Tweede Kamer-enqu\u00eate \/ De macht van de Tweede Kamer<\/p>\n
In 1976 publiceerde de politicus Anne Vondeling (PvdA) een boek genaamd De Tweede Kamer: lam of leeuw? Daarin zette de toenmalige Kamervoorzitter op een rij welke kritiek er in die dagen klonk op het parlement. De Tweede Kamer zou niet in staat zijn een vuist te maken tegen de regering. Het parlement zou alleen een kleine elite vertegenwoordigen en niet het volk. Kamerleden zouden corrupte vertegenwoordigers zijn van de ‘oude partijen’. Het parlement zou ‘geen seismograaf’ zijn van de samenleving. ‘Het heeft tekort aan deskundigheid, het is een praatwinkel, een papieren poes, een dorre tak van een steeds dikker wordende boom, een bloedeloze stempelmachine, een de burgers verdrietend praatcollege.’<\/p>\n
Drie\u00ebndertig jaar na Vondelings ‘Lam of leeuw’ is zijn analyse van de ‘crisis in de democratie’ onverminderd actueel. Toen al schreef hij over de onmacht van de Kamer, de kloof tussen de burger en politiek, het mediacircus, de verstikkende werking van regeerakkoord en fractiediscipline, de versnippering van het partijenstelsel, de onervarenheid van Kamerleden en hun schamele ondersteuning. De problemen die Vondeling signaleerde, zijn sindsdien in veel opzichten alleen maar pregnanter geworden. Het Nederlandse politieke landschap is radicaal veranderd. Het electoraat is ontzuild en op drift geraakt, nieuwe partijen hebben de traditionele links-rechtsverdeling op zijn kop gezet, de middenpartijen hebben hun machtsbasis zien afkalven, het vertrouwen in politici is flink afgenomen en de rol van de media is exponentieel gegroeid.<\/p>\n
Alle reden om het functioneren van de Tweede Kamer weer eens tegen het licht te houden. Dat doet Vrij Nederland dan ook, aan de vooravond van Prinsjesdag 2009. Vertegenwoordigt de Kamer de Nederlandse burger goed genoeg? Hoe is de relatie met de media? Maakt het parlement voldoende een vuist tegen de regering? Om met Vondeling te spreken: is de Tweede Kamer lam of leeuw?<\/p>\n
Alle Kamerleden kregen dit voorjaar een enqu\u00eate opgestuurd, die kon worden ingevuld op basis van anonimiteit. Drie\u00ebnvijftig parlementari\u00ebrs reageerden. Alle partijen deden mee, behalve de PVV. De antwoorden werden geanalyseerd door Monique Leyenaar, hoogleraar politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Daarnaast verzochten we de Nederlandse Nieuwsmonitor en de Vrije Universiteit om het optreden in de gedrukte media van alle honderdvijftig Kamerleden in het afgelopen jaar te onderzoeken. De resultaten worden op de komende pagina’s gepresenteerd.<\/p>\n
Baantjesmachines<\/p>\n
‘Wat zullen we nou krijgen?’ zegt SGP-fractievoorzitter Bas van der Vlies, nestor en staatsrechtelijk geweten van de Kamer. Aanleiding voor zijn verbazing is een opvallende bevinding in het VN-onderzoek: Kamerleden zijn sterk gericht op hun eigen partij. De fracties van PvdA, SP en VVD vinden in grote meerderheid – bijna zestig tot zelfs vijfenzeventig procent – dat zij in de eerste plaats representant zijn van de mensen die op hun partij hebben gestemd, en niet van het Nederlandse volk als geheel. Opmerkelijk, omdat de kritiek op de ‘partijendemocratie’ de laatste jaren steeds luider is gaan klinken: politieke partijen zouden baantjesmachines van beroepspolitici zijn geworden, hun democratische legitimiteit wordt al decennia ondergraven door afname van het ledental.<\/p>\n
Bovendien zijn er staatsrechtelijke bezwaren tegen het vooropstellen van de partij, vindt Van der Vlies: ‘We zijn een volksvertegenwoordiging. Je wordt door een partij gekandideerd, en op grond van een partijprogramma gekozen. Maar uiteindelijk vertegenwoordig je als Kamerlid het volk. Je kunt geen deelbelangen laten prevaleren. Het is zorgelijk dat zo weinig Kamerleden zich daarvan bewust lijken te zijn.’<\/p>\n
Dat is ook hoe CDA-Kamerlid Jan Schinkelshoek erover zegt te denken. ‘Ik voel me vertegenwoordiger van het hele Nederlandse volk, hoe lastig dat soms ook is. Helaas is die klassieke opvatting op zijn retour. Parlementari\u00ebrs vereenzelvigen zich meer met hun partij dan met de kiezers. Dat euvel bedreigt het democratisch systeem. Politiek is meer dan het doorgeven van wensen. Je moet ook de moed hebben tegen de stroom in te roeien.’ Mooie woorden, maar over die stelling kan Schinkelshoek nog een aardig boompje opzetten in zijn eigen partij: juist het CDA staat bekend als belangenbehartiger van zijn traditionele achterban. Vaak genoemd voorbeeld: de boerenlobby. Die praktijk wordt nog eens onderstreept door de enqu\u00eate: bijna een kwart van de CDA-Kamerleden ziet zichzelf in eerste plaats als representant van de regio, en niet van het volk als geheel.<\/p>\n
Hoogleraar Monique Leyenaar vindt de gerichtheid op deelbelangen ook een slechte zaak, maar om een andere reden: de noodzakelijke vernieuwing van de democratie. ‘Dat Kamerleden zich zo sterk richten op hun partij getuigt van dedain voor de burger. De tijden zijn veranderd. In vergelijking met de jaren zeventig zeggen meer burgers dat ze in politiek ge\u00efnteresseerd zijn en dat ze betrokken willen worden bij politieke besluitvorming. Dat blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau.<\/p>\n
Maar in de Kamer lijkt dat nog niet te zijn doorgedrongen.’ Typerend vindt Leyenaar de waarde die Kamerleden toekennen aan voorkeurstemmen. Bij het invullen van de enqu\u00eate zei geen enkel Kamerlid zich representant te voelen van degenen die speciaal een stem op hem of haar hebben uitgebracht. Conclusie lijkt te zijn dat Kamerleden w\u00e9l graag voorkeurstemmen krijgen – al was het maar om zich te verzekeren van een hogere plaats in de pikorde van hun fractie – maar zich aan die stemmer vervolgens weinig gelegen laten liggen.<\/p>\n
