Portret premier Jiabao van China<\/p>\n
De Dalai Lama reist onvermoeibaar de wereld over om de Tibetaanse zaak te bepleiten. Op 4 en 5 juni komt hij daarvoor ook naar Nederland. Zijn bezoeken dwingen regeringsleiders en staatshoofden om stelling te nemen. Ontvangen zij hem, dan riskeren zij de woede van China en schade aan hun economische en politieke relaties met Peking. Ontvangen zij hem niet, dan wordt ze door hun eigen bevolking en parlement vaak lafheid en gebrek aan principes verweten. Want waarom zou je een belangrijk religieus maar zeker ook politiek leider niet ontvangen? Alleen omdat China dat niet wil?<\/p>\n
Premier Balkenende wil de Dalai Lama niet ontmoeten. Tot woede van de Tweede Kamer, die hem in een motie opdroeg om dat juist wel te doen. Daaraan weigert hij halsstarrig gehoor te geven. Hij wil zijn goede relatie met de Chinese premier Wen Jiabao niet in gevaar brengen. Juist door die goede relatie kan hij mensenrechtenschendingen, ook in Tibet, effectief aan de kaak stellen, stelt hij bij herhaling. Wie is Wen Jiabao eigenlijk? En hoe waarschijnlijk is het dat de opstelling van Balkenende inderdaad vruchten zal afwerpen?<\/p>\n
Vriendelijke lach<\/p>\n
Charmant, dat was de eerste indruk die de Chinese premier Wen Jiabao op me maakte toen ik hem in 2004 voor het eerst zag tijdens een werkbezoek van premier Balkenende aan Peking. Hij keek me aan en lachte vriendelijk. Dat voelde als een hele eer. Wen was toen net een jaar premier van China.<\/p>\n
In 2008 kwam Balkenende opnieuw naar China om de opening van de Olympische Spelen mee te maken. Hij werd er weer ontvangen door de kleine, vriendelijke Wen. Beide heren praatten eerst over het weer. Toen het offici\u00eble gedeelte van de gesprekken begon, verlieten wij journalisten het klassieke Chinese paviljoentje waar de ontmoeting plaatsvond.<\/p>\n
In oktober was Balkenende er alweer, dit keer voor een staatsbezoek. Het was een imponerende gebeurtenis. Balkenende liep naast Wen over een rode loper langs een haag van militairen. Een militaire blaaskapel speelde het Wilhelmus, de Nederlandse vlag wapperde over het Plein van de Hemelse Vrede.<\/p>\n
Overlever<\/p>\n
Wen was daar ook in 1989. In het boek Staatsgevangene No 1. De geheime dagboeken van premier Zhao Ziyang staat hij, nog in Mao-pak en zonder bril, naast zijn toenmalige baas, de voormalige partijleider en premier Zhao Ziyang. Wen komt op de foto minder charmant over. Hij staat tussen hongerstakende studenten. Het is 19 mei 1989. Zijn baas pleit er bij de studenten voor om hun hongerstaking te be\u00ebindigen en naar huis te gaan. Zhao heeft dan al binnen de partijtop tevergeefs gepleit voor een meer verzoenende houding ten opzichte van de studenten. Hij weet ook al dat hij die strijd heeft verloren, en dat de regering militairen wil inzetten om de studenten van het Plein te verdrijven. In de nacht van 3 op 4 juni leidt die militaire inzet tot een bloedbad, waarbij een onbekend aantal mensen de dood vindt. Zhao wordt na 19 mei niet meer in het openbaar gezien. Hij krijgt huisarrest en zal uiteindelijk in 2005 sterven. Zijn dood wordt in de Chinese pers afgedaan met een miniem berichtje op een binnenpagina van de krant.<\/p>\n
Met Wen loopt het na 1989 heel anders. Hij valt niet in ongenade, maar wordt in 2003 zelf de nieuwe premier van China. Hoe kan het dat hij er kennelijk helemaal geen negatieve gevolgen van heeft ondervonden dat hij met Zhao mee naar het plein kwam? Waarom bleef hij als assistent van Zhao gespaard, terwijl de persoonlijk secretaris van Zhao Ziyang, Bao Tong, voor zeven jaar de gevangenis in verdween en tot op de dag van vandaag onder huisarrest staat?<\/p>\n
