Fotodocument \/ Resten van de Koude Oorlog<\/p>\n
De Koude Oorlog is een periode die onwillekeurig de lens is waardoor we de wereldpolitiek van nu nog steeds proberen te begrijpen. Z\u00f3 krachtig was die metafoor, dat we haar nu nog te hulp roepen als het weer eens ergens mis dreigt te gaan. Er werd gesproken van ‘een Nieuwe Koude Oorlog’ bij de echte oorlog tussen Rusland en Georgi\u00eb in 2008; bij de zure reactie van het Kremlin op het plan om een raketschild in Europa op te stellen; en bij het smelten van de Noordpool, waardoor er ineens een warme belangstelling voor arctische rijkdommen en tot nu toe bevroren zeeroutes is ontstaan.<\/p>\n
Na de angst kwam de culturele omhelzing, de nostalgie. En met de nostalgie is een zekere vertedering ontstaan voor het icoon van de Koude Oorlog: de atoombom. Een fraai boek uit 2004, Atomic Culture: How We Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, laat ons zien hoe we dat domme grimmige wapen van weleer langzaam tot museumstuk maken; we hebben het psychisch getemd, toegelaten tot onze cultuur, er wordt zelfs mee gekoketteerd. In Amerika wordt er opvallend veel over geschilderd, gefilmd, gefotografeerd; de paddestoel is terug te vinden op postmodern slaapkamerbehang, er mag mee gespeeld worden, de primaire angst lijkt volkomen verdwenen. Voor 2750 dollar kun je een week volledig verzorgd relaxen op het atol Bikini en diepzeeduiken tussen de scheepswrakken die na de atoomproeven van 1947 de zeebodem bezaaien. Van het eiland zelf – de bewoners zijn er destijds gewoon verwijderd – wil men een Unesco Werelderfgoedmonument maken, en dat geldt trouwens ook voor de lanceerbunkers van de enorme Titan en Minuteman atoomraketten in de VS, de kathedralen van de Koude Oorlog.<\/p>\n
De cirkel is rond: in de eerste jaren van de Koude Oorlog was de atoombom ook eerder geliefd dan gevreesd. Oude generaals dachten dat je er de oorlog mee zou kunnen winnen. Wasmiddelen, snelle automerken, Walt Disney: elke bedrijfstak, iedere reclameman leende de kracht, de verblinding, de ongelooflijkheid en de flits van het moderne wondermiddel.<\/p>\n
Maar het afscheidsritueel van de Koude Oorlog is niet zo na\u00efef: het laat de geschiedenis in haar recht. Zie de foto’s van Martin Roemers.<\/p>\n
Schuilen onder de trap<\/p>\n
Uit recente onderzoeken naar veiligheidsbeleving blijkt dat de Koude Oorlog door de gemiddelde mens niet eens als een onprettige tijd werd ervaren. Neem een onderzoek dat in 2005 voor een lichte beroering zorgde in de wetenschap en journalistiek: het Human Security Report. Wat leren we uit dat rapport? Dat de gemiddelde mens de wereld van na de val van de Muur onveilig vindt, onveiliger dan tijdens de Koude Oorlog die daaraan vooraf ging. Helemaal na 9\/11, en dat zit hem vooral in het feit dat die gemiddelde mens nu de grotere kans op een klein ongeluk om de hoek meer vreest, dan destijds de kleine kans op een verschrikkelijke calamiteit zoals een botsing tussen de nucleaire supermachten. Het existenti\u00eble gevaar van een kernoorlog meenden we aardig onder controle te hebben – we konden elkaar met gemak drieduizend keer verwoesten, maar we oefenden in de jaren vijftig vrolijk met overlevingspakketten en dachten dat we het schuilend onder de trap wel zouden redden. Nu is echter een metroaanslag om de hoek of het verdachte pakketje dat bij de aankomsthal van Schiphol dood en verderf zou kunnen zaaien een stuk bedreigender. Het lijkt er werkelijk op dat we de kleine kans op die grote grimmige Koude Oorlog psychisch onder controle hebben, maar de grote kans op het kleine gevaar dichtbij juist niet.<\/p>\n
Stukjes Berlijnse Muur<\/p>\n
Toch is dat maar \u00e9\u00e9n kant van de medaille. De feiten van de Koude Oorlog willen helemaal niet zo vriendelijk en geruststellend zijn als onze subjectieve ervaring.<\/p>\n
Volgens het Human Security Report was de Koude Oorlog wel degelijk akelig en gevaarlijk. De val van de Berlijnse Muur was een breekpunt. Er was v\u00f3\u00f3r de val van de Muur wel twee keer zo vaak oorlog in de wereld. Die oorlogen eisten ook veel meer slachtoffers, zowel op het slagveld als daarbuiten. Er is sinds de Tweede Wereldoorlog wel bijna vierhonderd keer vrede uitgebroken op de wereld. Maar het merendeel van die vredes brak uit n\u00e1 de val van de Muur, tijdens de Koude Oorlog gebeurde het maar half zo vaak als erna. We schrikken nu van de genocides, maar wat tegenwoordig \u00e9\u00e9n keer in de vijf jaar gebeurt, gebeurde toen soms drie keer per jaar. We knipperen nu met de ogen als er een militaire staatsgreep wordt gepleegd en zich ergens een ordinaire dictatuur vestigt. Maar het gebeurde toen soms wel tien keer per jaar.<\/p>\n
Nee, de Koude Oorlog heeft ons in dat opzicht maar \u00e9\u00e9n geluk gebracht: vijftig jaar geen oorlog in Europa. En het merkwaardige is, zoals we allen weten: zodra de Koude Oorlog voorbij was, ontdooide de Balkan en ging het juist daar weer mis.<\/p>\n
De Koude Oorlog als pauze in de strijd tussen de grote mogendheden, de time-out op het Europese slagveld. Laten we het maar optimistisch duiden: misschien hebben we ondanks alles iets heel belangrijks geleerd in die episode, namelijk hoe je je kunt beheersen, hoe je oorlog kunt vermijden, hoe je met je vijand kunt leren leven, ja hoe je zelfs aan wapenbeheersing kunt doen en zonder bloedvergieten een Muur kunt afbreken.<\/p>\n
Misschien houden we daarom wel zo van die Koude Oorlog: als het over existenti\u00eble vragen ging, begrepen we elkaar feilloos en gehoorzaamden we aan de wetten van de afschrikking. Kom daar nu eens om. Ik begreep dat er nu zelfs weer stemmen opgaan om stukjes van de Berlijnse Muur te redden van de sloophamer en de bestemmingsplannen, de vooruitgang en de verwarring van de toekomst.<\/p>\n
De monumenten van de afschrikking zijn vereeuwigd in de foto’s van Martin Roemers. Ook zij horen bij het afscheid van de geschiedenis en tegelijkertijd bij het behoud van ons geheugen.<\/p>\n
In het Legermuseum in Delft is ‘Het Kerkhof van de Koude Oorlog’ te zien t\/m 25 oktober. In het najaar verschijnt het fotoboek ‘Relics of the Cold War’. Het Rijksmuseum koopt de foto’s van Martin Roemers aan en exposeert ze vanaf november 2009 in het Gemeentemuseum in Den Haag.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De Koude Oorlog is voorbij, maar hij leeft voort in ons geheugen en in de werkelijkheid. Martin Roemers fotografeerde fysieke overblijfselen van deze oorlog zonder monumenten. VN\u2019s buitenlandredacteur Ko Colijn kijkt terug op een tijd die ons nu soms met nostalgie vervult.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ko Colijn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=94093"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94093\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ko Colijn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=94093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=94093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=94093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}