Leyenaar: ‘Dat de Kamerleden die aan de enqu\u00eate hebben meegewerkt daar zo weinig oog voor hebben, is een miskenning van het toenemend belang van de persoon in de politiek, en een ontkenning van de veranderende werkelijkheid. Voorkeurstemmen zijn de laatste jaren veel belangrijker geworden, zoals onlangs nog bleek bij de Europese verkiezingen. Het is allang niet meer zo dat de stemmen automatisch gaan naar de nummer \u00e9\u00e9n op de lijst.’ De verpersoonlijking van de politiek, kortom, wordt nog niet weerspiegeld in de taakopvatting van de parlementari\u00ebrs.<\/p>\n
Intussen blijken de Kamerleden z\u00e9lf heel tevreden over de wijze waarop zij de burger vertegenwoordigen. Twee derde van de ge\u00ebnqu\u00eateerde Kamerleden vindt dat de samenstelling van de Kamer zodanig is dat de samenleving zich daarin op een goede manier vertegenwoordigd kan voelen.<\/p>\n
Een groot deel van de ondervraagde Kamerleden is ook tevreden of zelfs zeer tevreden over het maatschappelijk aanzien dat zij als parlementari\u00ebr genieten (zie kader). Opmerkelijk, in een tijd waarin het vertrouwen in de politiek bijzonder laag is. Volgens de Eurobarometer kwam het vertrouwen van Nederlanders in politieke partijen de afgelopen tien jaar zelden boven de vijftig procent uit. Maar de Kamerleden zelf zijn zeer tevreden.<\/p>\n
Aan wie ligt dat? De boze burger of de kortzichtige Kamer? Misschien wel de mooiste verklaring komt van PvdA-senator Han Noten: de burger gedraagt zich als een boze puber, terwijl Kamerleden zich graag koesteren in de warme aandacht van hun eigen, kleine kringetje (zie ook interview op pagina 35).<\/p>\n
Piet snot<\/p>\n
Het afgelopen jaar werd door de oppositie in de Kamer luidkeels geklaagd over het regeerakkoord. De regeringspartijen zouden alle besluiten van tevoren dichttimmeren, de Kamer zou keer op keer buitenspel worden gezet. Tijdens de Algemene Beschouwingen van 2008 heerste er ontevredenheid alom over de geringe bereidheid van de regering om de oppositie tegemoet te komen. En in maart van dit jaar onderhandelden het kabinet en de fractievoorzitters van de regeringspartijen drie weken lang over een crisisakkoord, terwijl de Kamer duimen zat te draaien.<\/p>\n
Tijdens het debat over het akkoord gaf CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel vervolgens onomwonden toe dat er ‘weinig ruimte’ was voor de oppositie om iets te veranderen aan het akkoord. Het was aanleiding voor de PVV-fractie om de Kamer te verlaten (‘Wij zitten hier voor piet snot,’ sprak Geert Wilders). De andere oppositiepartijen bleven w\u00e9l zitten, maar waren ook niet te spreken over de gang van zaken. Voor Kamervoorzitter Gerdi Verbeet waren de crisisonderhandelingen zelfs het dieptepunt van het afgelopen parlementaire jaar (zie interview op pagina 23).<\/p>\n
Toch blijkt uit onze enqu\u00eate dat de Tweede Kamer helemaal niet zo negatief is over het regeerakkoord. Een grote meerderheid van de respondenten noemt het regeerakkoord meestal of altijd effectief (83 procent), essentieel (76 procent) en onmisbaar (74 procent) – al kan het volgens de helft van de Kamerleden soms ook ondemocratisch uitpakken.<\/p>\n
De oppositiepartijen zijn opvallend gematigd in hun oordeel: een regeerakkoord mag dan vaak belemmerend werken, volgens bijna tweederde van de oppositieleden is het wel degelijk effectief en onmisbaar. Blijkbaar is de Kamer – inclusief de oppositie – in werkelijkheid een stuk volgzamer dan zij in woorden belijdt. Er wordt stoer gesproken over dualisme en regeerakkoorden van \u00e9\u00e9n A4’tje, maar feitelijk accepteert vrijwel de gehele Kamer de Nederlandse compromissencultuur. Zelfs als men zich anoniem mag uitspreken.<\/p>\n
Hetzelfde fenomeen doet zich voor rond het thema van de fractiediscipline. Vooral door de oppositie wordt met regelmaat gefoeterd over de stalen fractiediscipline van de regeringspartijen. Doordat de individuele opvattingen van Kamerleden worden gesmoord, zou het open debat geen kans krijgen. En fractiediscipline is nog ondemocratisch ook, want in het Nederlandse staatsrecht bestaan politieke partijen niet eens: Kamerleden horen volgens de Grondwet ‘zonder last of ruggespraak’ het volk te vertegenwoordigen.<\/p>\n
Maar wat blijkt uit de enqu\u00eate? Kamerleden van coalitie \u00e9n oppositie zijn het er tot op grote hoogte over eens dat fractiediscipline meestal of zelfs altijd effectief en essentieel is (85 procent), en vaak onmisbaar (73 procent). Zeker, ze vinden het fenomeen ook vaak belemmerend (66 procent), maar niet ondemocratisch (69 procent).<\/p>\n
‘Fractiediscpline is waardevol, juist omdat je er een uitzondering op kunt maken,’ zegt Charlie Aptroot, VVD-Kamerlid en voormalig bondgenoot van Rita Verdonk (toen ze nog bij de VVD zat). ‘Dat je bij bepaalde onderwerpen kunt zeggen: dit telt voor mij zo zwaar, hier stem ik anders. Bijvoorbeeld bij medisch-ethische kwesties, of de uitzending van Nederlandse militairen.’<\/p>\n
Gevraagd naar zijn eigen stemgedrag, geeft Aptroot toe dat hij in zijn zes jaar in de Kamer nooit anders gestemd heeft dan zijn fractie. Dat deed hij voor het laatst toen hij nog in de Wassenaarse gemeenteraad zat, over een voorstel om bollenkwekers uit te kopen. ‘Maar ik houd de mogelijkheid wel altijd nadrukkelijk open.’<\/p>\n
D66-Kamerlid Boris van der Ham vindt dat de grote partijen hun interne verschillen van mening meer naar buiten zouden moeten brengen. ‘Intern debat wordt in Nederland gezien als teken van zwakte, maar bij partijen in andere landen is het volstrekt normaal. Labour in Engeland en de CDU in Duitsland bestaan uit verschillende vleugels, en dat weet iedereen. In Nederland wordt gedaan alsof dat niet zo is. Dus gaan Kamerleden hun dissidente meningen verkondigen in de media, of blijkt het achteraf in hun stemgedrag. Dan snapt de burger er niks meer van. Die verschillen van mening zouden beter moeten worden gekanaliseerd.’<\/p>\n
Jan Schinkelshoek werpt zich op als pleitbezorger van een klassieke volksvertegenwoordiging die zich niet door deelbelangen laat leiden. Maar als het over fractiediscipline gaat, is de invloedrijke CDA’er opeens verrassend zakelijk. ‘Politiek is macht, en macht vergt organisatie. Dus moet je in een fractie geven en nemen. Je kunt niet zonder fractiediscipline. Als je een emmertje los zand bent, krijg je niets voor elkaar.’<\/p>\n
