Rellen in Iran<\/p>\n
‘Het is schaamteloze fraude,’ schrijft mijn vriend Hamid in een e-mail. ‘Hoe kunnen ze vijf miljoen stemmen in een uur tellen? Hoezo verkiezingen? Ahmadinejad en de andere hardliners willen maar \u00e9\u00e9n ding en dat is macht. Nog vier jaar geschreeuw en getier. Iedereen hier wil emigreren.’<\/p>\n
Hamid ken ik van mijn studieverblijf van een half jaar in Teheran en bleef ik daarna regelmatig zien tijdens mijn bezoeken aan Iran. Hij is een slimme IT-whizzkid die ook in zijn vrije tijd achter zijn computer zit om de vrijheid in cyberspace te bevechten. Hamid is niet zijn echte naam, de angst is zo groot dat iedereen zijn naam op het internet continu wijzigt.<\/p>\n
Hamid en duizenden anderen overspoelden de buitenwereld de afgelopen dagen met Twitterberichten, foto’s en video’s van rennende demonstranten en oproerpolitie die op motoren op de menigte inrijdt. De beelden van de brandende motorfiets en van de jonge demonstrante die woedend een gewapende politieman te lijf gaat, gingen de hele wereld over.<\/p>\n
Retoriek en hoop<\/p>\n
Wat hebben we eigenlijk gezien? Zijn de verkiezingen echt gestolen? Is Mousavi de grote vernieuwer of valt dat wel mee? En hoe zal het regime uit deze crisis tevoorschijn komen?<\/p>\n
Een ding is zeker: president Mahmoud Ahmadinejad heeft een enorme aanhang. Hij heeft pensioenen en salarissen verhoogd, profileerde zich als de outsider, de man van het volk die zegt te vechten tegen de corruptie waarvan Iran is doordrenkt. Onvermoeibaar reisde hij stad en land af en deelde links en rechts cadeautjes uit. Hier opende hij een universiteit, daar beloofde hij een voetbalstadion (niet alle beloften werden ingelost). Dat Ahmadinejad op een zekere overwinning af ging, leek dan ook lange tijd buiten kijf te staan.<\/p>\n
Dat veranderde in de laatste campagneweken, toen met name Mir Hossein Mousavi met zijn beloften van verandering en meer vrijheid grote mensenmassa’s op de been kreeg. W\u00e1t hij precies zou gaan veranderen, bleef onduidelijk. Het was vooral de retoriek, \u00e9n de hoop van de kiezer eindelijk verlost te worden van de radicaal Ahmadinejad. Dat Mousavi’s vrouw Zahra Rahnavard tijdens bijeenkomsten meer rechten voor vrouwen beloofde en aankondigde dat de gehate zedenpolitie zou worden afgeschaft, mocht haar man winnen, droeg bij tot groot enthousiasme. Met name bij de stadsbewoners die al jaren geleden de hoop hadden opgegeven en massaal wegbleven als het regime weer eens een verkiezing organiseerde tussen zwartekous A en zwartekous B.<\/p>\n
Ook Mousavi behoort tot het establishment: hij was jarenlang premier en een naaste vertrouweling van ayatollah Khomeini. Het was tijdens het premierschap van Mousavi dat eind jaren tachtig duizenden linkse en nationalistische dissidenten werden opgepakt, gemarteld, vermoord of veroordeeld tot een leven in de smerige kerkers van het regime. En toch was er hoop op verandering. Want Mousavi is door de jaren heen gematigder geworden en realiseert zich dat de Islamitische Republiek alleen kan overleven als de roep om vrijheid van de jonge bevolking (zeventig procent is onder de dertig) gehoord wordt. Ook is hij ervan doordrongen dat normalisering van de betrekkingen met de Verenigde Staten en Europa cruciaal is.<\/p>\n
Stemfraude<\/p>\n
De berichten via Twitter (tegenwoordig een belangrijk communicatiemiddel bij elke volksopstand, dus ook de Iraanse) op de verkiezingsdag begonnen positief. Bij de stemlokalen stonden lange rijen te wachten, de niet-stemmers kwamen deze keer massaal opdagen. Maar al snel kantelde het beeld. Het sms-systeem werd geblokkeerd, mobiel telefoneren was vanaf zaterdag niet meer mogelijk en de websites van internationale media en Facebook werden geblokkeerd.<\/p>\n
