Interview sopraan Claron McFadden<\/p>\n
Claron McFadden. Als je haar naam googlet, zie je hoe breed haar repertoire en groot haar podium is. Opera, eigentijds muziektheater, recitals, oratoria, muzikale uitstapjes met jazzpianist Michiel Borstlap of fluitist Chris Hinze. Ze treedt op in concertzalen en operahuizen wereldwijd, werkte met grote dirigenten als Kurt Masur, Sir Andrew Davis en Hartmut Haenchen. Ze zong meermalen op het Holland Festival, vaak onder directie van Reinbert de Leeuw. Dit jaar is ze er weer, als Eva in Rob Zuidams opera Adam in ballingschap.<\/p>\n
In januari kreeg ze de partituur. ‘Ik dacht: oeff! Het is wel heel veel Eva. En behoorlijk ingewikkeld. Dat wordt stress. Een maand later was de eerste reeks repetities met regisseur Guy Cassiers. Het bleek de bedoeling dat we onze partijen kenden. Daar had ik niet op gerekend. Ik heb eerder met Guy gewerkt en dacht dat we workshopachtig zouden beginnen, kijken hoe het werk muzikaal in elkaar zit en zo. Maar het waren hardcore regierepetities! Ik moest proberen de noten in mijn kop te krijgen. Voor mij zijn dat heel veel noten en een heleboel woorden. Ik ben de enige niet-Nederlandstalige van de cast en het oud-Nederlands is pittig. Maar bijna alles hebben we in onze koppen gekregen, op \u00e9\u00e9n sc\u00e8ne na. De meest ingewikkelde, het moment na de appel. Een soort ruzie tussen Adam en Eva. Heel heavy.’<\/p>\n
Ze zingt, onwaarschijnlijk hoog, met over elkaar tuimelende klanken. En schatert het uit. Kijk, zegt ze en laat me in het rode boek kijken. Noten die als vlooien over de balken springen. Angstaanjagend lastig.<\/p>\n
Het is eind april. Tussen optredens en lesgeven – ze is hoofddocent aan het Amsterdams Conservatorium – studeert ze elke dag aan haar partij. ‘Ik heb trucjes om het goed te krijgen. Luister eindeloos naar de muziekscore op de computer, koop opschrijfboekjes met notenbalken, of indexkaarten. Daarop schrijf ik de passages die ik niet ken. Dat gaat allemaal in mijn tas. Overal waar ik ben, gaat het mee en zo wordt het deel van mijn leven.’<\/p>\n
Studeren kan ze overal. Dat moet ook, want freelancer McFadden is drukbezet. Voor ze de laatste repetitieperiode in gaat – de premi\u00e8re is 5 juni in de Amsterdamse Stadsschouwburg – zingt ze oude Italiaanse meesters in het KRO Avondconcert live op Radio 4, treedt ze op in Zutphen, zal ze nog afreizen naar Gent en een korte tour door Duitsland en Oostenrijk maken met de Belgische theatermaker Alain Platel. En nauwelijks een week na haar laatste Adam in ballingschap staat ze met het Asko|Sch\u00f6nberg in de Grote Zaal van het Amsterdams Concertgebouw voor de wereldpremi\u00e8re van Canciones del alma, ook van Rob Zuidam. De componist, bekend deadlinewerker, is nog niet klaar, het instuderen baart haar echt zorgen. Het is weer een wereldpremi\u00e8re. Ze heeft geen houvast aan eerdere uitvoeringen. ‘Maar ik vind het leuk dat ik degene ben die het voor het eerst doet. Met ouder werk moet ik in een hele rij van mensen proberen toch anders te zijn en met iets eigens te komen dat goed genoeg is. Bovendien is het een mooie gedachte dat iemand iets schrijft voor jou, of ge\u00efnspireerd door jou.’<\/p>\n
Ze praat bescheiden, bijna verlegen. Relativerend lachen kan ze ook goed. Thuis, op blote voeten, lijkt ze kleiner dan op het podium, maar de overrompelende uitstraling is dezelfde.<\/p>\n
Eenzaam in Amsterdam<\/p>\n