Ziehier de spanning waar de Tweede Kamer voortdurend mee worstelt: tussen ideaal en werkelijkheid, tussen goede bedoelingen en harde machtspolitiek.<\/p>\n
Flapdrol<\/p>\n
Die spanning doet zich ook voor in de discussie over verruwing van het taalgebruik in het parlement: een kwestie waarover dezelfde Jan Schinkelshoek zich al jaren druk maakt. De bekende voorbeelden: Wilders die minister Vogelaar ‘knettergek’ noemde, PVV’er Dion Graus die collega-Kamerlid Henk Jan Ormel (CDA) uitmaakte voor een ‘beginnend lijder aan de ziekte van Alzheimer’, SP-baas Jan Marijnissen die minister Koenders typeerde als ‘flapdrol’.<\/p>\n
Reden voor Jan Schinkelshoek om, samen met Jeroen Dijsselbloem (PvdA), Paul Kalma (PvdA) en Johan Remkes (VVD) te pleiten voor een parlementaire gedragscode. Maar daar was in de Kamer weinig animo voor. Aanvoerder van het verzet was de SP, de partij die onder leiding van Jan ‘effe dimmen!’ Marijnissen ooit de toon zette voor een volkser taalgebruik in het parlement. De ondertoon van de kritiek: wij laten ons niet door dat machtsbeluste CDA vertellen wat we wel en niet mogen zeggen.<\/p>\n
‘Het heeft geen enkele zin bindende afspraken te maken over het gedrag van parlementari\u00ebrs,’ zegt SP’er Ronald van Raak. ‘Er bestaat niet \u00e9\u00e9n manier van politiek bedrijven. Het parlement bestaat uit fracties die z\u00e9lf bepalen hoe ze functioneren. Wat parlementair of onparlementair is, wordt bepaald door de eigen politieke opvatting. Zo is het altijd geweest. Liberalen \u00e0 la Thorbecke vonden dat je in het parlement vooral wetten moest bespreken. Domela Nieuwenhuis wilde juist de zorgen van de stakers in Twente in de Kamer brengen. Praten over het parlement als geheel is een tegenstrijdigheid. Ik bedrijf op een heel andere manier politiek dan Jan Schinkelshoek, en dat is maar goed ook.’<\/p>\n
Een verontwaardigd artikel<\/p>\n
Sinds de dagen van Anne Vondeling is de rol van de media in het parlement spectaculair toegenomen. De oud-Kamervoorzitter vond het mediacircus in zijn tijd al overweldigend. ‘Vijfenzestig journalisten doen alleen Kamerwerk’ schreef hij. ‘De radio en televisie zijn er elke dag bezig.’ Inmiddels zijn in de Tweede Kamer meer dan driehonderd journalisten geaccrediteerd. De omloopsnelheid van het nieuws is enorm toegenomen. En Kamerleden laten zich sterk leiden door berichten in de media. Uit het onderzoek van de Nieuwsmonitor voor Vrij Nederland blijkt dat bijna veertig procent van de Kamervragen het afgelopen jaar werd gesteld naar aanleiding van een bericht in de media, tegenover zeven procent na mededelingen van het kabinet (zie kader).<\/p>\n
Er wordt veel geklaagd over Haagse mediahypes. En dat is niet ten onrechte, zo blijkt. Volgens het onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor laten Kamerleden zich bij het stellen van Kamervragen minder vaak leiden door de televisie dan gedacht: de vragen zijn voor het overgrote deel gebaseerd op berichten in de gedrukte pers en op internet – met de De Telegraaf als hofleverancier (zie kader). De Haagse nieuwscyclus lijkt vaak als volgt te lopen: De Telegraaf publiceert een verontwaardigd artikel, Kamerleden stellen vragen of roepen om een spoeddebat, ‘s avonds praten de televisierubrieken erover na, kwaliteitskranten als NRC Handelsblad en de Volkskrant doen braaf verslag van de vragen en de beantwoording ervan. En dan is het weer stil, tot De Telegraaf het volgende relletje in gang zet.<\/p>\n
VVD-Kamerlid Charlie Aptroot vindt dat de Kamer te veel achter de media aanholt. ‘Zelf doe ik daar ook regelmatig aan mee. Als er een debat op stapel staat, verkondig ik van tevoren in de media mijn standpunt. Eerst deed ik dat niet. Dan zei ik als een journalist me belde: wacht u maar tot het debat. Maar als je dat doet, is het onderwerp al weer voorbij.’ Hij zou willen dat het anders kon, zegt Aptroot. ‘Maar dat zou alleen kunnen als de media zich terughoudender zouden opstellen. Of als er een Kamerbrede afspraak komt om van tevoren niets te zeggen. En dat zit er niet in.’<\/p>\n
Politici kunnen moeilijk een stap terugdoen: wie niet in de krant of op tv verschijnt, zakt weg in de pikorde van de fractie, en kan fluiten naar een mooie plek op de lijst bij de volgende verkiezingen. Hetzelfde geldt voor de media, in hun strijd om kijk- en oplagecijfers. Zo houden politiek en media elkaar gevangen in een razende rondedans: niemand durft als eerste los te laten, uit angst om te vallen.<\/p>\n
Media-lievelingen<\/p>\n
We lieten de Nieuwsmonitor ook op een rijtje zetten welke Kamerleden het afgelopen jaar het meest in de media werden genoemd. En we lieten uitzoeken wie zich het actiefst betoonden in het ‘ambachtelijke’ Kamerwerk: spreken, Kamervragen stellen, moties en amendementen indienen. De uitkomst: ‘actieve’ Kamerleden als PvdD’er Esther Ouwehand (kampioen moties indienen), PVV’er Raymond de Roon (nummer twee bij het stellen van Kamervragen) en Ernst Cramer van de ChristenUnie (op een na de meeste spreektijd in de Kamer) staan lang niet altijd het meest in de krant. Omgekeerd doen media-lievelingen als Geert Wilders, Rita Verdonk en Jo\u00ebl Voordewind (ChristenUnie) relatief weinig ambachtelijk Kamerwerk (zie kader).<\/p>\n
Ook wordt duidelijk hoe de verhoudingen liggen bij de PVV: Geert Wilders is voortdurend in de media, terwijl hij het parlementaire werk zo veel mogelijk aan zijn secondanten in de fractie overlaat. Alleen Hero ‘de Antillen zijn een boevennest’ Brinkman weet nog een graantje van de media-aandacht mee te pikken.<\/p>\n
Onder de fractievoorzitter van de kleine partijen lijken de bezigheden van D66-aanvoerder Alexander Pechtold het mooist in balans. Hij scoort niet alleen hoog in media-aandacht, maar ook in traditionele Kameractiviteit – waarbij opgemerkt moet worden dat je als fractievoorzitter van een kleine fractie nu eenmaal veel zelf moet doen.<\/p>\n