Buitenlandse waarnemers zijn er nooit bij tijdens Iraanse verkiezingen, wel hebben Mousavi en de andere hervormingsgezinde kandidaat, Mehdi Karroubi, duizenden vrijwilligers de straat op gestuurd om de stembusgang te controleren. Al snel kwamen er uit het hele land meldingen binnen dat de waarnemers de stemlokalen niet in mochten. Ook ontstond grote verontwaardiging toen in de districten waar Mousavi en Karroubi hun grootste aanhang hebben, de stembiljetten al snel op waren. Een onbekend aantal mensen – Mousavi’s aanhangers spreken van miljoenen – is zo de stembusgang ontzegd. En alsof dat allemaal nog niet erg genoeg is, gingen de stemlokalen in de gebieden waar Mousavi zijn aanhang zou hebben dicht voordat iedereen zijn stem kon uitbrengen, terwijl in andere delen van het land wegens de grote belangstelling de deuren wel langer open bleven.<\/p>\n
Is er stemfraude gepleegd? Dat lijkt bijna zeker. Niet alleen omdat waarnemers werden geweigerd, er onvoldoende stembiljetten waren of de stembureaus eerder dicht gingen. Wat \u00e9cht de vlam in de pan deed slaan, was dat Ahmadinejad twee uur nadat de stembussen sloten, toen twintig procent van de stemmen was geteld, door het staatspersbureau IRNA al tot overwinnaar werd uitgeroepen. Het leek wat voorbarig, zeker omdat een nek-aan-nekrace was voorspeld. Mousavi-aanhangers die de dagen ervoor nog massaal zingend en dansend de straat op waren gegaan, raakten nu slaags met de politie.<\/p>\n
De volgende dag kwam de zoveelste aanwijzing dat er gerommeld was met de uitslagen. Nu kreeg Ahmadinejad 62,6 procent van de stemmen, Mousavi 32,26 procent en Karroubi 0,85 procent. Wat de uitslag erg ongeloofwaardig maakte, was dat Ahmadinejad in alle dorpen en steden ongeveer hetzelfde percentage van de stemmen haalde en dat hij zelfs in de geboortestreek van Mousavi won. Ook opvallend was de wel heel lage score voor Karroubi. Honderdduizenden zijn lid van zijn partij en de grootste studentenbeweging van het land had zich achter hem geschaard. Volgens de uitslag zou een groot deel thuis zijn gebleven of hun stem op Ahmadinejad hebben uitgebracht. Erg onwaarschijnlijk allemaal.<\/p>\n
John Simpson ontzet<\/p>\n
Terwijl Ahmadinejad op zondag met tienduizenden aanhangers zijn overwinning vierde, werd de ruzie over de verkiezingsuitslag op straat uitgevochten. In Teheran en andere steden vochten aanhangers van Mousavi met de oproerpolitie. Hierbij vielen rake klappen, maar er werd niet met scherp geschoten. Het regime – dat er in het verleden niet voor terugdeinsde mensen bij bosjes dood te schieten – hield zich vooralsnog in. Wel pakten de ordetroepen meer dan honderd vooraanstaande hervormers en een onbekend aantal ‘gewone’ demonstranten op. Ook vielen ze binnen bij het hoofdkwartier van Mousavi. Over het lot van de gearresteerden bestaat veel onduidelijkheid. In Iran komt het regelmatig voor dat critici van het regime zonder proces jarenlang op onbekende locaties worden vastgehouden.<\/p>\n
Minder ernstig maar ook tekenend is de intimidatie van westerse journalisten. Aanvankelijk waren de internationale media met open armen ontvangen om het wonder van de Iraanse democratie te aanschouwen. Maar nu een tweede ronde overbodig blijkt en er opeens overal boze mensen rondlopen, is er van de Iraanse gastvrijheid weinig meer te merken. \u00c9minence grise John Simpson van de BBC (hij was er bij tijdens de volksopstand tegen de sjah in 1979) werd lastiggevallen door agenten in burger, waarna woedende Mousavi-aanhangers hem ontzetten. De ploeg van televisie-programma Nova werd zondag opgepakt bij het hoofdkwartier van Mousavi. Ze moest haar materiaal inleveren en werd op het vliegtuig gezet. Dat overkwam ook Italiaanse, Belgische en Noorse journalisten.<\/p>\n
Parallel aan het kat-en-muis-spel tussen demonstranten en politie vond op een heel ander niveau een ware titanenstrijd plaats. Mousavi en Karroubi vroegen de conservatieve Raad van Hoeders de verkiezingen nietig te verklaren. Ondertussen maakten zij Ahmadinejad openlijk uit voor ‘leugenaar’ en ‘dictator’, weigerden ze zijn overwinning te erkennen en bleven oproepen tot vreedzame protesten. Ahmadinejad van zijn kant was er ook niet vies van om zijn tegenstanders zwart te maken.<\/p>\n