Ik hoopte dat het belangwekkende geheime dagboek van Zhao Ziyang daar antwoord op zou geven. Het dagboek is gebaseerd op dertig cassettebandjes die Zhao insprak tijdens de ruim vijfentwintig jaar dat hij in huisarrest zat. De bandjes werden het land uit gesmokkeld en vormden de basis voor een uniek document: een testament van de hoogste leider van China. Daarin vertelt hij van binnenuit hoe de beslissing over het ingrijpen op het Plein van de Hemelse Vrede tot stand is gekomen. Maar hoe belangwekkend het boek ook is, een antwoord op de vraag naar Wen geeft het niet. Zhao noemt Wen maar \u00e9\u00e9n keer. Zhao is dan al uitgerangeerd, maar daarvan nog niet formeel op de hoogte gesteld. Hij vraagt daarom aan Wen, op dat moment directeur van het Algemeen Secretariaat van de communistische partij, om een bijeenkomst van het hoogste partijorgaan, het Politbureau, te beleggen. ‘Wen Jiabao vertelde me toen dat ook het Algemeen Secretariaat van het Centraal Comit\u00e9 in feite op een zijspoor was gezet. Al deze maatregelen waren getroffen door Li Peng en Yang Shangkun, buiten het Algemeen Secretariaat om. Hij zei dat als ik werkelijk een vergadering wilde beleggen, het Algemeen Secretariaat de aankondiging zou rondsturen; maar hij vreesde dat dit negatieve gevolgen zou hebben en hoopte dat ik er nog eens goed over zou nadenken.’<\/p>\n
Uit dit citaat valt niet zo veel af te leiden, hoogstens dat Wen zich op dat moment niet volledig van Zhao afkeerde, maar tegelijkertijd huiverig was om hem te steunen op een manier die hij onvoorzichtig achtte. Wen als vriend noch vijand, dus.<\/p>\n
Onbarmhartig<\/p>\n
Uit het verder ontbreken van verwijzingen naar Wen zou je kunnen afleiden dat Zhao zijn memoires in elk geval niet heeft willen gebruiken om Wen af te vallen. Maar het toont ook dat Wen verder niets noemenswaardigs heeft ondernomen om de man te verdedigen met wie hij samen naar het Plein van de Hemelse Vrede kwam. Dit in tegenstelling tot de adviseur van Zhao Ziyang, Bao Tong. Die is Zhao altijd trouw gebleven. Hij wordt in het boek dan ook als eerste bedankt als de man ‘dankzij wiens inspanningen deze publicatie mogelijk is gemaakt’. Zijn zoon Bao Pu is een van de vertalers en redacteuren van het boek. Bao Tong zat zeven jaar gevangen, en bleef tot aan de dood van Zhao vechten voor diens rehabilitatie.<\/p>\n
Zulke mensen kun je niet gebruiken in de communistische partij. De partij is juist zo sterk omdat de rijen zich op beslissende momenten onherroepelijk en onbarmhartig sluiten. Zo’n beslissend moment was de excommunicatie van Zhao. Ook toen Wen als premier de macht daartoe had, heeft hij nooit openlijk iets ondernomen om Zhao te rehabiliteren. Integendeel: bij de dood van Zhao hield de partijleiding vast aan het standpunt dat Zhao ‘ernstige fouten’ had gemaakt in 1989. Wen was ook niet aanwezig bij de crematie van Zhao.<\/p>\n
Wen heeft Zhao dus als een baksteen laten vallen. Dat maakt hem naar Chinese maatstaven niet tot een uitzonderlijk hardvochtig man. Het maakt hem wel tot een waardevol en betrouwbaar partijlid. Als je niet bereid bent tot dit soort dingen, dan is het verstandiger om maar helemaal niet te beginnen aan zo’n lidmaatschap.<\/p>\n
Hoogmoed<\/p>\n
Chinese regeringsvertegenwoordigers zijn per definitie partijleden. Ze zijn, hoe charmant soms ook, uiteindelijk bikkelharde spelers die pas overstag gaan als de tegenstand te sterk is. Als zij het gevoel hebben dat ze internationaal aan kracht winnen, dan zal dat aanleiding vormen om meer te eisen. China begrijpt hoe machtspolitiek werkt, en sterke partijen zoals de Verenigde Staten krijgen van China aanzienlijk meer respect dan zwakke.<\/p>\n