Anders ligt het bij de grote Kamerfracties: daar verrichten de voorzitters weinig ambachtelijk Kamerwerk. Dat ligt voor de hand: ze hebben wel meer aan hun hoofd dan moties en amendementen indienen, dat laten ze over aan de specialisten. Op die regel is Agnes Kant van de SP de grote uitzondering. Ook als drukbezette fractievoorzitter blijft zij als een bezetene Kamervragen stellen en spoeddebatten aanvragen. Het lijkt erop dat Kant zich ondanks haar nieuwe positie nog steeds gedraagt als een ‘gewoon’ Kamerlid. En dat het haar dus niet goed lukt om uit de slagschaduw te raken van haar voorganger Jan Marijnissen (die zelf het afgelopen jaar nul Kamervragen stelde).<\/p>\n
Opmerkelijk zijn ook de mediaprofielen van Mari\u00ebtte Hamer en Pieter van Geel. De fractievoorzitters van regeringspartijen CDA en PvdA zijn aanzienlijk minder in de media dan de fractievoorzitters van de oppositiepartijen. Goed, kritiek van de oppositie op het kabinet haalt doorgaans makkelijker de krant dan sussende woorden van de regeringsfracties. Maar Van Geel en Hamer laten zich in de media wel h\u00e9\u00e9l weinig gelden. Ze worden zelfs ruim voorbij gestreefd door ‘gewone’ Kamerleden als Harry van Bommel (SP) en Jo\u00ebl Voordewind (ChristenUnie).<\/p>\n
Hamer en Van Geel staan beiden niet bekend als mediageniek – dat maakt ongetwijfeld verschil. Maar hun beider lage mediaprofiel heeft ook te maken met hun parlementaire taakopvatting. Het sleutelwoord daarin: loyaliteit. Vooral Pieter van Geel laat keer op keer zien dat hij het als zijn belangrijkste opdracht ziet het kabinet te steunen.<\/p>\n
Zelf zegt hij daarover: ‘Ik zie mijn taakopvatting als volgt. Het kabinet voert het regeerakkoord uit, en dat is een akkoord dat de fracties met elkaar hebben gesloten. Dus controleer ik als fractievoorzitter van de grootste regeringspartij voor een belangrijk deel of het kabinet uitvoert wat is afgesproken. Dat vloeit nu eenmaal voort uit ons Nederlandse bestel, waar we een traditie van coalities hebben.’ Het is ook een bewuste keuze niet voortdurend in de media te verschijnen, verklaart hij: ‘Alles wat ik zeg dat als bedreigend ervaren zou kunnen worden door de andere fracties, wordt meteen opgepikt.’<\/p>\n
Loyaliteit is op zichzelf een mooie eigenschap, maar kan snel in volgzaamheid komen te verkeren. En dan komen de staatsrechtelijke verhoudingen in het geding: de Kamer – ook de regeringspartijen – hoort de regering te controleren, en niet braaf te volgen. Hoogleraar Monique Leyenaar: ‘De regeringspartijen zouden zich dualistischer moeten opstellen.’<\/p>\n
Een speciale commissie<\/p>\n
Wat doet de Tweede Kamer zelf met alle kritiek? Mede op initiatief van Jan Schinkelshoek, die zich zorgen maakt over de maatschappelijke onvrede in de politiek, werd een speciale commissie opgetuigd. Deze Stuurgroep Parlementaire Zelfreflectie begon een jaar geleden met zijn werk. Op 25 maart van dit jaar zou de commissie haar rapport presenteren in de oude vergaderzaal van de Tweede Kamer. Kamervoorzitter Verbeet had speciaal voor de gelegenheid alle debatten uit de agenda geschrapt, zodat alle Kamerleden aanwezig konden zijn bij dit partijtje soulsearching.<\/p>\n
Vrijblijvende aanbevelingen<\/p>\n
Helaas pakte het anders uit. Op hetzelfde moment presenteerden Balkenende, Bos en Rouvoet even verderop in plenaire vergaderzaal onder massale belangstelling hun crisisakkoord: de uitkomst van wekenlange onderhandelingen in de achterkamertjes. Bij de Parlementaire Zelfreflectie kwam slechts een handjevol Kamerleden opdagen. In de media werd er nauwelijks over bericht. Het was een typerend voorval: wat een feestje voor de democratie had moeten worden, werd volkomen overvleugeld door een typisch product van de Haagse consensuscultuur.<\/p>\n
De inhoud van het rapport over Parlementaire Zelfreflectie lijdt aan hetzelfde euvel. Een half jaar lang is er gepraat met tal van betrokkenen, maar over structurele maatregelen om de slagkracht van het parlement te vergroten, konden de partijen het niet eens worden. Het resultaat: een rijtje vrijblijvende aanbevelingen. De Kamer zou zich meer op eigen onderzoek moeten gaan richten. Kamerleden zouden betere persoonlijke en facilitaire ondersteuning moeten krijgen. Wetsvoorstellen zouden van tevoren op hun uitvoerbaarheid getoetst moeten worden. Het introductieprogramma voor nieuwe Kamerleden zou moeten worden uitgebreid. En er zou overwogen moeten worden of spoeddebatten voortaan ook buiten de plenaire zaal gehouden kunnen worden.<\/p>\n
De aanbevelingen leken verdomd veel op de suggesties ‘om de werkwijze van het parlement te verbeteren’ die Anne Vondeling in 1976 toevoegde aan ‘Lam of Leeuw’. Goede gedachten, maar uiteindelijk is er niets mee gedaan.<\/p>\n
Geen schot hagel<\/p>\n
Zo houdt de Kamer zichzelf gevangen in een web van goede bedoelingen, onmacht en onvermogen. De parlementari\u00ebrs zeggen zich bewust te zijn van de scepsis onder de bevolking. Ze praten aanhoudend over de kloof met de burger. Ze proberen die afstand te verkleinen met verontwaardigde reacties op berichten in de media. Maar tegelijkertijd blijkt uit onze enqu\u00eate dat Kamerleden dik tevreden zijn met hun maatschappelijk aanzien. En bestaat er weinig animo voor structurele veranderingen in het functioneren van de Kamer – zie het lot van de Stuurgroep Parlementaire Zelfreflectie.<\/p>\n
Misschien zou het parlement zijn blazoen op een andere manier kunnen oppoetsen. Niet door de spelregels te veranderen, want daar worden ze het toch niet over eens, maar door anders te gaan opereren.<\/p>\n
Door de burger minder naar de mond te praten. Door zich niet meer te laten gijzelen door populistische bangmakerij. Door minder beloften te doen die men niet kan nakomen. Door minder gedetailleerde regeerakkoorden te sluiten. Door geen schot hagel aan Kamervragen af te vuren, maar de belangrijkste onderwerpen grondig aan te pakken. Door de politiek leiders van de regeringspartijen voortaan niet in het kabinet te laten plaatsnemen, maar in de Kamer, zoals VVD-leider Frits Bolkestein in de jaren negentig deed.<\/p>\n
