Reportage \/ Vijfenveertig en een kinderwens \/ Zwanger boven de vijfenveertig<\/p>\n
‘Hoe oud ben je?’ Die vraag heeft Agnes al vaak moeten beantwoorden als ze op haar werk weer vertelde dat ze een miskraam had gekregen. Het waren er nogal wat, de afgelopen zes jaar: vijf keer was ze zwanger, en vijf keer ging het mis. Vijfenveertig is ze.<\/p>\n
Ze zit in de serre van haar huis in een rustige jarendertigwijk, kop koffie in haar hand. Een fit uiterlijk, met wat rimpels, sportief, een beetje buikvet, haar dat wat begint te verkleuren – niet oud en niet jong. Een vrouw bij wie je een kind in de tienerleeftijd zou verwachten, een kop groter dan zij, met schoenmaat 40. Maar Agnes leerde haar man pas op haar negenendertigste kennen en ze had nog geen kinderen, ook al wilde ze die graag. Vrijwel meteen raakte ze zwanger, maar na een paar weken kreeg ze een miskraam, en daarna weer een, en weer een, en weer een, en weer een.<\/p>\n
Heel normaal, op die leeftijd, een miskraam. Maar het lukt Agnes steeds weer opnieuw om zwanger te raken, op geheel natuurlijke wijze, wat uitzonderlijk is.<\/p>\n
Het dilemma waar Agnes nu voor staat, is groot: laat ze de natuur zijn gang gaan? Dan komt er misschien nog een miskraam, en wie weet nog een. Of geeft ze de hoop op een gezonde zwangerschap op?<\/p>\n
Dan moet ze anticonceptie gaan gebruiken, en dat gaat haar net een stap te ver.<\/p>\n
In juli verscheen in Vrij Nederland een verhaal dat veel reacties losmaakte. In het stuk kondigde het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam aan eicellen te gaan invriezen van vrouwen van in de dertig die nog geen partner hebben, als een garantie voor later. De techniek is vrij nieuw, de slagingskans laag, maar het geeft vrouwen een extra kans om na hun veertigste zwanger te raken van een genetisch eigen kind, eventueel zelfs tot hun vijftigste.<\/p>\n
De reacties liepen zeer uiteen. ‘Wensgenees-kunde’, ‘tegennatuurlijk’ en ‘luxe’ waren de termen die de publieke opinie, hoofdredactionele commentaren en politieke discussie domineerden. Staatssecretaris Jet Bussemaker (PvdA) van VWS reageerde positief, haar partijgenoot Khadija Arib terughoudend, Janneke Schermers van het CDA veroordeelde het initiatief. De ChristenUnie stelde Kamervragen en liet weten ‘deze kant niet op te willen’.<\/p>\n
Maar ook de voorstanders van het invriezen van eicellen hebben moeite met het plan van het AMC. Zij tekenen bijna allemaal bezwaar aan tegen de genoemde leeftijdsgrens van vijftig. Eicellen invriezen om ze te bewaren voor later mag, zeggen ze, maar dan moet de vrouw die eicellen voor haar vijfenveertigste komen ophalen. Want dat, daar is iedereen het wel over eens, is in overeenstemming met de natuur.<\/p>\n
Drie\u00ebnveertig<\/p>\n
Het is een heel kleine groep in Nederland: vrouwen boven de vijfenveertig die nog proberen zwanger te raken. Per jaar worden er nog geen tweehonderdvijftig kinderen geboren uit moeders van boven de vijfenveertig. Tot begin jaren zestig, toen de pil er nog niet was, ging het vaak om het zoveelste kind, een nakomertje, van een vrouw met een groot gezin. Daarna kregen de meeste vrouwen hun kinderen als twintiger, een gedeelte daarvan ging misschien scheiden en hertrouwen, maar de fase van kinderen krijgen was daarmee afgerond. Die strakke grens is nu verdwenen. Er wordt steeds meer van partner gewisseld, en daardoor zijn er steeds meer vrouwen die rond hun veertigste pas aan kinderen kunnen gaan denken. Dat levert vaak problemen op voor de vrouw, en nieuwe dilemma’s voor artsen.<\/p>\n