Op haar eenentwintigste kwam de studente zang en hobo aan het conservatorium van Rochester, dicht bij de Canadese grens, naar Amsterdam. ‘Ik wilde de wijde wereld in. Mijn docent vond Europa de plek voor mij. Ik was z\u00f3 off the beaten path: deed moderne dingen, oude muziek, zong met een jazzband. Het was duidelijk dat ik niet een klassiek soort zangeres was. Sarah Vaughan was mijn idool. Ik kreeg een beurs van de Rotary Foundation, en ik moest twee landen kiezen met een vreemde taal. Ik vulde Zwitserland in, omdat ik artiesten had ontmoet die daarheen gingen. In diezelfde periode had ik Max van Egmond (bas-bariton en Bachspecialist – IH) horen zingen. Die kwam uit Nederland. Ik wist waar het lag, verder niets. Ook niet hoe de taal klonk. “Amsterdam, Nederland” schreef ik op. Dat werd het. Ik kreeg een smak geld en moest verder zelf alles regelen. School. Taalcursus. Woonruimte.’<\/p>\n
Trots: ‘Mijn moeder is nog steeds onder de indruk. Ze vond me zo dapper. Ik kende niemand hier. Onder het eten had ik tegen mijn ouders gezegd: “Ik heb de beurs gekregen en ik ga weg, voor een heel jaar.” Boem. Het werd heel stil. Ik woonde nog gewoon thuis.’<\/p>\n
Ze lacht, hoofdschuddend. ‘Op 3 juli 1982 kwam ik aan, met twee koffers. In Nederland is alles dicht in de zomer. Huilen. Mijn kamer was op de Willemsparkweg, de bewoners waren met vakantie. Het waren verzamelaars van antiek glas, overal zaten alarmsystemen die afgingen. Ik had een jetlag, werd gek van dat alarm, kon nergens terecht. De achterdeur was op slot, ik kon niet eens in de tuin zitten. In zo’n situatie, waarin je alleen bent, zeg maar eenzaam, word je \u00f3f helemaal gek of je dwingt jezelf bij jezelf naar binnen te gaan. Dan kun je ongelofelijke ontwikkelingen meemaken. Het was een verrijking. Ik begon te groeien. En stelde me vragen als: wie ben ik eigenlijk? Wat wil ik in het leven? Hoe denk ik over dingen? Door mijn eenzaamheid kwam ik daaraan toe. Het was, onverwacht, een heel mooie periode.’<\/p>\n
Ook het conservatorium bleek gesloten. ‘Meteen de dag na aankomst belde ik: ik ben aangekomen en wil graag naar liedklas, naar operaklas\u2026 Ik werd abrupt onderbroken: het kon niet en mocht niet. “Je bent te laat. Je had in juni moeten komen. Volgend jaar kun je het weer proberen.” Maar ik ben maar \u00e9\u00e9n jaar hier! Het bleef nee. Wat te doen? Ik mocht de lessen van Max van Egmond volgen, oude muziek bij Jan Boeke en de moderne klas van Harry Sparnaay. Van Jan Boeke heb ik de allerbelangrijkste dingen geleerd over ademhaling en tactus, beweging in de muziek.<\/p>\n
Op een dag zei Sparnaay: ik heb een hoge sopraan nodig. Hij dirigeerde het ensemble Der Blaue Reiter in De IJsbreker, de radio zou het uitzenden. Ik kreeg 750 gulden. Een fortuin! Het was een fantastisch stuk van Karel Goeyvaerts, een van zijn Litanies. Ik heb me er volledig in gestort. “Iedereen” was er, na dat concert: Lucia Meeuwsen (mezzo sopraan – IH), Reinbert de Leeuw, Louis Andriessen. En allemaal vroegen ze: wie is dit? Zo is het gegaan. Ik wilde gewoon werken en het maakte me niet zo veel uit wat ik deed. Ik ben begonnen met auditeren, voorzingen. Oude muziek in het buitenland, nieuwe muziek hier. Mooi in balans.’<\/p>\n
Poetsvrouw en automonteur<\/p>\n
Ze ging niet terug naar Rochester. ‘Dat was wel het plan,’ zegt ze. ‘Ik had een vriend. We zouden trouwen, ik zou de moeder van zijn kinderen zijn. Maar na een maand hier wist ik: mijn toekomst ligt in Europa. Dat is nog steeds zo. Ik ben even teruggegaan voor mijn eindexamen. Vanaf mijn jeugd heb ik me daar niet echt thuis gevoeld. Met mijn temperament, esprit en levensfilosofie voel ik me hier beter.’<\/p>\n
