van de spoorwegen houdt een persconferentie voor de geopende neus van het vliegtuig. Hij komt met veel indrukwekkende cijfers over het vliegtuig, de tunnelboren en spoortunnels. Als we vragen waarom de mensen in Imeretinskaya-baai nog geen zekerheid hebben over vervangende huizen en land wordt de persconferentie resoluut afgebroken. ‘Dat komt toch wel goed,’ zegt de spoorwegman knorrig, ‘ik begrijp niet waarom jullie die vraag stellen.’ Een verslaggever met een grote microfoon van Russia tv schiet hem te hulp. ‘Russen zadelen altijd langzaam hun paard, maar rijden er dan verdomd snel op weg. De Olympische Spelen worden echt een groot succes, daar staat Poetin persoonlijk garant voor.’<\/p>\n
Tussen 2009 en 2014 brengen fotograaf Rob Hornstra en schrijver\/filmmaker Arnold van Bruggen de regio rond Sotsji in kaart. Op het fotofestival in Naarden (zie ook p. 68-71) wordt dit project gepresenteerd, 23 mei om 11.00 uur, www.theSochiproject.org<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De Winterspelen van 2014 worden gehouden in een subtropische badplaats vol verlaten sanatoria aan de grens met conflictgebied Abchazi\u00eb. Of is Poetins priv\u00e9project nog te stoppen?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Arnold van Bruggen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95021"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=95021"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/95021\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Arnold van Bruggen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=95021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=95021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=95021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}