In Nederland is niet per wet vastgelegd tot welke leeftijd vrouwen een vruchtbaarheidsbehandeling mogen ondergaan. Wel is er het Planningsbesluit IVF, dat in 1997 van kracht werd. Voor die richtlijn heeft een groep gynaecologen, ethici, psychologen en maatschappelijk werkers zich gebogen over de vraag tot welke leeftijd het gewenst is vrouwen te behandelen. Dat werd veertig. Het besluit is nu tien jaar oud, en een groot deel van de ziekenhuizen houdt zich niet meer aan die beslissing.<\/p>\n
Bart Fauser was in het verleden op verschillende manieren betrokken bij de landelijke discussie over grenzen aan de zorg bij onvruchtbaarheid. Hij is hoofd van de Divisie Vrouw en Baby van het Universitair Medisch Centrum (UMC) in Utrecht en hoogleraar Voortplantingsgeneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Fauser zegt het zo: ‘De ivf-technieken zijn inmiddels verbeterd, de resultaten ook. Wij houden ons daarom al lang niet meer aan die leeftijdsgrens. Als een vrouw van boven de veertig een goede ovari\u00eble reserve blijkt te hebben, behandelen we haar.’ Een vrouw die na haar drie\u00ebnveertigste zwanger raakt met ivf is een grote zeldzaamheid. Drie\u00ebnveertig, daar houdt het dus voor de ziekenhuizen op.<\/p>\n
Vijftig een goede grens<\/p>\n
Moeilijker is het zo’n grens aan te geven als het gaat om vrouwen die zwanger willen worden van een jonge eicel, met eiceldonatie. De kans van slagen van ivf wordt dan vooral bepaald door de donor, waardoor vrouwen nog op hoge leeftijd zwanger kunnen worden. Eiceldonatie komt al langer voor bij vrouwen die op jonge leeftijd onvruchtbaar zijn geworden, bijvoorbeeld omdat ze vroeg in de overgang zijn geraakt. Maar er zijn vrouwen van boven de veertig die dit zien als een mogelijkheid om toch nog zwanger te raken. En dan is er nog die nieuwe groep van vrouwen die straks op hun vijfendertigste eicellen laten invriezen omdat ze nog geen partner hebben gevonden. De kans dat ze deze pas na hun veertigste weer op komen halen, is dan groot.<\/p>\n
Boven de veertig is de kans op complicaties als zwangerschapsvergiftiging en keizersnede groter, maar ook die risico’s zijn steeds beter te beheersen. Hoofd Voortplantingsgeneeskunde Fulco van der Veen van het AMC kondigt daarom aan vrouwen tot hun vijftigste te willen helpen met zwanger worden. ‘Pas je deze techniek niet toe, dan zou je ontzettend veel vrouwen ernstig benadelen,’ zegt hij.<\/p>\n
Van der Veen staat hier niet alleen in. Een gedeelte van zijn beroepsgroep is het met hem eens. De Gezondheidsraad schreef in 1997 in een advies ook dat vijftig een goede grens was, maar tekende daarbij aan dat er eerst meer onderzoek moest komen naar de risico’s die vrouwen van die leeftijd lopen. In 2006 hebben Nederlandse gynaecologen nog eens naar die risico’s gekeken en geconstateerd dat die erg meevallen. Daarom schreven ze in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde een stuk waarin ze ervoor pleitten de leeftijd te verhogen. Daar is verder niets mee gebeurd.<\/p>\n
Seksistisch<\/p>\n
