Film \/ Sergej Dvortsevoj over Tulpan<\/p>\n
De meeste documentairemakers houden niet van vragen over de moraal van hun werk. Als kijker hebben we er maar op te vertrouwen dat zij hun vak verstaan en de juiste keuzes maken. Als er wordt doorgevraagd over de toelaatbaarheid van een specifieke manipulatie, selectie of montage, wordt dat afgedaan met de opmerking: ‘elke documentaire is subjectief’. En wanneer het publiek zich desondanks opwindt over een concreet geval, zoals toen Hany Abu-Assad delen van zijn documentaire Ford Transit (2002) in sc\u00e8ne bleek te hebben gezet, reageert de betrokken regisseur vooral verbaasd. Waar bemoeit die kijker zich mee?<\/p>\n
Uitzondering<\/p>\n
Daarom is de beslissing van Sergej Dvortsevoj (Kazachstan, 1962) zo opvallend. De regisseur was jarenlang een graag geziene gast op het Amsterdamse IDFA en andere internationale filmfestivals. Hij maakte documentaires over eenvoudige mensen, van wie hij het dagelijks leven op zo’n manier filmde dat het een grotere, universele dimensie kreeg. Zoals Bread Day (1998), waarin een groep arme, oudere Russen een treinstel met brood naar hun besneeuwde dorp duwt. Of In the Dark (2004), waarin een blinde man op straat vergeefs door hemzelf geweven, gratis boodschappentassen aanbiedt, terwijl iedereen met plastic boodschappentassen voorbijloopt. Documentaires die hun onderwerp met eerbied en interesse benaderen. Niets aan de hand, zou je zeggen.<\/p>\n
En toch kon Dvortsevoj er niet meer tegen. Hoe beter hij werd in zijn vak, hoe meer hij tot de conclusie kwam dat hij morele grenzen overschreed.<\/p>\n
Dvortsevoj: ‘Ik vond dat het gevaarlijk werd. Ik houd niet van het gevoel dat ik met mensen kan doen wat ik wil. Ik kan over u tien verschillende documentaires maken. Ik kan een aardige, intelligente man van u maken, maar ook een monster. Iedere regisseur weet dat, het zijn bekende trucs. En dan is de vraag: waarom? Waarom maak je de film? Veel collega’s proberen die vraag te ontwijken. Ze zeggen: daarover hebben we het al tijdens de opleiding gehad, dat kunnen we nu wel vergeten. Nee, dat kun je niet! Het is een moreel conflict dat niet valt te vermijden.’<\/p>\n
Als filmmaker betreed je het priv\u00e9leven van mensen, aldus Dvortsevoj, voor een portret dat altijd subjectief en onvolledig zal zijn. Een portret waarmee die mensen bovendien zelf niet per se blij zijn. ‘Ik zeg niet dat niemand nog documentaires mag maken. Maar je moet je bewust zijn van wat je doet.’<\/p>\n
Vanwege deze morele problemen heeft Dvortsevoj de overstap gemaakt naar fictie. Dat neemt niet weg dat hij in Tulpan, zijn eerste speelfilm, nog steeds ‘het echte leven’ wilde filmen.<\/p>\n
Hij vroeg daarom zijn acteurs om, voor de opnamen begonnen, alvast een maand samen te leven op de Kazachse steppe. Daar woont Tulpan, de enige huwelijkskandidate voor een jonge schaapherder, die inwoont bij zijn zus en haar man en kinderen. ‘Zo leerden de acteurs en de kinderen elkaar kennen en leerden ze leven als herder.’<\/p>\n
Daarnaast filmt de voormalige documentairemaker vaak minutenlang zonder \u00e9\u00e9n cut. ‘Het is erg belangrijk om sommige sc\u00e8nes in real time te filmen. Zodat de kijker het gevoel heeft de situatie tegelijk met het personage te beleven. Dat is iets geweldigs, dat kan fotografie niet, dat kan muziek niet, dat kan alleen film. Snijden doe ik alleen als het moet. Snijden is in feite hetzelfde als doden. Je cre\u00ebert leven en kapt dat vervolgens af. Je moet als regisseur beseffen waarom je dat leven op dat moment be\u00ebindigt. Montage maakt het gemakkelijker je verhaal te vertellen. Maar cinema is meer dan informatieoverdracht. Soms heeft een beeld een innerlijke energie, die je niet binnen twee of drie seconden kunt begrijpen.’<\/p>\n
Geboorte<\/p>\n
Dat geldt voor wonderbaarlijke sc\u00e8nes met parende ezels en een kameel die een dierenarts achtervolgt – sc\u00e8nes die je moet zien om ze te geloven – en dat geldt zeker voor de twee sc\u00e8nes waarin lammeren worden geboren. Bij de eerste is onze held, de jonge herder, nog onbeholpen en moet hij worden geholpen door zijn strenge schoonbroer. Bij de tweede sc\u00e8ne staat de jonge herder er alleen voor. Deze sc\u00e8ne, waarin de acteur voor het eerst in zijn eentje een lam ter wereld brengt, duurt tien minuten, zonder \u00e9\u00e9n knip. Het is het pi\u00e8ce de r\u00e9sistance van de film en vormde een emotioneel hoogtepunt van het afgelopen filmfestival van Rotterdam, waar Tulpan werd vertoond.<\/p>\n
‘De acteur wilde het graag repeteren, omdat hij er tegenop zag. Maar ik wilde dat de sc\u00e8ne die we gingen filmen echt zijn eerste keer zou zijn. Zodat ik zonder enige trucs kon laten zien dat zijn personage op dat moment, tijdens die geboorte, verandert,’ zegt Dvortsevoj.<\/p>\n
Maar is het niet evengoed een moreel probleem, dat hij hier grenzen van zijn acteur overschrijdt? ‘Natuurlijk is de acteur door deze sc\u00e8ne ook zelf als mens veranderd. Het grote verschil met een documentaire is dat hij wist waaraan hij begon en dat ik niet zijn priv\u00e9leven film. Dat het voor hem een positieve verandering was, helpt natuurlijk.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Als een van de weinige documentairemakers ziet Sergej Dvortsevoj de morele problemen van zijn vakgebied onder ogen. Hij wil daarom voorlopig geen documentaires meer maken. Met Tulpan vangt hij het echte leven voor het eerst in fictie.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Kees Driessen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=94937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94937\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kees Driessen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=94937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=94937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=94937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}