Een week in 1939<\/p>\n
‘Grootmoeder dood.’ Dat waren de woorden waarmee de Tweede Wereldoorlog feitelijk begon. Ze vormden het telefonische codebericht waarmee op de middag van 31 augustus 1939 een eenheid van Duitse officieren de opdracht kreeg een nepaanval uit te voeren op een Duits radiostation op de grens met Polen, om daar vervolgens een zogenaamd Poolse verklaring uit te zenden. Duitse soldaten schoten tijdens de actie zogenaamd terug. Bij het radiostation en een douanepost werden vervolgens ge\u00ebxecuteerde en in Pools uniform gestoken gevangenen uit Sachsenhausen en een Gestapo-gevangenis gedeponeerd. Die nacht om 4.45 uur vuurde een Duitse oorlogsbodem als ‘vergelding’ de eerste granaten af op Danzig. Duitse troepen vielen Polen binnen, Groot-Brittanni\u00eb en Frankrijk verklaarden Duitsland op 3 september de oorlog en zo was, nu zeventig jaar geleden, de ‘algemene oorlog’ die de meeste Europeanen zo gevreesd hadden een feit.<\/p>\n
Hitler wilde die oorlog en de geallieerden konden niet anders dan terugvechten – zo is ongeveer het beeld. Natuurlijk ligt het allemaal genuanceerder. Hoezeer, dat beschrijft de Britse oorlogshistoricus Richard Overy in zijn boeiende detailstudie 1939. De zes dagen voor het uitbreken van de oorlog. Had de oorlog bijvoorbeeld voorkomen kunnen worden? Een re\u00eble optie is het volgens Overy nooit geworden, maar de ‘mogelijkheden’ zouden er wel zijn geweest.<\/p>\n
De wederzijdse posities stonden vast op 24 augustus, de dag dat Overy begint: Hitler droomde van Lebensraum in het Oosten, had de dag ervoor het niet-aanvalsverdrag met de Sovjet-Unie gesloten en dacht nu weg te kunnen komen met een invasie van Polen – Groot-Brittanni\u00eb en Frankrijk zouden volgens hem geen oorlog aandurven. Die landen dachten echter Hitler tot concessies te kunnen dwingen door standvastig met oorlog te dreigen – het debacle van het jaar daarvoor, toen ze Sudetenland aan Duitsland hadden gegeven om de vrede te bewaren, stond hen nog helder voor ogen. De Polen, die er niets voor voelden om te voldoen aan de Duitse eisen (opgave van de ‘vrije stad’ Danzig en de Poolse corridor door Duits territorium), stonden klaar om strijdend ten onder te gaan.<\/p>\n
Overy beschrijft op meeslepende wijze het diplomatieke schaakspel dat zich ontvouwde in de dagen die volgden. Ultimata van Duitsland aan Polen, van Groot-Brittanni\u00eb en Frankrijk aan Duitsland, brieven heen en weer, geheime besprekingen, en de hoop op vrede toen Hitler zijn eerste aanvalsplan (voor 26 augustus) afblies. Vergeefs: geen van de partijen wilde een Tweede Wereldoorlog, maar die kwam er toch, omdat Hitler nu eenmaal de (economisch en militair sterkere) geallieerden onderschatte – hij was verbluft door de oorlogsverklaringen.<\/p>\n
Overy maakt aan het eind van zijn reconstructie ook nog een algemeen punt: leiders beginnen volgens hem op dit soort crisismomenten door de hoge druk en de vermoeidheid aan een soort ‘tunnelvisie’ te lijden, waardoor zij het grote geheel uit het oog verliezen en onlogische besluiten nemen. Zo ook Hitler, die maar koppig bleef volhouden dat de geallieerden te verdeeld waren om een confrontatie aan te gaan. Met andere woorden, de Tweede Wereldoorlog had heel misschien wel voorkomen kunnen worden als de F\u00fchrer maar had ingezien hoe irrationeel zijn verwachtingen waren. Dat lijkt toch een beetje te optimistisch gedacht van Overy. Hitler was nu eenmaal Hitler, dat was juist het grootste probleem van die week. En nog een paar weken meer.<\/p>\n
Richard Overy, \u20181939. De zes dagen voor het uitbreken van de oorlog\u2019, vertaling Lidy Pol, De Bezige Bij, 160 pag., \u20ac 14,90<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een week in 1939 ‘Grootmoeder dood.’ Dat waren de woorden waarmee de Tweede Wereldoorlog feitelijk begon. Ze vormden het telefonische codebericht waarmee op de middag van 31 augustus 1939 een eenheid van Duitse officieren de opdracht kreeg een nepaanval uit te voeren op een Duits radiostation op de grens met Polen, om daar vervolgens een […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Henk van Renssen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91731"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=91731"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91731\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Henk van Renssen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=91731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=91731"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=91731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}