Haar ouders en zus wonen nog altijd in Rochester en zeker twee keer per jaar vliegt ze erheen. ‘Het is er heuvelachtig, met veel boomgaarden. In de lente is het \u00e9\u00e9n seringenpracht, ‘s zomers ga ik altijd kersen plukken met mijn familie. Mijn ouders, poetsvrouw en automonteur, kregen vier kinderen. Mijn acht jaar oudere broer is overleden aan leverkanker. Er was nog een dochter, Sharon. Zij is overleden aan longontsteking, niet herkend door de kinderarts. Twee jaar na haar dood ben ik geboren. Als ik verkouden was of keelpijn had, ging mijn moeder meteen met me naar het ziekenhuis. Er was niet zoiets als verborgen verdriet, hoor. Bij ons thuis klonk altijd muziek, vooral vocaal. Mijn vader heeft een mooie stem, mijn goede gehoor heb ik beslist van hem. Voor mijn tiende kon ik geen noten lezen. Ik leerde van luisteren. Nog altijd, als ik stukken uit mijn hoofd moet leren, grijp ik naar de methode van mijn jeugd: ik vraag een cd op, luister en het zit in mijn hoofd. Ik kijk niet eens naar de partituur. Op mijn gehoor vorm ik me het klankbeeld. Dan pas voeg ik de tekst toe. En dan wordt het moeilijk. Ik ben niet zo’n tekstvrouw!’<\/p>\n
Kleenex erbij<\/p>\n
Ze was onder de indruk van de Nederlandse muziekpraktijk en al die opvoeringen van eigentijds werk. Maar de stemmen vond ze ‘niet mooi’. Haar ogen dichtknijpend: ‘De zangeressen hadden, denk ik, mooie stemmen gehad, maar door het zingen van hedendaagse muziek, met gillen en brullen, waren ze aangetast. Ik dacht: dat klopt niet. Je moet moderne muziek ook mooi kunnen zingen. Je stem is een lyrisch instrument, al ga je veel op en neer. Als zanger moet je een lijn zien te maken, anders kun je net zo goed een fluit nemen of een trompet. Ik wilde laten horen dat het mooi kon. Dat mensen die naar moderne muziek kwamen luisteren, zouden zeggen: ik snapte het niet, maar vond het wel mooi. Dat is mijn kracht. Het klinkt mooi. Er zit kleur in. En emotie.’<\/p>\n
Ze wordt wel Claron ‘Emotion’ McFadden genoemd. Een stem, schreven critici in binnen- en buitenland, met warmte en vlezigheid, als een diamant, scherp als een speerpunt die helder en perfect geplaatst doel raakt. Een zangeres, weten componisten en dirigenten, die nergens voor terugdeinst en zich de lastigste partituren eigen weet te maken. Een zangeres, zeggen liefhebbers, die je kippenvel bezorgt en vaak al door haar verschijning ontroert.<\/p>\n
‘Het zijn eeuwenoude emoties,’ zegt ze. ‘Dezelfde als die van duizend jaar geleden en over duizend jaar. Liefde, jaloezie, verdriet, woede, pijn. Muziek is een uitdrukking daarvan. Als het over liefde gaat, wil ik liefde horen. Het eerste geluid dat een kind maakt, is: “Eeeh! bleeeh!” Alle emoties van een baby komen eruit via de stem. Je leert horen: is hij moe? Verveelt ze zich? Heeft hij honger? Pijn? Ik kan zang niet loskoppelen van die oerkracht.’<\/p>\n
Zelf moet ze uiteraard afstand bewaren. ‘Geen sprake van dat ik mijn emoties laat gaan. Er zijn werken waarbij ik me moet wapenen. Zoals Dialogues des Carm\u00e9lites van Poulenc, misschien wel het mooiste wat ik gezongen heb. In de slotsc\u00e8ne moest ik huilen. Ik heb die sc\u00e8ne toen thuis keihard gedraaid, Kleenex erbij en janken, janken tot ik erdoor was. Daarna zong ik het meer met een herinnering aan wat ik voelde. Er bleef altijd een moment waarvan ik wist: als ik me hier laat gaan, gaat het mis, kan ik niet meer zingen. Je moet proberen net die grens te vinden. Als ik te veel afstand heb, is het te veilig. Ik heb net weer Crucifixion gezongen van Barber, uit de Hermit Songs. Dat brengt me altijd weer van mijn stuk. Het is prachtig, heel simpel. Gewoon, de kruisiging. Maria en haar kind\u2026,’ ineens zijn er tranen, ‘en dan voel ik: mijn moeder is zo ver weg, zo ver van mij.’<\/p>\n