Of door de weg te effenen voor een minderheidskabinet onder een visionaire minister-president, dat vertrouwt op wisselende Kamermeerderheden.<\/p>\n
Of dit allemaal binnen afzienbare termijn gaat gebeuren, is zeer de vraag. Maar D66, de partij die ooit het bestel wilde opblazen, houdt de moed erin. Volgens Kamerlid Boris van der Ham h\u00f3\u00e9ft de Kamer niet per se een leeuw te zijn.<\/p>\n
Een ‘kleine katachtige’, zegt hij, kan ook van zich afbijten. ‘Het gaat niet om het brullen, het gaat om de tanden.’<\/p>\n
Beste Kamerlid<\/p>\n
Wie noemen Kamerleden in de enqu\u00eate het vaakst als beste Kamerlid?<\/p>\n
1 Pechtold (D66)<\/p>\n
2 Van der Vlies (SGP)<\/p>\n
3 Halsema (GL)<\/p>\n
4 Van der Staaij (SGP)<\/p>\n
5 Vendrik (GL)<\/p>\n
Slechtste Kamerlid<\/p>\n
Wie noemen Kamerleden in de enqu\u00eate het vaakst als slechtste Kamerlid?<\/p>\n
1 Verdonk (ToN)<\/p>\n
2 Graus (PVV) en Kant (SP)<\/p>\n
3 Agema (PVV) en Wilders (PVV)<\/p>\n
4 Fritsma (PVV) en Van Geel (CDA)<\/p>\n
5 Koppejan (CDA) en Bashir (SP)<\/p>\n
De voorzitter<\/p>\n
‘Ik ben voor slowpolitics’<\/p>\n
Ze wordt beschouwd als een strenge schooljuf, maar Gerdi Verbeet (58) ziet zichzelf liever als hoedster van de trias politica. ‘En dat is niet niks. Ik heb geen ander belang dan het goed laten functioneren van de parlementaire democratie.’<\/p>\n
Er werd het afgelopen jaar veel geklaagd dat de Kamer te weinig wordt ge\u00efnformeerd door het kabinet. Vindt u dat ook?<\/p>\n
‘Het dieptepunt van het parlementaire jaar was voor mij de gang van zaken rond het crisisakkoord in maart. Het duurde veel te lang voordat de Kamer in de plannen werd gekend.’<\/p>\n
De Kamer is buiten spel gezet?<\/p>\n
‘Ja. Een clubje van drie leden van het kabinet trok zich langdurig terug met drie leden van de Kamer. Dat vond ik echt slecht. En niet voor herhaling vatbaar. Ik was wel heel tevreden dat de resultaten uiteindelijk in de Kamer werden gepresenteerd. Daar heb ik persoonlijk op aangedrongen.’<\/p>\n
Er klinkt ook kritiek op het grote aantal spoeddebatten.<\/p>\n
‘Bij actuele kwesties kunnen spoeddebatten heel waardevol zijn. Ik zou w\u00e9l willen dat Kamerleden er selectiever mee omgaan. Een spoeddebat wekt soms te hoge verwachtingen. Dat voedt het cynisme bij de burger. Ik ben er trots op dat minderheden zaken kunnen agenderen. Maar als dat te vaak gebeurt, komen bewindspersonen schouderophalend naar de Kamer. Ze stralen wel eens uit dat ze spoeddebatten zonde van hun tijd vinden. Ik vind dat buitengewoon ergerniswekkend. Ze horen te popelen om in het hart van de democratie hun zegje te mogen doen.’<\/p>\n
Is de Kamer lam of leeuw?<\/p>\n
Lange stilte. ‘Toch meer leeuw. Ik vind dat de Kamer het afgelopen jaar op een aantal momenten heeft laten zien dat ze er is. De leeuw zit met name in de controlerende en wetgevende taak van de Kamer. Maar de media hebben het vaak alleen over de conflicten. Daardoor wordt het cynisme over de politiek versterkt. Maar er is geen beter stelsel denkbaar dan onze parlementaire democratie. Daar ga ik het komende jaar met burgers over praten. We gaan in gesprek met jonge kiezers en contact leggen met communities op internet. Crowdsourcing, heet dat. Politici krijgen vaak het verwijt dat ze zich niet aan hun beloften houden. Maar compromissen sluiten hoort bij de democratie. Ik ben voor slow politics. Aan jongeren kun je dat nog uitleggen. Polderen voor beginners!’<\/p>\n
Maakt u zich zorgen over de verruwing van het taalgebruik in de Kamer?<\/p>\n
‘Er is niks op tegen dat het woordgebruik uit de samenleving in de Kamer doordringt. We spreken nu eenmaal geen Polygoon-Nederlands meer.’<\/p>\n
U vindt woorden als ‘knettergek’ en ‘flapdrol’ geen probleem?<\/p>\n
‘Dat zijn incidenten. Ik vind het een groter probleem dat er zo vaak in de overtreffende trap wordt gesproken. Al die opwinding komt het debat niet ten goede.’<\/p>\n
Dion Graus van de PVV noemde een collega-Kamerlid een ‘lijder aan Alzheimer’.<\/p>\n
‘Hij heeft zijn excuses aangeboden, en daarmee is de kous af. Wij hebben een emotioneel vak, en dan ontglipt er wel eens wat.’<\/p>\n
Is het niet uw taak grenzen te stellen?<\/p>\n
‘Ik probeer te zorgen voor een respectvolle sfeer in de Kamer. Als iets eenmaal gezegd is, kan ik alleen weinig doen. Het reglement van orde voorziet niet in een toegestane woordenlijst. Leden die zich aangesproken voelen, kunnen bezwaar maken.’ (SD, TB)<\/p>\n
De minister<\/p>\n
‘Tegenstand scherpt de geest’<\/p>\n
Piet Hein Donner (60) zou willen dat er in crisistijden zoals deze eendrachtig wordt samengewerkt in de Kamer. ‘Dat gebeurt naar mijn smaak op dit moment te weinig. We vergeten wel eens dat ons parlementaire systeem gericht is op het bereiken van consensus. De essentie van politiek is dat er besloten wordt.’<\/p>\n
Kiezers zien tijdens een campagne vooral tegenstellingen, en krijgen dan een coalitie die van compromissen aan elkaar hangt.<\/p>\n
‘Burgers begrijpen dat je een meerderheid moet vormen en dat zich steeds nieuwe vraagstukken voordoen. Daarom is het goed dat er partijen zijn. Die bieden een zekere continu\u00efteit. Je vertrouwt op een partij die grosso modo aansluit bij jouw opvattingen. Ik ben het echt niet altijd eens met alles wat door het CDA wordt uitgedragen.’<\/p>\n
Volgens de Grondwet worden Kamerleden ‘zonder last of ruggespraak’ gekozen. Is dat niet strijdig met de fractiediscipline?<\/p>\n
‘Nee. Het principe “zonder last of ruggespraak” geldt ten opzichte van kiezers, niet ten opzichte van de fractie. De Kamer zit er niet als een aanhoudende opiniepeiling. In een opiniepeiling kan het volk er de volgende dag volstrekt anders over denken. Als de Kamer vasthoudt aan dezelfde hoeveelheid meningen die in de samenleving bestaat, kom je nooit tot besluiten.’<\/p>\n
Volgens de oppositie was het ondemocratisch dat de fracties deelnamen aan het crisisoverleg van het kabinet.<\/p>\n
