{"id":94015,"date":"2009-06-06T14:02:00","date_gmt":"2009-06-06T12:02:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/verdwenen-tijd-thomas-verbogt\/"},"modified":"2009-06-06T14:02:00","modified_gmt":"2009-06-06T12:02:00","slug":"verdwenen-tijd-thomas-verbogt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/verdwenen-tijd-thomas-verbogt\/","title":{"rendered":"‘Verdwenen tijd’ – Thomas Verbogt"},"content":{"rendered":"
\n

Thomas Rosenboom zegt het. Arnon Grunberg ook. Rascha Peper beaamt het. Youp van \u2019t Hek doet ook een duit in het zakje. Wanda Reisel sluit zich erbij aan.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Tal van met klinkende namen gezegende collega\u2019s van Thomas Verbogt (Nijmegen, 1952) leverden een knallende blurb voor op de binnenflap van zijn twee\u00ebntwintigste boek, bij wijze van gezamenlijk opkontje. Unisono toeteren ze: lees Thomas Verbogt nu eindelijk eens!<\/p>\n

Het is een recent uitgeversfoefje, dat vooral te onpas wordt gebruikt om een \u2018onterecht miskende schrijver\u2019 in de markt te zetten. Zoiets moet je spaarzaam doen en alleen bij onterechte miskenning, anders maak je van zo\u2019n \u2018onterecht miskende\u2019 een nog grotere zielepoot. <\/p>\n

Voorwaarde is dat er sprake is van grote literaire kwaliteit en monomane toewijding aan een vaak onderbelicht genre. Een zekere cultstatus is ook nooit weg. Zonder zo\u2019n promotie-interventie zou hun beeltenis weggegomd worden uit het literaire groepsportret dat een volgende generatie lezers in handen krijgt.<\/p>\n

De minimalistische verhalenschrijver A.L. Snijders verdient zo\u2019n NEE! tegen de literaire vergetelheid. <\/p>\n

Maar meestal blijkt, en dat is slecht voor alle partijen, zo\u2019n \u2018onterecht miskende\u2019 een van authenticiteit verstoken imitator, een Jeroen Brouwers van de Aldi. Zulke would be-miskenden zijn doorgaans rancuneuze, bijna pensioengerechtigde mannen met cowboyhoeden. Zelden zijn het vrouwen \u2013 ook dat zegt vast iets. <\/p>\n

Elvis Presley bracht ooit een album uit getiteld 50.000.000 Elvis Fans Can\u2019t Be Wrong \u2013 dat kon hij zich nu eenmaal permitteren. De aanmerkelijk minder populaire zanger Phil Ochs (1940-1976) reageerde daar later op door zijn album Greatest Hits, dat overigens bestond uit nieuwe nummers, te voorzien van de ironische ondertitel 50 Phil Ochs Fans Can\u2019t Be Wrong. Bij leven was Ochs al bijna vergeten, al noemde Bob Dylan hem vaak in interviews. Op een bepaalde manier paste die gang van zaken ook goed bij Ochs\u2019 vergeefse protestmuziek. <\/p>\n

Thomas Verbogt is uiteraard geen Ochs. Maar toch typeert bovenstaande ware anekdotiek de schrijver-zonder-poeha Verbogt \u2013 relativerend, flegmatisch en ironisch \u2013 treffender dan de goedbedoelde aanprijzingen van zijn succesvoller collega\u2019s. Zo\u2019n grap van Ochs met Elvis\u2019 titel (en met zichzelf) had uit Verbogts koker kunnen komen. In een meesterlijk verhaal portretteerde hij per slot van rekening met groot meegevoel de voormalige Nederlandse popster Hank The Knife, die een leven lang moest teren op die ene lichtflits van instant roem. Als iemand de juiste pen heeft om vergane glorie of zelfs de vergruizelde illusies tragikomisch te boekstaven, is het Verbogt. <\/p>\n

Nostalgisch melancholicus<\/b>
Ook in zijn nieuwe roman met de wel erg Proustiaans-verheven titel Verdwenen tijd tapt Thomas Verbogt uit dat vanitas-vaatje. De vrijgezelle hoofdpersoon Robert van Noorden, een kunsthistoricus die het, doordat hij overal enthousiast over mee kan lullen, op de televisie tot bekend gezicht en gewaardeerd panellid bij spelletjesprogramma\u2019s heeft geschopt, komt thuis bij de schrijver John. <\/p>\n