Meteen weer de klaterende schater als ze vertelt: ‘Vorig jaar zong ik voor het eerst in de Scala, in een barokopera, La Didone van Cavalli. Ik zei tegen mijn ouders: jullie hebben me nooit in een opera gezien, dit is een hoogtepunt in mijn werk. Dit moeten jullie zien! Het kleine meisje uit Rochester dat de hoofdrol zingt in de Scala van Milaan! Mijn moeder en zus zijn gekomen. Vader bleef thuis. Hij vond het belangrijk dat zij eens samen met haar twee dochters kon zijn. Het was fantastisch. De dag van de premi\u00e8re hebben we samen doorgebracht. Om een uur of drie zei ik: ik ga even wat slapen, zie je straks in het theater. ‘s Avonds zag ze me als verschijning, een koningin op het toneel. Ze was totaal in shock. En trots. We zijn naar Veneti\u00eb geweest, ik heb haar mijn leven in Amsterdam laten zien: naar concerten, etentjes, mijn favoriete wijnbar, mijn vrienden. Hier thuis heb ik een feestje gegeven. Iedereen wilde haar leren kennen. Mijn moeder heeft niet eens haar highschool afgemaakt, zo arm waren ze, maar ze is absoluut gevoelig, slim, ingetogen en wijs.’<\/p>\n
Een zwarte… tja<\/p>\n
Ze heeft het wel gehoord, op audities: liever geen zwarte zangeres. ‘In het begin van mijn carri\u00e8re heb ik meegemaakt dat ik niet eens mocht komen auditeren. Ik heb voorgezongen in Bregenz. De dirigent vond het “geen Italiaanse stem”. Er was een Lulu nodig in Salzburg. Is zij een zwarte? Dan hoeven we haar niet eens te horen. Een jaar of zes geleden werd ik gevraagd voor een M\u00e9lisande. De intendant wilde mij eigenlijk niet horen.’ Met een zuinig mondje imiteert ze: ‘”Een zwarte\u2026. tja\u2026 ik heb Barbara Hendricks gehad en je kon toch horen dat ze zwart is. En dat is niet wat wij\u2026” Ik ben een beetje door haar strot geduwd, dus ze moest mij horen. Ik naar Zwitserland. Het was nadat ik Lulu had gedaan in Glyndebourne, met veel succes en mooie recensies. Ineens was er interesse voor mij. Ik kreeg uitnodigingen van grote huizen om voor te zingen. Wenen onder meer, de Staatsoper. Ik dacht: hier hoor ik helemaal niet thuis. Het ging meestal om repertoire dat ik tien jaar eerder graag had gedaan, maar toen wilden ze me niet omdat ik zwart was. In Wenen wilde ik mijn auditie beginnen met Lulu, dan zou ik een K\u00f6nigin zingen of een Olympia. De intendant vroeg wat ik wilde zingen. “Een aria uit Lulu? I don’t want to hear that!!” O, reageerde ik timide. Ik had moeten zeggen: okay. Tot ziens. Ik hoor hier kennelijk niet. Ik was helemaal uit balans. Ik heb toch nog de eerste aria van Die K\u00f6nigin gezongen, de hoge F ging niet helemaal zoals het moest. Mensen daar presten me door te zetten, ik kreeg vast nog een kans, maar het was afgelopen en klaar voor mij. Die wereld is niet de mijne.’<\/p>\n
Kippenvel<\/p>\n
Half mei. In een Amsterdamse studio wordt hard getimmerd, geboord en getakeld aan een reusachtig beeld: een man, op zijn zij, de ruggengraat bloot. ‘De Denker’ (naar Rodin) is nog niet klaar. Regisseur Guy Cassiers verontschuldigt zich voor de vertraging. Dirigent Reinbert de Leeuw, McFadden en Jeroen de Vaal (Belial, de slang) beginnen gewoon, met de repetitor aan de vleugel, aan de vierde acte, tweede sc\u00e8ne van Adam in ballingschap. De slang zingt verleidelijke noten. Eva geeft zich niet gauw gewonnen, maar je voelt: het zal gebeuren. Haar noten zinderen extatisch: hoger, nog hoger, hoger nog. Daar is het kippenvel. Iedereen valt stil. McFadden lacht: wow!<\/p>\n
Andere Holland Festival-aanraders<\/p>\n
Bij voorbaat beweren dat het publiek louter ‘hoogtepunten’ gaat meemaken, is een tikje voorbarig. Dat maken de toeschouwers zelf wel uit. Maar het moet gezegd: het programma van het Holland Festival is dit jaar uitnodigend en uitdagend. Er zijn niet veel voorstellingen die je ook in het reguliere seizoen zou kunnen zien. Het festival maakt haar naam waar als plek waar spraakmakende producties uit het buitenland te zien zijn, en toont zich tegelijkertijd trouw aan een aantal vaste kunstenaars. De verschillende disciplines lijken mooi in balans, en er zijn bijzondere optelsommen.<\/p>\n