‘Dat vond ik echt goedkope kritiek. Door de crisis moest het coalitieakkoord omgegooid worden. Als je daar twee maanden over vergaderd hebt, kun je dat niet op een achternamiddag doen. Er vindt dus overleg met de fracties plaats.’<\/p>\n
Pieter van Geel, fractievoorzitter van uw partij, zou te veel bezig zijn het kabinet uit de wind te houden.<\/p>\n
‘Dat is van alle tijden. De fractieleider van de grootste coalitiepartij heeft vooral te zorgen dat de coalitie in stand blijft. Van Romme, de naoorlogse leider van de KVP, hoorde je ook weinig, maar als je hem hoorde, wist je dat er iets aan de hand was.’<\/p>\n
Komt u als minister altijd met plezier naar de Tweede Kamer?<\/p>\n
‘Nou, “altijd” zou wat ongeloofwaardig klinken. Maar ik vind het leuk om te debatteren in de Kamer. Tegenstand scherpt de geest.’<\/p>\n
Vindt u dat u als minister te vaak naar de Kamer wordt geroepen?<\/p>\n
‘Als minister van Justitie werd ik ontzettend vaak naar de Kamer geroepen, bijvoorbeeld als er weer eens een tbs’er ontsnapt was. “Te vaak” kun je als minister niet zeggen, maar week in, week uit over hetzelfde onderwerp praten, is weinig zinvol. Toch denk ik ook wel eens, wat jammer dat we over dit onderwerp nou geen spoeddebat hebben!’<\/p>\n
Kunt u zich zo’n onderwerp herinneren?<\/p>\n
‘Dat zou bijna uitlokking zijn. Maar als onderwerpen uitgebreid in de publiciteit zijn, kan een spoeddebat heel zinvol zijn. Als ik de Kamer kan overtuigen, weet ik zeker dat ik dat op straat ook kan.’<\/p>\n
Denkt u wel eens als u in de Kamer staat: ik zou wel parlementari\u00ebr willen zijn?<\/p>\n
‘Ik heb ooit enkele maanden in de Kamer gezeten, vlak voor ik minister werd. Toen had men voor mij het aansprekende onderwerp van de kwaliteit van bagger uitgezocht. Daar heb ik mijn maidenspeech over gehouden.’ Grinnikend: ‘Ja, dat is een van de hoogtepunten uit mijn carri\u00e8re.’ (SD, TN)<\/p>\n
Beste minister<\/p>\n
Wie noemen Kamerleden in de enqu\u00eate het vaakst als beste minister?<\/p>\n
1 Hirsch Ballin (CDA)<\/p>\n
2 Bos (PvdA)<\/p>\n
3 Eurlings (CDA)<\/p>\n
4 Ter Horst (PvdA)<\/p>\n
5 Balkenende (CDA)<\/p>\n
Slechtste minister<\/p>\n
Wie noemen Kamerleden in de enqu\u00eate het vaakst als slechtste minister?<\/p>\n
1 Van Middelkoop (ChristenUnie)<\/p>\n
2 Cramer (PvdA)<\/p>\n
3 Van der Hoeven (CDA)<\/p>\n
4 Rouvoet (ChristenUnie)<\/p>\n
5 Plasterk (PvdA)<\/p>\n
De oppositieleider<\/p>\n
‘We zijn geen doorgeefluik van de straat’<\/p>\n
Femke Halsema (43) voert al elf jaar oppositie. De Kamer moet haar tanden laten zien, vindt ze. ‘Wij hebben te maken met een Kamermeerderheid die op alle belangrijke onderwerpen vasthoudt aan het regeerakkoord. Die opstelling beperkt de discussieruimte. Dat is de grote kwetsbaarheid van ons parlementaire systeem.’<\/p>\n
Volgens onze enqu\u00eate zijn Kamerleden, ook in de oppositie, juist tamelijk positief over regeerakkoorden.<\/p>\n
‘O ja? Ik niet. Ik pleit al heel lang voor een ander systeem: benoem een formateur die met een groep ministers een regeerakkoord schrijft. Laat de fracties maximaal een half A4tje met aanwijzingen geven. Dan zijn zij niet meer gebonden aan een regeerakkoord, en opereren ministers onafhankelijker van de Kamer. Bovendien zouden kiezers de coalitie van hun voorkeur moeten kunnen aangeven.’<\/p>\n
Schiet de Kamer tekort als controleur van de regering?<\/p>\n
‘Ja. De Kamer heeft zich ontwikkeld tot een arena voor partijpolitiek en electorale gevechten. Het grote aantal spoeddebatten kun je ook alleen maar tegen die achtergrond begrijpen: als een middel om je partij in het zonnetje te zetten. Met een grondige controle op de regering heeft dat niets meer te maken. Dat is moeilijk te doorbreken, het is als het gevecht tegen de stoomtrein. In een mediacratie is de dagelijkse boosheid van politici over incidenten veel aantrekkelijker dan een diepgravend conflict over een falend bureaucratisch systeem.’<\/p>\n
Hebben de nieuwkomers in de Kamer de parlementaire cultuur veranderd?<\/p>\n
‘De middenpartijen nemen de stijl van opereren van de nieuwe populisten over. Daardoor is de PvdA ook verlamd geraakt. Alleen het CDA kan nog verdeel en heers in het parlement spelen.’<\/p>\n
Je zou ook kunnen zeggen dat Wilders de democratie juist versterkt, omdat hij mensen een stem geeft die zich niet gehoord voelen.<\/p>\n
‘Wilders veroorzaakt zo’n vervuiling van het debat dat ik betwijfel of ik de opbrengst nog gunstig vind. Het is onze plicht als parlementari\u00ebrs om welluidend te zijn. Wij zijn geen doorgeefluik van de straat. Het idee is toch dat wij het met honderdvijftig mensen beter zouden moeten weten dan wat er aan de borreltafel wordt geroepen.’<\/p>\n
Kamervoorzitter Verbeet zegt dat het juist goed is als geluiden van de straat in de Kamer doordringen.<\/p>\n
‘Verbeet is als voorzitter wel fair, maar ze moet heel voorzichtig manoeuvreren. Door de opkomst van het populisme heeft ze als PvdA’er permanent de verdenking boven zich hangen dat ze partijpolitiek bedrijft. Maar wij hebben het vrije woord niet bevochten op allerlei totalitaire regimes om alleen maar te gaan schelden. Ik vind het ook onzin dat wij als Kamer het contact met de samenleving kwijt zouden zijn. Dan krijg je van die idiotie\u00ebn als Wouter Bos die in een koffiehuis gaat zitten en na vier bezoekjes vindt dat hij een band met de bevolking heeft.’<\/p>\n
Er zitten nu meer vrouwen in het parlement dan ooit. Wat betekent dat voor de parlementaire cultuur?<\/p>\n
‘Sinds vorig jaar zijn er vijf vrouwelijke fractievoorzitters. Dat is mooi, maar voor mij trad ook de wet van de remmende voorsprong in werking. Want in de pers begonnen ze over de battle of the bitches. Al die jaren dat ik de enige vrouwelijke fractievoorzitter was, heb ik me niet zo seksistisch behandeld gevoeld.’ (SD, TB)<\/p>\n
Het politieke jaar 2008\/2009<\/p>\n
Augustus<\/p>\n
15-08<\/p>\n
Duyvendak (GroenLinks) weg na commotie over actieverleden.<\/p>\n
September<\/p>\n
11-09<\/p>\n