Robert zegt: \u2018Ik heb nog nooit iets van je gelezen en (…) ik had nog niet van je gehoord.\u2019<\/p>\n

John lacht: \u2018Weet je dat ik dit al zo vaak heb gehoord dat het me niet meer verbaast of verontrust of chagrijnig maakt?\u2019<\/p>\n

Robert houdt aan: \u2018Geziene auteur, veel geprezen, maar telkens wordt gemeld dat je ten onrechte zo onbekend bent. Het is raar als dat zo vaak gezegd wordt.\u2019<\/p>\n

John riposteert dat hij als hij schrijft gewoon een leven naast het zijne verzint en dat die levens vaak samenvallen. Iedere twee jaar brengt hij een manuscript naar de uitgever en wat daarover na publicatie in de kritiek wordt geschreven, interesseert hem eigenlijk geen biet meer. Wie hij zelf is, vraagt hij zich ook niet meer af: \u2018Wat maakt het uit, het gebeurt allemaal.\u2019<\/p>\n

Robert lijkt in dat gebrek aan betrokkenheid en interesse eigenlijk op hem, al is hij gekwelder, staat hij minder tafelvast in het bestaan. Logisch, hij is de hoofdpersoon wiens wel en wee de roman moet dragen. <\/p>\n

Toch is ook Robert behept met de eigenaardigheden van zo\u2019n typische Verbogt-protagonist: zijn Sturm und Drang-jaren is hij voorbij, hij leidt een licht bezadigd, op particulier comfort toegerust bestaan, is al bijna vastgeroest in zijn werk. En uiteraard is hij een omkijker, een herinneraar, een nostalgische melancholicus die het leven weg ziet glippen, maar ook weer geen poot uitsteekt om dat te verhinderen. <\/p>\n

De preoccupatie met tijd is nochtans groot, is het niet met verloren tijd, dan wel met vermorste tijd. De Verbogt-lezer weet dat in zo\u2019n bestaan het verleden slinks opspeelt. Meestal \u2013 ook in Verdwenen tijd \u2013 gaat het dan om een traumatische gebeurtenis uit de jeugd die na al die jaren resulteert in de psychische val van de held. <\/p>\n

Aardig maar kleurloos<\/b>
Was ik nu Thomas Verbogt, dan zou ik aan de laatste zin \u2018of zoiets\u2019 toevoegen. Want je geheel en al vastleggen hoort niet bij de psychologie van zo\u2019n held, een kleurloze sympathiekeling die vooral met rust gelaten wil worden door de medemens, vluchtigheid verkiest boven een confrontatie met de werkelijkheid van zijn leven. Soms is de uitweg fantasie, zoals bij de schrijver John, soms een bestaan naar eigen, hyperindividualistisch ontwerp, zoals bij Robert. <\/p>\n

Een ander zou dat fragmentarisch of structuurloos achten, maar hij voelt zich daar senang bij. Het is ook een bestaan waarin verrassingen niet echt de bedoeling zijn. Belt iemand hem eens op, hier een naar Andr\u00e9 Hazes of Ren\u00e9 Froger gemodelleerde volkszanger Beppe, zegt Robert: \u2018Beppe, ik heb bezoek, iemand van de belasting. Kan ik je zo terugbellen?\u2019 Hij had geen zin in telefoon en \u2018als ik als smoes bezoek bedenk, is het altijd iemand van de belasting\u2019. <\/p>\n

Het probleem bij zo\u2019n Verbogt-held is dat hij wel allemachtig aardig is, maar ook te kleurloos en te onbetrokken bij zijn omgeving om het beoogde drama dat zich toch rondom of in hem moet voltrekken in zijn piere-eentje aan te kunnen. <\/p>\n

Ik leefde in Verdwenen tijd, na het moeizame begin, dan ook pas op toen de plebejer Beppe Robert belde. Eindelijk, hoopte ik, diende zich met een beetje geluk een conflicterende factor in Roberts bestaan aan, want zonder gaat het niet in zo\u2019n sferische, op de psychische tekening van de hoofdpersoon leunende roman.<\/p>\n