Zo is er een vertoning van ABEL GANCEs filmepos J’accuse, dat opnieuw gerestaureerd is en een nieuwe, live muziekbegeleiding krijgt. Het complete werk van componist EDGAR VAR\u00c8SE wordt opgevoerd in de Gashouder, voorzien van projecties van de videokunst-grootmeester GARY HILL. Festivaldirecteur Pierre Audi heeft bij dit videoconcert de hand in het beeld, maar zijn hand is in de hele programmering voelbaar.<\/p>\n
Audi combineert een neus voor kwaliteit met het lef om experimenten aan te gaan. Hij confronteert het publiek niet alleen met grote namen, maar haalt mensen uit de subcultuur naar dit podium voor hogere kunst. Er zijn opvallend veel androgyne figuren dit jaar: de travestie-performer STEVEN COHEN brengt ouder werk omdat zijn nieuwste creatie niet sterk genoeg werd bevonden (dat heb je met een avontuurlijke programmering) en de transgendere zanger(es) BABY DEE maakt ook zijn\/haar opwachting. En naast de verplichte dosis LOUIS ANDRIESSEN en MAURIZIO KAGEL is er de verrassende verschijning van ANTONY & THE JOHNSONS, die optreedt met het Metropole Orkest in Carr\u00e9. De zanger met zijn androgyne kopstem combineert een tedere melancholie met een duister gevoel van vergankelijkheid, perfect voor het Holland Festival-thema van dit jaar: ‘Serenity & Anxiety’.<\/p>\n
Jaarlijks wordt er zo’n thema over de programmering geplakt, en dat is deze keer minder vrijblijvend dan voorgaande jaren. De dichotomie van sereniteit en verschrikking zegt ook iets over de aard van wat we te zien krijgen. Er staan ingetogen gebeurtenissen op het programma met veel stilte en met hemelse muziek, zoals Piti\u00e9, het vervolg dat choreograaf ALAIN PLATEL en componist\/muzikant FABRIZIO CASSOL maakten op hun lyrische liturgie Vsprs. Tegenhanger van deze portie etherische schoonheid is de ‘mis van woede en angst’ van de provocerende Oostenrijkse regisseur CHRISTOPH SCHLINGENSIEF, die een akelig intiem verslag van zijn longkanker heeft getransformeerd tot een noodoproep aan God, opgevoerd in een nagebouwde kerk.<\/p>\n
Fijn idee dat het Holland Festival voorstellingen brengt waarbij in het buitenland het publiek wegliep. Dat zal vast weer gebeuren bij de ELEVATOR REPAIR SERVICE, de New Yorkse theatergroep die in een eerder Holland Festival een geweldige, ruim zes uur durende opvoering gaf van de complete roman The Great Gatsby. Dit jaar wordt het hele eerste hoofdstuk van William Faulkners The Sound and The Fury uitgesproken. De acteurs hebben een unieke manier van vertellen ontwikkeld, die tussen spelen en voorlezen inzit. Ter geruststelling: zes uur duurt het niet, deze keer.<\/p>\n
Marijn van der Jagt<\/p>\n
Van 1 t\/m 28 juni, op diverse locaties in Amsterdam www.hollandfestival.nl<\/p>\n
\u2018Adam in ballingschap\u2019, 5 t\/m 13 juni, Stadsschouwburg, Amsterdam www.hollandfestival.nl, www.claronmcfadden.com.<\/p>\n
\u2018Tijdgenoten\u2019, Asko|Sch\u00f6nberg met Claron McFadden, 18 juni, Concertgebouw, Amsterdam. www.concertgebouw.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sopraan Claron McFadden (Rochester, VS, 1961) zal de rol van Eva zingen in Rob Zuidams opera Adam in ballingschap, op het Holland Festival. Gesprek met een zangeres die nergens voor terugdeinst en haar publiek kippenvel bezorgt. \u2018Je moet moderne muziek ook mooi kunnen zingen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ingrid Harms","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94089"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=94089"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94089\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ingrid Harms","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=94089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=94089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=94089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}