PvdA op 15 zetels bij Maurice de Hond<\/p>\n
16-09<\/p>\n
Prinsjesdag. Nederland is volgens kabinet financieel-economisch gezond.<\/p>\n
17\/18-09<\/p>\n
Algemene Beschouwingen. Halsema (GL) verkozen tot beste debater.<\/p>\n
25-09<\/p>\n
Spoeddebat Gouda, na problemen van buschauffeurs in de wijk Oosterwei.<\/p>\n
Oktober<\/p>\n
03-10<\/p>\n
Minister Bos nationaliseert Fortis en ABN-AMRO.<\/p>\n
07-10<\/p>\n
IJslandse bank Icesave valt om. Bos garandeert spaarders hun geld.<\/p>\n
17-10<\/p>\n
Aboutaleb (PvdA) wordt burgemeester van Rotterdam.<\/p>\n
19-10<\/p>\n
Bos geeft ING injectie van 10 miljard euro.<\/p>\n
25-10<\/p>\n
Van der Vlies (SGP) 10.000 dagen in de Kamer, sinds 1981.<\/p>\n
November<\/p>\n
08-11<\/p>\n
Boekestijn (VVD) verwijt partijleider Rutte “schokkend” gebrek aan idee\u00ebn.<\/p>\n
13-11<\/p>\n
Vogelaar (PvdA) weg als minister van Wonen, Wijken en Integratie.<\/p>\n
December<\/p>\n
08-12<\/p>\n
CPB-directeur Teulings kondigt ‘heftige recessie’ aan.<\/p>\n
15-12<\/p>\n
Bos 3 keer uitgeroepen tot ‘Politicus van het jaar’. PvdA op 30 zetels in peiling van De Hond.<\/p>\n
Januari<\/p>\n
09-01<\/p>\n
Brinkman (PVV) op Antillen uit parlementaire delegatie gezet.<\/p>\n
15-01<\/p>\n
Ophef over deelname Van Bommel (SP) aan anti-Isra\u00ebl-demonstratie.<\/p>\n
21-01<\/p>\n
Gerechtshof beslist dat PVV-leider Wilders vervolgd moet worden.<\/p>\n
Februari<\/p>\n
02-02<\/p>\n
Premier Balkenende kondigt onafhankelijk Irak-onderzoek aan door commissie-Davids.<\/p>\n
12-02<\/p>\n
Wilders geweigerd in Groot-Brittanni\u00eb.<\/p>\n
Maart<\/p>\n
01-03<\/p>\n
PVV voor het eerst grootste partij in peiling De Hond: 27 zetels.<\/p>\n
05\/24-03<\/p>\n
Coalitie onderhandelt over crisisakkoord.<\/p>\n
26-03<\/p>\n
Marathondebat over crisismaatregelen. PVV-fractie loopt weg.<\/p>\n
29-03<\/p>\n
PVV op 32 zetels in de peiling De Hond.<\/p>\n
April<\/p>\n
08-04<\/p>\n
Ophef over benoeming Ali Eddaoudi tot legerimam.<\/p>\n
15-04<\/p>\n
Kamer besluit tot parlementair onderzoek naar financi\u00eble crisis onder leiding van SP’er De Wit.<\/p>\n
15\/23-04<\/p>\n
Coalitie sluit compromis over deelname aan testfase JSF.<\/p>\n
Mei<\/p>\n
12-05<\/p>\n
Tweede Kamer herdenkt slachtoffers van Koninginnedagdrama.<\/p>\n
26-05<\/p>\n
Marijnissen (SP) noemt Koenders in Kamer een ‘flapdrol’.<\/p>\n
28-05<\/p>\n
Rutte (VVD) veroorzaakt ophef met uitspraken over Holocaust.<\/p>\n
29-05<\/p>\n
Verantwoordingsdebat. Wilders laakt ‘moreel verval elite’.<\/p>\n
Juni<\/p>\n
04-06<\/p>\n
EU-verkiezingen. Winst voor PVV en D66, CDA blijft de grootste, PvdA meer dan gehalveerd.<\/p>\n
17-06<\/p>\n
Record: 63 vrouwen in Kamer, na terugkeer Azough (GL) van zwangerschapsverlof.<\/p>\n
19-06<\/p>\n
ToN op 0 zetels in de peiling De Hond.<\/p>\n
29-06<\/p>\n
PvdA teruggezakt naar 19 zetels bij TNS NIPO; D66 met 22 zetels derde partij.<\/p>\n
Juli<\/p>\n
20-07<\/p>\n
PVV stelt 79 Kamervragen over de kosten van allochtonen.<\/p>\n
De commentator<\/p>\n
‘Wilders denkt puur machiavellistisch’<\/p>\n
Paul Jansen (42) schrijft elke dinsdag een politiek commentaar op pagina 7 van De Telegraaf. Hij zegt: ‘In mijn commentaren probeer ik niet \u00e9lke week te zeggen wat er nu weer niet deugt in Den Haag. Ik ben terughoudend in mijn kritiek op personen. De Telegraaf schrijft bijvoorbeeld heel genuanceerd over Wouter Bos.’<\/p>\n
Voor minister Vogelaar gold dat anders niet. Die heeft u keihard aangepakt.<\/p>\n
‘Ja, maar als iemand er om vroeg om keihard aangepakt te worden, dan was het Vogelaar wel! Haar benadering van het integratievraagstuk was zo onverbeterlijk politiek correct! De Telegraaf zegt graag waar het op staat. Nou, Vogelaar maakte er een potje van, en daar zitten we hier in Den Haag niet op te wachten.’<\/p>\n
Over wie bent het afgelopen jaar niet terughoudend genoeg geweest in uw kritiek?<\/p>\n
‘Minister Van Middelkoop, denk ik. Ik hem een keer “de kletsmajoor” genoemd en geschreven dat hij moest opstappen. Toen zei mijn oude vader: jongen, dat moet je niet zo doen. Misschien had hij gelijk. Ik heb mijn vader erg hoog zitten.’<\/p>\n
Uit ons onderzoek blijkt dat De Telegraaf de belangrijkste aanstichter is van Haagse mediahypes. Verbaast u dat?<\/p>\n
‘De Telegraaf wil een echte nieuwskrant zijn. We hebben veel politieke primeurs. Dan is het logisch dat we goed gelezen worden.’<\/p>\n
In welke kwestie heeft De Telegraaf afgelopen jaar een belangrijke rol gespeeld?<\/p>\n
‘De JSF-crisis. Vlak na Pasen, twee weken voor het uiteindelijke akkoord, hadden wij het compromis van de coalitie in de krant staan. Het was schitterend om te zien hoe klungelig de PvdA daarmee omging. Het compromis was een overwinning voor de partij: de definitieve aanschaf van de JSF werd twee jaar uitgesteld. Maar in de beeldvorming is het een nederlaag geworden.’<\/p>\n
Wie opereert er het slimst in Den Haag?<\/p>\n
‘Wilders. Hij denkt puur machiavellistisch, is heel, heel slim. Hij weet alle initiatief naar zich toe te trekken. Ook deze zomer weer, met die Kamervragen over wat een immigrant kost. Wilders had ook kunnen vragen: wat kost immigratie? Maar door het persoonlijk te maken, ging het er de hele zomer over. Wilders is een opportunist. Maar hij is niet de enige. GroenLinks en D66 zijn alleen maar groot geworden door te reageren op de PVV.’<\/p>\n
Is De Telegraaf het afgelopen jaar wel eens kritisch geweest over Wilders?<\/p>\n
‘Laatst hebben we in het hoofdredactioneel commentaar nog gezegd dat we het opvragen van islamitische babynamen onsmakelijk vonden. Ik heb zelf ook geschreven dat ik het weglopen uit de Kamer tijdens het debat over het crisisakkoord niet vond kunnen. Juist een partij die dicht bij je staat, moet je de waarheid kunnen vertellen.’<\/p>\n
Is de Kamer een lam of een leeuw?<\/p>\n