In opdracht van staatssecretaris Jet Bussemaker werkt Bart Fauser van het UMC nu met een commissie aan een nieuwe richtlijn: hoe moeten artsen omgaan met verzoeken tot behandeling waarbij de grenzen in zicht komen? Daarbij hoort ook de leeftijd van de vrouw. Ook Fauser wijst op de fysieke risico’s die een zwangerschap op latere leeftijd met zich meebrengt. Op het sociale vlak, het belang van het kind, is het lastiger om de bezwaren objectief vast te stellen. ‘Tot welke leeftijd is het verantwoord vrouwen te helpen? Vijfenveertig wordt vaak genoemd als grens omdat deze natuurlijk zou zijn. Dat vind ik een slecht argument. We rommelen voortdurend aan de natuurlijke grenzen, dat is de kern van de geneeskunde. Wel moeten we denken aan de rechten van het ongeboren kind. Hoe groot is de kans dat de ouders in leven blijven zolang het kind afhankelijk van ze is? Ontstaat er niet een grote kloof bij een te groot leeftijdsverschil?’<\/p>\n
Een paar jaar geleden verscheen er een artikel van een ethische werkgroep waarin werd onderzocht tot welke leeftijd het wenselijk was dat mannen nog vader werden. Die werkgroep concludeerde dat het onmogelijk was leeftijdscriteria voor mannen te cre\u00ebren. De commissie zag dan ook geen objectieve bezwaren tegen vaderschap op latere leeftijd, schreef ze in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.<\/p>\n
Voor de commissie ethiek onder leiding van Fauser was dat aanleiding om ook de grens voor vrouwen opnieuw te bekijken. Het zou immers seksistisch zijn om voor mannen geen en voor vrouwen w\u00e9l grenzen te hebben. Namens de NVOG, de beroepsgroep voor gynaecologen, ging de commissie weer aan het denken. ‘Op grond van medische, ethische en sociale afwegingen,’ zegt Fauser, ‘hebben we de grens toen toch weer op vijfenveertig gezet. Je kan zeggen: dat is zielig voor iemand van zesenveertig, maar als je een jaar hoger gaat zitten, is het weer zielig voor iemand van zevenenveertig. Elke grens is arbitrair. Het beste compromis voor the time being vonden we vijfenveertig.’<\/p>\n
Naar Spanje<\/p>\n
Agnes krijgt steeds uitstekende medische begeleiding als ze weer een miskraam heeft gehad. De artsen helpen haar met de curettage, ze zorgen ervoor dat ze wordt afgeholpen van de pijnlijke verklevingen van haar baarmoeder die ze daaraan overhoudt, maar de artsen willen haar niet onderzoeken om te achterhalen wat de oorzaak is van al die miskramen.<\/p>\n
Leeftijd, zeggen ze. Maar Agnes kent een vrouw die net iets jonger is dat zij en die na een paar miskramen vanzelf grondig werd onderzocht. Bij haar werd een foutje in haar bloedstollingproces ontdekt. De zwangerschap erop kreeg ze medicijnen en negen maanden later beviel ze van een gezond kind.<\/p>\n
Normaal krijgt een vrouw na drie miskramen zo’n onderzoek aangeboden. Bij Agnes zijn de artsen er niet over begonnen. Nu gaat ze op zoek naar een arts die haar wel wil onderzoeken. Ze kan geen rust vinden, zegt ze, als ze niet zeker weet dat ze er alles aan heeft gedaan om toch een gezonde zwangerschap te krijgen: ‘Wie beslist voor jou of je nog een kind mag krijgen?’<\/p>\n
Een vrouw die op haar vijfenveertigste een kliniek komt binnenlopen en zegt: mijn carri\u00e8re is helemaal op orde en ik ben net een leuke vent tegengekomen, nu wil ik dat u me helpt om kinderen te maken – daar zullen artsen zonder al te veel moeite nee tegen zeggen. Maar vaak zijn de pati\u00ebnten minder heldere gevallen, of vrouwen die al jaren in het medische circuit zitten en tegen die leeftijdgrens aan lopen. Lastig, voor zowel arts als pati\u00ebnt.<\/p>\n
In Utrecht doet een stralende Isabel (46) de deur van haar arbeiderswoninkje open. Ze draagt hakjes, een spijkerbroek en een strak T-shirt. Haar buik steekt recht vooruit. Ze is vierentwintig weken zwanger, net over de helft.<\/p>\n