Deze moddergevechten tussen oudgedienden van de Iraanse revolutie zijn ongekend. Ook al waren er de afgelopen jaren meningsverschillen tussen de hervormingsgezinde en conservatieve stroming binnen het regime, dat werd nooit zo publiekelijk uitgevochten als nu. Het duidt op een zeer ernstige verstoring van de machtsbalans. De opperste leider van de theocratie Iran, ayatollah Khamenei, die uiteindelijk het binnen- \u00e9n buitenlandse beleid bepaalt, bleef tot nu toe altijd buiten schot als de lagere goden met elkaar overhoop lagen. Maar nu hij zich al voor de verkiezingen achter Ahmadinejad schaarde en de herverkiezing van de president ‘een feest’ noemde, staat hij niet langer boven de partijen. Dat maakt de situatie in Iran instabiel.<\/p>\n
Apotheose<\/p>\n
Zijn Mousavi en Karroubi uit op omverwerping van het regime? Dat lijkt uitgesloten; zij zijn er net zo goed onderdeel van als Ahmedinejad. In een brief die Mousavi dit weekend schreef aan ‘het Iraanse volk’ benadrukte hij dan ook dat ‘de politieke strijd binnen de structuur van de wet’ moet plaatsvinden en betuigde hij zijn respect voor de ‘opperste leider’.<\/p>\n
Tegelijkertijd lijkt hij tot het uiterste te gaan om binnen het systeem zijn doelen te bereiken. Zondagavond riep hij zijn aanhangers op om de daken van hun huizen op te gaan. Daar moesten ze ‘Allah Akbar’ roepen, ‘God is groot’. Hiermee grijpt hij terug op het roemruchte protest tegen de sjah in 1978 en 1979, toen ook honderdduizenden het dak op gingen.<\/p>\n
Maar de voortdurende protesten bergen ook? een gevaar in zich voor Mousavi. Het kan serieus uit de hand lopen, er kunnen facties ontstaan die niet meer naar hem luisteren. Vooral de universiteiten zijn bolwerken van hervormingsgezinde activisten, die veldslagen hebben geleverd met de ordetroepen en die in hun razernij wel eens te ver kunnen gaan.<\/p>\n
De situatie leek uitzichtloos, beide partijen hadden zich ingegraven. Ahmadinejad deed tijdens een persconferentie de demonstraties af als een soort voetbalrellen en noemde Iran het meest stabiele land ter wereld, Mousavi en Karroubi gingen door met hun oproepen tot verzet. Ze konden ook niet anders: nu bakzeil halen zou verraad betekenen aan hun aanhang, waarbij de kans op een nieuwe explosie van geweld niet uitgesloten was.<\/p>\n
Op maandag volgde de voorlopige apotheose. Mousavi ging zondag langs bij opperste leider Khamenei en achter gesloten deuren maakten ze waarschijnlijk een deal. De hervormer riep zijn achterban op niet te demonstreren zonder vergunning, iets wat eerder geen probleem was. Hij zou de geweldplegers tussen de demonstranten geen kans willen geven. Daarmee leek Mousavi impliciet zijn nederlaag toe te geven. Maar – grote verrassing – ook Khamenei deed een stap om de lont uit het kruitvat te krijgen: hij spoorde de machtige Raad van Hoeders, de constitutionele waakhond in Iran aan om aan Mousavi’s wens tegemoet te komen een onderzoek te doen naar mogelijke verkiezingsfraude. Met deze koehandel lijkt het regime de rangen weer te sluiten.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In Iran gingen tienduizenden de straat op uit protest tegen de vermeende verkiezingsfraude. Niet eerder kwam de verdeeldheid onder de Iraanse bevolking en het establishment zo naar buiten. Maar inmiddels lijken de kopstukken van het regime de crisis onderling op te lossen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Eefje Blankevoort","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93489"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=93489"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93489\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Eefje Blankevoort","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=93489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=93489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=93489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}