Roberts woordbagger<\/b>
Tot dan toe was vooral duidelijk geworden dat er barstjes kwamen in Roberts bestaan. Het verhalen ophangen over niks op de televisie vond hij te veel worden. Hij had hulp gezocht bij een therapeute om erachter te komen waarom hij zich altijd zo schuldig voelt. Naar eigen idee heeft hij in iets gefaald, maar hij weet niet in wat. Ook meent hij door iemand \u2013 een onbekende vrouw \u2013 gevolgd te worden. Het meest intrigerende is nog dat hij zegt in de zomer van 1963 \u2018een personage\u2019 geworden te zijn. <\/p>\n

Genoeg om te achterhalen dus, genoeg potentieel mysterie dat opweegt tegen het ontbreken van een heldere plot \u2013 ook een Verbogt-kenmerk. Ook de wazigheid van Robert, om wie alles draait, ben ik bereid te accepteren, ofschoon die zich uit in ergerlijke vaagheid en clich\u00e9s.
Vooral zijn \u2018gedachten\u2019 verdienen die naam niet. Ook verbaal is hij een man zonder eigenschappen, die zich niet toont, misschien niet kan tonen. Een interviewster merkt dan ook op: \u2018Ik vraag iets, je ontwijkt een antwoord, daar reageer ik op en vervolgens ga je met die reactie aan de haal. Is dat je kunstje?\u2019<\/p>\n

Vermoedelijk laat Verbogt Robert opzettelijk grossieren in proza dat in nevelen gehuld gaat, want diens meer zintuiglijke waarnemingen die niet gebukt gaan onder het loodzwaar besef van eigen \u2018gedachten\u2019, zijn plastischer verwoord: \u2018Soms is het net alsof een kleur een geur kan hebben, bij het lichtblauwe van haar jurk ruik ik de zee op een vroege zonnige ochtend wanneer de kilte van de nacht net opgelost is, die tintelende geur van optimisme.\u2019
Zo bezien gaat Verdwenen tijd ook over de verwording van taal, na het verlies van de onschuld der jeugd: als kind is Robert moeizaam woorden aan het doorgronden, later gaat hij naar eigen zeggen op \u2018de automatische piloot\u2019 en daarvan getuigt zijn woordbagger. <\/p>\n

Los zand<\/b>
Helaas krijg je de aanwezigheid en het waarom van zulk reli\u00ebf pas na lezing in de smiezen. En de lezer wil ook onderwijl genieten. Datzelfde probleem doet zich voor met al die terloops aandoende fragmenten in Roberts verbrokkelde bestaan die uiteindelijk, na lezing, een geheel blijken te vormen. Pas bij herlezing valt op hoe goed Verbogts roman in elkaar steekt. Voordien was de sensatie vaker die van los zand, dat \u2013 hachelijk genoeg \u2013 niet bijzonder boeiend gepresenteerd wordt. <\/p>\n

Saaiheid kan een literaire strategie zijn: iets dat je maar te accepteren hebt, zoals je moet wennen aan het trage leestempo in een roman van de negentiende-eeuwse schrijfster George Eliot. Bij Verdwenen tijd past die saaiheid bij de lege, kleurloze hoofdpersoon, die na zijn jeugd niet anders dan een onbestaan kon leiden. Allemaal literair verantwoord. Evenals hoe Verbogt op verhaalniveau een wissel trekt op de onthulling over een heftige gebeurtenis uit Roberts jeugd. En toch begrijp ik maar al te goed waarom er geen stormloop ontstaat op Verbogts proza, waarin vooral de literatuur keurig gediend wordt en van de lezer enige moeite wordt gevraagd.<\/p>\n

Thomas Verbogt, \u2018Verdwenen tijd\u2019, Nieuw Amsterdam, 223 p., \u20ac 17,50 <\/i><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zijn succesvollere collega\u2019s gebieden: lees Thomas Verbogt nu eindelijk eens! jeroen vullings neemt De proef op de som. En begrijpt maar al te goed waarom er geen stormloop ontstaat op Verbogts proza.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,97,177],"tags":[2091],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94015"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=94015"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/94015\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=94015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=94015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=94015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}