Haar verhaal begint op haar twee\u00ebndertigste, vijftien jaar geleden, toen ze erachter kwam dat ze vervroegd in de overgang was. In \u00e9\u00e9n keer was haar kans op kinderen verdwenen. Op dat moment ging ook haar relatie uit en overleed haar moeder. Van eiceldonatie had ze nog nooit gehoord, er waren nog geen internetfora waar dat soort informatie werd uitgewisseld, bovendien had ze geen partner. Voor haar voelde het of het doek definitief gevallen was. Er volgden een paar jaren waarin ze in diepe rouw was, gevolgd door een paar jaren van rampzalige relaties. ‘Ik wist niet meer wie ik was, had het gevoel mezelf opnieuw uit te moeten vinden. Een relatie met een man met kind vond ik moeilijk, een man zonder kind ook.’<\/p>\n
Na haar veertigste, toen haar jongste broertje zijn eerste kind kreeg, was ze de enige van haar broers en zussen zonder kinderen. ‘Ik voelde opeens: dit verdriet gaat nooit meer weg.’<\/p>\n
Inmiddels was ze vaste bezoeker geworden van internetfora over vruchtbaarheidsproblemen en begon ze steeds meer te lezen over eiceldonatie. Ze leerde een man kennen, zes jaar jonger, die dat wel aandurfde met haar. Een zus doneerde een eicel, die poging mislukte. Ze vond een nieuwe donor, een vrouw die bezig was met ivf en steeds een geweldige hoeveelheid eicellen oogstte. Isabel zou de helft krijgen, maar ook die poging mislukte. Vierenveertig was ze toen ze naar Spanje ging voor een behandeling met eiceldonatie. Ook die mislukte.<\/p>\n
Aan de behandeling in Spanje moesten Nederlandse artsen ook meewerken. Ze moest regelmatig naar een ziekenhuis voor echo en bloedonderzoek om te zien hoe ze op de hormonen reageerde. Maar in Nederland gingen de artsen steeds meer dwarsliggen. Toen de poging in Spanje mislukte, wilde Isabel een onderzoek. ‘Ik had drie keer goede embryo’s gehad, maar geen innesteling. Het was drie keer mislukt – lag het aan mij?’<\/p>\n
Toen ging ze naar Belgi\u00eb. Daar werd ze in een dag van top tot teen gekeurd: haar baarmoeder, een MRI, een hartfilm, een mammografie. Alles was in orde, ze kreeg groen licht voor nog een behandeling met eiceldonatie. Maar omdat het de vierde poging was, moest Isabel het vanaf nu zelf betalen. De Vlaamse arts werkte samen met een kliniek in Tsjechi\u00eb, daar was het goedkoper dan in Spanje.<\/p>\n
Sint-Petersburg<\/p>\n
Ondertussen ging haar relatie uit. De vriend van Isabel kon niet wennen aan de haastige situatie. Hij wilde eigenlijk eerst een vaste baan, daarna samen een nieuw huis kopen en dan pas aan kinderen denken. Isabel was vijfenveertig en zei daar niet op te kunnen wachten. Toen diende zich een nieuw probleem aan: ze was opeens alleenstaand. De Belgische arts die haar wilde helpen met een behandeling in Tsjechi\u00eb, was daarom verplicht Isabel eerst een gesprek met een psycholoog te laten hebben. Acht weken moest ze wachten, en na het gesprek kreeg ze een negatief advies: ze had niet goed genoeg nagedacht over de consequenties van in haar eentje een kind krijgen. W\u00e9\u00e9r terug bij af.<\/p>\n
Isabel besloot zelf een buitenlandse kliniek te vinden die alleenstaanden behandelt. Ze vond er een in Sint-Petersburg die voor vierduizend euro \u00e9n een eicel kon leveren \u00e9n zaad van een donor. Ze beweerden zeventig procent kans te kunnen bieden dat het in \u00e9\u00e9n keer zou lukken. Weer moest ze de Nederlandse artsen zo ver krijgen haar te helpen in de weken voorafgaand aan haar bezoek aan Rusland. ‘Ze vonden het niet prettig,’ zegt Isabel. ‘Dat merkte ik. Ik snap het wel: die arts heeft dan niets te zeggen over het verloop van die behandeling, en moet het protocol van de Russische collega volgen.’<\/p>\n
