Machtsstrijd in Iran<\/p>\n
‘Seiyed Ali Pinochet, Chile Iran nemishe.’ Iran zal geen Chili worden, luidt een van de slogans tijdens de protesten in Iran. Het is uniek dat de onfeilbaar geachte leider aya-tollah Seiyed Ali Khamenei zo publiekelijk wordt aangevallen. Onfeilbaar is Khamenei niet, zo is de laatste dagen wel gebleken. Stond de Opperste Leider altijd boven de conflicten, nu hij zich al voor de verkiezingen achter Ahmadinejad schaarde en hem de laatste dagen onomwonden zijn steun gaf, is hij er onderdeel van geworden. Daarmee heeft hij zijn onaantastbare positie op het spel gezet. Op straat, maar ook in de top van het establishment.<\/p>\n
De veleyat-e faqih<\/p>\n
Ruzi\u00ebn over hoe de Islamitische Republiek bestuurd moet worden, doet de revolutionaire elite al sinds de oprichting in 1979. Cruciaal dilemma: in welke mate moet het theocratische regime rekening houden met de wil van het volk? In het Iraanse staatssysteem ligt de soevereiniteit zowel bij God (in de gedaante van diens zaakwaarnemer op aarde, de veleyat-e faqih, op dit moment Khamenei) als bij het volk (dat parlement en president mag kiezen). Waar Ahmadinejad en zijn supporters de heerschappij van de veleyat-e faqih boven de soevereiniteit van het volk stellen, vinden Mousavi en zijn aanhangers dat diens macht ondergeschikt is aan de grondwet en de soevereiniteit van het volk. Zowel in het kamp van Ahmadinejad als in dat van Mousavi zitten politieke zwaargewichten die achter de schermen hun macht doen gelden.<\/p>\n
Iran is geen dictatuur in de zin dat alle macht in de handen van een onbetwiste leider ligt. Ja, Khamenei bepaalt het binnen- en buitenlands beleid, heeft de zeggenschap over leger, radio en televisie, maar zijn macht is niet onbeperkt. Het Iraanse politieke systeem heeft een ingewikkelde structuur van checks en balances van verschillende invloedrijke organen, waarvan de leden het maar al te vaak niet met elkaar kunnen vinden. Behalve de ‘gekozen’ president en het parlement zijn er verschillende niet direct gekozen organen met grote macht. De Raad van Hoeders, verantwoordelijk voor de verkiezingen, is bijvoorbeeld een bolwerk van ultraconservatieven die trouw zijn aan Khamenei.<\/p>\n
De haai<\/p>\n
Andere machtsfactoren zijn de Raad ter Onderscheiding van wat het Beste is, die over geschillen tussen parlement en Raad van Hoeders gaat. En de Assemblee van Experts, een raad van hoge geestelijken die de Opperste Leider kunnen aanstellen en afzetten. De voorzitter van beide organen is ex-president Ali Akbar Rafsanjani (bijgenaamd ‘de haai’), die regelmatig met Khamenei overhoop ligt en een bloedhekel heeft aan Ahmadinejad. De huidige crisis is volgens velen in wezen een krachtmeting tussen Rafsanjani en Khamenei. Sinds de verkiezingsuitslag bleef het opvallend stil rond Rafsanjani. Tenminste, v\u00f3\u00f3r de schermen. Posht-e pardeh, achter het gordijn, zoals Irani\u00ebrs het noemen, daar speelt de werkelijke machtsstrijd in Iran zich af. Analisten zoeken koortsachtig naar aanwijzingen voor wat daar gebeurt. Wat betekent Rafsanjani’s afwezigheid bij Khamenei’s speech tijdens het vrijdaggebed? Wat zeggen de arrestaties van familieleden van Rafsanjani over het verloop van de machtsstrijd? En welke kant kiezen de groot-ayatollahs in de heilige stad Qom? ‘De Iraanse politiek proberen te analyseren, is hetzelfde als Kremlin-watchen ten tijde van de Sovjet-Unie,’ legde een bevriende journalist in Teheran me eens uit. ‘Er doen altijd honderden geruchten de ronde over de machtsstrijd achter het gordijn, daar moet je het mee doen. De ene keer heb je het goed, de andere keer zit je er volkomen naast.’<\/p>\n
De demonstraties in Iran lijken een herhaling van de protesten in 1999 en 2003, maar dit keer zijn niet tienduizenden, maar miljoenen de straat op gegaan. Alle bevolkingsgroepen lijken vertegenwoordigd. En sinds Mousavi op 15 juni kwam opdagen bij een massale demonstratie in Teheran, is de strijd op straat rechtstreeks verbonden met de strijd in het revolutionaire establishment. Mousavi heeft zich de afgelopen dagen ontpopt als voorvechter van de wil van het volk, maar het is de vraag of hij de confrontatie met Ahmadinejad en diens beschermheer Khamenei kan winnen. Dat zal afhangen van de ontwikkelingen op straat, maar ook van de machtsstrijd achter het gordijn.<\/p>\n
Sinds Khamenei groen licht gaf voor het neerslaan van de protesten zijn er opnieuw tientallen hervormingsgezinde activisten, journalisten, studenten en demonstranten gearresteerd, mensen in elkaar geslagen en vermoord. De keiharde repressie toont niet alleen de macht van de Opperste Leider, maar ook zijn angst voor de wil van het volk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Miljoenen Irani\u00ebrs gingen met gevaar voor eigen leven de straat op uit protest tegen de uitslag van de presidentsverkiezingen. Maar over de president gaat het allang niet meer.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Eefje Blankevoort","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93341"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=93341"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/93341\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Eefje Blankevoort","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=93341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=93341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=93341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}