Balkenende lijkt van iets anders uit te gaan. De ingezonden brieven in de Nederlandse kranten noemen zijn besluit om de Dalai Lama niet te ontvangen vooral laf. Nederland zou daarmee kiezen voor zijn portemonnee en niet voor zijn principes. Maar dat is het niet. Balkenende is er waarschijnlijk oprecht van overtuigd dat er met China compromissen te sluiten vallen op het gebied van de mensenrechten. Hij verwacht dat als hij toegeeft aan de Chinese wens om de Dalai Lama niet te ontmoeten, China in ruil daarvoor op den duur bereid zal zijn om toe te geven aan een aantal Nederlandse verlangens op het gebied van de mensenrechten. Ontmoet hij de Dalai Lama wel, dan wordt China boos en valt er geen land meer met de Chinezen te bezeilen. Balkenende is bang voor die Chinese woede.<\/p>\n
Toch is het de vraag of die angst echt nodig is. Natuurlijk schreeuwt China moord en brand als staatshoofden waar ook ter wereld de Dalai Lama ontvangen. Dat is het land aan zijn stand verplicht. Maar moet je daar wel zo van schrikken? Ik denk het niet. Ik geloof namelijk dat China meer respect heeft voor leiders die hun eigen principes verdedigen dan voor leiders die bereid zijn tot compromissen die in strijd zijn met hun eigen normen en waarden. Niemand, ook China niet, zal geloven dat Balkenende van een ontmoeting met een politiek zo belangrijke en omstreden persoonlijkheid als de Dalai Lama zou afzien zonder stevige druk van China. Druk op Nederland werkt dus, merken Chinese leiders, en dat zet alleen maar de weg open naar meer druk. Dat lijkt Balkenende te ontgaan. Hij meent waarschijnlijk oprecht dat hij door zijn gesprekken met Wen inmiddels een basis heeft geschapen voor meer acceptatie van de Nederlandse standpunten op het gebied van de mensenrechten. Bovendien, zo zal hij redeneren: China moet zich vroeg of laat wel bekeren tot ‘universele’ normen en waarden op het gebied van de mensenrechten, dat is bijna een kwestie van natuurlijke evolutie. Alleen: China denkt daar wezenlijk anders over. De leiders geloven niet dat het fout is om de orde in Tibet met harde hand te handhaven. Net zo min als zij geloven dat het fout was om de opstanden op het Plein van de Hemelse Vrede met geweld te onderdrukken. En het is nog maar zeer de vraag of China op den duur van mening zal veranderen: het is de afgelopen jaren in elk geval op geen enkel principieel punt gebeurd. De zonde die Balkenende aan te rekenen is, is daarmee eerder hoogmoed dan lafheid.<\/p>\n
Garrie van Pinxteren was tot eind vorig jaar correspondent in China, onder meer voor NRC Handelsblad en de NOS.<\/p>\n
Zhao Ziyang, \u2018Staatsgevangene No 1. Het geheime dagboek van premier Zhao Ziyang\u2019, Balans, 368 pagina\u2019s, \u20ac 19,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Premier Balkenende wil de Dalai Lama niet ontmoeten vanwege zijn goede relatie met de Chinese premier Jiabao. Maar is die wel zo gevoelig voor Balkenendes omzichtigheid?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Garrie van Pinxteren","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94105"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=94105"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94105\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Garrie van Pinxteren","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=94105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=94105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=94105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}