Die poging mislukte ook. Maar de keer erop, afgelopen januari, nadat haar Nederlandse gynaecoloog had gezegd dat het de allerlaatste keer was dat hij haar echo’s zou maken, was ze zwanger, vlak na haar zesenveertigste verjaardag. ‘Als je begint,’ zegt Isabel, ‘denk je dat het snel zal gaan: over een jaartje ben ik zwanger. Ik was twee\u00ebnveertig toen ik begon, dat vond ik nog wel te verkopen. Nu ben ik heel blij dat ik nog zesenveertig ben als ik beval, dat vind ik nog net goed klinken.’<\/p>\n
Zij en haar kind maken het goed, ze heeft alleen een verhoogde bloeddruk. De gynaecoloog die haar begeleidt, reageerde nauwelijks op haar voorgeschiedenis. ‘Voor hem ben ik gewoon een oudere zwangere vrouw met een iets te hoge bloeddruk.’ Ze willen dat ze in het ziekenhuis bevalt, en hebben aangekondigd de bevalling na tien uur wee\u00ebn met een infuus te stimuleren zodat het kind binnen twaalf uur geboren wordt. Isabel wil dat niet: ‘Ik kan best vierentwintig uur wee\u00ebn hebben. Ik overweeg toch weer op zoek te gaan naar een nieuw ziekenhuis.’<\/p>\n
Verouderde ivf-richtlijn<\/p>\n
Bart Fauser is bezorgd over de willekeur waar vrouwen van rond de vijfenveertig tegenaan lopen. ‘De richtlijn zegt: veertig, maar de klinieken behandelen ook veertigplussers. Dat lijkt sympathiek, maar ik wil weten: wie wel en wie niet? Welke criteria hanteren we?’<\/p>\n
Er moeten transparante afspraken komen, maar medici en ethici zijn het met elkaar oneens. Er is nog geen revisie van de inmiddels verouderde ivf-richtlijn. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, de psychologische effecten te meten van oude moeders op hun kind. Volgens Fauser speelt in de discussie daarom ‘meer emotie en onderbuik dan wetenschap’.<\/p>\n
Er moet snel een nieuwe, heldere afspraak komen. Dat is in het belang van zowel arts als pati\u00ebnt, die het nu samen in de spreekkamer moeten uitvechten.<\/p>\n
‘Tegen een pati\u00ebnt zeggen: “We behandelen u niet, want u bent te oud”, is moeilijk,’ zegt Fauser. ‘Het gaat uiteindelijk om individuen en als je tegenover hen zit, is zo’n verzoek heel lastig. Dan voel je je net een politieagent: zij wil iets en jij zegt nee. Daarom moeten er grenzen zijn, afspraken waar wij ons ook met zijn allen aan houden. Op de snelweg mag je ook maar honderdtwintig en niet honderddertig kilometer per uur, terwijl heel goed uit te leggen valt dat honderddertig niet veel gevaarlijker is dan honderdtwintig.’<\/p>\n
De namen van de ge\u00efnterviewde vrouwen zijn op hun verzoek gefingeerd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tot op welke leeftijd mag een vrouw geholpen worden een kind te krijgen? Veertig, vijfenveertig, vijftig? Nu de mogelijkheden toenemen, begint de medische stand met dat dilemma te worstelen. \u2018We rommelen voortdurend aan de natuurlijke grenzen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1357,1333],"acf":[],"author_name":"Barbara van Erp","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91903"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=91903"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91903\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Barbara van Erp","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=91903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=91903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=91903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}