Kousbroek en Hermans<\/p>\n
Achteraf gezien is het nog een wonder dat Rudy Kousbroek en Willem Frederik Hermans zo lang met elkaar bevriend zijn gebleven. Het begin zag er niet hoopvol uit. Kousbroek schreef in 1955 een briefje waarin hij uitlegde dat zijn kritische stukje over Hermans’ Mandarijnen op zwavelzuur in het tijdschrift Maatstaf buiten zijn medeweten tussen andere aanvallen op dat pamflet was geplaatst. ‘Zonder het verschil van standpunt in politieke zaken te willen minimaliseren, stel ik er prijs op nogmaals te verklaren dat ik wat betreft Uw andere publicaties en Uw houding in de Nederlandse literatuur in het algemeen zonder voorbehoud aan Uw kant sta.’ Hermans accepteerde dit deemoedige schrijven van de acht jaar jongere Kousbroek en er ontstond een levendige correspondentie.<\/p>\n
Kousbroek woonde in Parijs en Hermans opereerde vanuit Groningen. Kousbroek had een valse start gemaakt in de literatuur nadat hij zich met de eveneens in Parijs wonende Simon Vinkenoog had geassocieerd. Altijd spijt van gehad. Hij hield er wel een nederig baantje bij een internationale organisatie aan over en schreef daarnaast voor de Haagse Post, later voor Vrij Nederland en Het Handelsblad. Hermans was al een beroemdheid met spraakmakende romans op zijn naam. Hij werkte in Groningen op de universiteit.<\/p>\n
Maar daar gaat het in hun brieven nauwelijks over. Ze vonden elkaar in hun waardering voor de natuurwetenschappen en hun afkeer van religie en moralisme. Consequentie van die denkwijze was een diepgeworteld respect voor techniek, met name voor machines die hun innerlijk tonen. Op aanstekelijke wijze correspondeerden ze over een gezamenlijk te schrijven boek dat onder de titel Machines in bikini zou moeten verschijnen. Het is er niet van gekomen, maar wel hebben ze jaren gecorrespondeerd over nostalgisch uitziende auto’s, fototoestellen, typemachines en art nouveau-klokken. Vlooienmarkten werden afgestruind en met kinderlijk enthousiasme hielden ze elkaar op de hoogte van hun verzamelingen.<\/p>\n
Wat een prachtige brieven zijn dit! Het werk van Jean-Fran\u00e7ois Revel, L.F. C\u00e9line, Ludwig Wittgenstein, Stefan Themerson en anderen wordt met instemming becommentarieerd. Intussen onderhield Hermans ook nog een ontspannen correspondentie met Ethel Portnoy, Kousbroeks (eerste) echtgenote. Logeerpartijen in Groningen en Parijs. Hoe idyllisch allemaal, totdat Hermans eind jaren zestig over de kwestie Weinreb begon te publiceren. Kousbroek ging niet eenduidig genoeg aan zijn kant staan en de vriendschap werd verbroken.<\/p>\n
Je ziet in deze briefwisseling een voorzichtig opererende Kousbroek die steeds zelfbewuster wordt. Dat leidde onherroepelijk tot het hoogtepunt in deze correspondentie, en tot het einde van de vriendschap. Hermans kapittelde Kousbroek over een kwestie die te ingewikkeld (of te klein) is om hier precies uit te leggen. Het kwam er op neer dat Kousbroek de bedoeling had een kritisch stuk tegen K.L. Poll in Het Handelsblad te schrijven, ter verdediging van Hermans. Een moedige daad, omdat de freelancer Kousbroek financieel afhankelijk was van de Handelsblad-redacteur Poll. Hermans is er zich mee gaan bemoeien, met als gevolg dat Kousbroek afzag van een kritisch stukje omdat hij ten opzichte van Het Handelsblad niet de indruk wilde wekken in opdracht van Hermans te opereren. Dit wordt allemaal in brieven aan elkaar uitgelegd. ‘Het bloed kruipt dus waar het niet gaan kan; let wel: kruipt.’ Met name die laatste suggestie dat Kousbroek kroop voor zijn opdrachtgevers, zorgde voor een intensivering van dit titanengevecht. Hermans moet op 9 december 1967 wel opgekeken hebben van de brief waarin hij op de snijtafel wordt gelegd: ‘Iets anders is, dat je relaties met de mensen op persoonlijk niveau niet vrij zijn van een maniakale inslag.’ De twee zijn het er in elk geval over eens dat er niet zo veel is waarover ze het oneens zijn. Maar op zijn manier kreeg Hermans toch gelijk. Hij ging ervan uit dat het onmogelijk is de ander te leren kennen. Elk menselijk contact, hoe vriendschappelijk ook, blijft oppervlakkig, alsof er een glasplaat tussen zit. Zo gauw je die ruit wilt breken om dichter bij elkaar te komen, verwond je elkaar. Zo ook hier. In een kort briefje laat hij aan Kousbroek weten dat praten over hun conflict niet zoveel zin heeft. ‘Helaas wordt er wat mij betreft ook niets opgelost door er niet over te praten.’ Kousbroek was te dichtbij gekomen: ‘Blijf mij bewonderen,’ schreef Hermans, ‘maar op een afstand. Dat verplicht je zo veel of zo weinig als je zelf verkiest en mij ontneemt het de kans me teleurgesteld te voelen.’<\/p>\n
\u2018Machines en emoties; Willem Frederik Hermans, Rudy Kousbroek, Ethel Portnoy\u2019, bezorgd door Willem Otterspeer, De Bezige Bij, 414 pagina\u2019s, \u20ac 27,50<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kousbroek en Hermans Achteraf gezien is het nog een wonder dat Rudy Kousbroek en Willem Frederik Hermans zo lang met elkaar bevriend zijn gebleven. Het begin zag er niet hoopvol uit. Kousbroek schreef in 1955 een briefje waarin hij uitlegde dat zijn kritische stukje over Hermans’ Mandarijnen op zwavelzuur in het tijdschrift Maatstaf buiten zijn […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hans Renders","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93913"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=93913"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93913\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans Renders","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=93913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=93913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=93913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}