‘Een leeuw. Kijk eens wat er gebeurde na de verkiezingen in november 2006! De Kamer was nog niet verkozen of ze dwong minister Verdonk tot een generaal pardon. Bij de JSF-kwestie en de ruzie om het ontslagrecht heeft de Kamer ook veel voor elkaar gekregen door te dreigen. In de coalitie staan CDA en PvdA met de ruggen naar elkaar toe. Ze loeren naar de concurrentie: de SP, de VVD en de PVV. Daardoor heeft de oppositie eigenlijk heel veel macht. Je hoeft helemaal geen zesenzeventig zetels te hebben om dingen af te dwingen. Kijk naar wat Wilders allemaal op de agenda heeft gekregen!’ (TN)<\/p>\n
Kampioen Kamervragen<\/p>\n
Kamerleden gerangschikt naar aantal gestelde Kamervragen (sept 08-aug 09)<\/p>\n
KamerlidAantal vragen (eerste indiener)<\/p>\n
1 – Thieme (PvdD)146<\/p>\n
2 – De Roon (PVV)97<\/p>\n
3 – Fritsma (PVV)89<\/p>\n
4 – Van der Ham (D66) \/ Agema (PVV)87<\/p>\n
5 – Leijten (SP)76<\/p>\n
Spraakwatervallen<\/p>\n
Kamerleden gerangschikt naar spreektijd (aantal woorden) in de Tweede Kamer (sept 08-aug 09)<\/p>\n
KamerlidSpreektijd (aantal woorden)<\/p>\n
1 – Pechtold (D66)147837<\/p>\n
2 – Cramer (CU)115212<\/p>\n
3 – Van der Ham (D66)108851<\/p>\n
4 – Kant (SP)108128<\/p>\n
5 – Van der Vlies (SGP)98658<\/p>\n
De meeste moties<\/p>\n
Kamerleden gerangschikt naar aantal ingediende moties (sept 08-aug 09)<\/p>\n
KamerlidAantal moties (eerste indiener)Aangenomen moties<\/p>\n
1 – Ouwehand (PvdD)616<\/p>\n
2 – Van der Ham (D66)5226<\/p>\n
3 – Agema (PVV)442<\/p>\n
4 – Vendrik (GL)4211<\/p>\n
5 – van gerven (SP)421<\/p>\n
De meeste amendementen<\/p>\n
Kamerleden gerangschikt naar aantal ingediende amendementen (sept 08-aug 09)<\/p>\n
KamerlidIngediende amendementenAangenomen amendementen<\/p>\n
1 – Remkes (VVD)235<\/p>\n
2 – Van Dijk (SP)190<\/p>\n
3 – Van der Ham (D66)174<\/p>\n
4 – De Krom (VVD)160<\/p>\n
5 – Karabulut (SP)142<\/p>\n
Kamervragen en Media<\/p>\n
Het afgelopen parlementaire vergaderjaar werd 36,7 procent van de Kamervragen gesteld naar aanleiding van berichtgeving in de media. Onderzocht is welke media Kamerleden expliciet noemen als bron voor hun Kamervragen. Een selectie uit de bevindingen:<\/p>\n
Medium Kamervragen in procenten<\/p>\n
De Telegraaf7,1<\/p>\n
de Volkskrant3,8<\/p>\n
Algemeen Dagblad2,7<\/p>\n
Trouw2,4<\/p>\n
NRC Handelsblad1,9<\/p>\n
Het Financieele Dagblad1,6<\/p>\n
NOS1,0<\/p>\n
NOVA\/Den Haag Vandaag0,6<\/p>\n
RTL 40,6<\/p>\n
Vrij Nederland0,3<\/p>\n
Meest in de media<\/p>\n
Kamerleden gerangschikt naar (gewogen) vermelding in artikelen in landelijke dagbladen (sept 08-aug 09)<\/p>\n
KamerlidZichtbaarheid (aantal artikelen)<\/p>\n
1Wilders (PVV)702<\/p>\n
2Verdonk (ToN)301<\/p>\n
3Rutte (VVD)210<\/p>\n
4Voordewind (CU)192<\/p>\n
5Pechtold (D66)184<\/p>\n
6Brinkman (PVV)181<\/p>\n
7Van Baalen (VVD)173<\/p>\n
8Van Bommel (SP)165<\/p>\n
9Teeven (VVD)156<\/p>\n
10Kant (SP)142<\/p>\n
Vrouwen minder blij<\/p>\n
Volgens de enqu\u00eate is een groot deel van de ondervraagde Kamerleden tevreden of zelfs zeer tevreden over het maatschap-pelijk aanzien dat zij als parlementari\u00ebr genieten.Opmerkelijk, omdat het vertrouwen in met name politieke partijen de afge-lopen jaren drastisch is gedaald. Misschien nog opmerkelijker is het verschil tussen mannen en vrouwen. Van de mannelijke res-pondenten zegt 61 procent tevreden te zijn over het maatschappelijk aanzien, van de vrouwelijke niet meer dan 28 procent. ‘Mannen hebben over het algemeen de neiging sneller tevreden te zijn met zichzelf,’ verklaart Femke Halsema (GroenLinks). ‘Vrouwen zijn vaker onzeker over hun eigen positie en status.’ De uitkomst zou volgens Halsema ook kunnen weerspiegelen dat vrouwen op hoge posities in Nederland nog steeds minder waardering krijgen dan mannen omdat ze vrouw zijn. In de Kamer zitten inmiddels drie\u00ebnzestig vrouwen: meer dan ooit. ‘Maar ze moeten er nog steeds harder voor vechten.’<\/p>\n
Spoeddebatten stagneren<\/p>\n
2004-200537<\/p>\n
2005-200629<\/p>\n
2006-200729<\/p>\n
2007-200871<\/p>\n
2008-200968<\/p>\n
Het is een doorn in het oog van velen: de grote hoeveelheid spoeddebatten. Ze zouden bijdragen aan politieke hypes, de autoriteit van de Kamer uithollen en bewindslieden van hun werk houden. Ook afgelopen jaar werd weer gespoed-debatteerd over thema’s als de ‘Sinterklaasaffaire’ in Echt-Susteren. CDA’er Jan Schinkelshoek begon een kleine kruistocht tegen de spoeddebatten. Maar de oppositie verzette zich, onder leiding van de SP. ‘Als het CDA zegt dat er minder spoeddebatten moeten komen, bedoelen ze eigenlijk dat er minder lastige vragen aan het kabinet moeten worden gesteld,’ zegt SP’er Ronald van Raak. Een poging om de drempel voor het aanvragen van een spoeddebat te verhogen van dertig naar vijftig Kamerleden, kreeg onvoldoende steun. Maar er is goed nieuws voor Schinkelshoek c.s.: het aantal spoeddebatten lijkt te stagneren. Sterker nog: het afgelopen jaar is er een lichte daling waar te nemen. Zou de Kamer dan toch tot zelfcorrectie in staat zijn? ‘Dit is een hoopvol signaal,’ zegt Schinkelshoek. ‘Maar \u00e9\u00e9n zwaluw maakt nog geen zomer.’<\/p>\n
De weglopers<\/p>\n
Het afgelopen jaar vertrokken maar liefst acht Tweede Kamer-leden. SP’er Nathalie de Rooij werd weer lerares op een vmbo-school. Wijnand Duyvendak (GroenLinks) struikelde over zijn actieverleden. Een drietal Kamerleden kreeg een mooi baantje elders: oud-PvdA-fractievoorzitter Jacques Tichelaar als commissaris van de Koningin in Drenthe, CDA’er Jos Hessels als gedeputeerde in Limburg, Henk Kamp (VVD) als commissaris op Bonaire. Nog eens drie volksvertegenwoordigers vertrokken afgelopen juni naar het Europees Parlement: Wim van de Camp (CDA), Hans van Baalen (VVD) en Barry Madlener (PVV). Sinds de verkiezingen in 2006 zijn er nu veertien Kamerleden opgestapt. De gemiddelde parlementaire ervaring van een Kamerlid is vijf jaar en drie maanden.<\/p>\n
SP zeer tevreden<\/p>\n
Hoe tevreden zijn Kamerleden over de ambtelijke en secretari\u00eble ondersteuning, ondersteuning door persoonlijke medewerkers, het salaris en het maatschappelijk aanzien? Opvallende uitkomst uit de enqu\u00eate: over alle aspecten bleken de SP’ers het meest tevreden van alle Kamerleden. En dat terwijl de socialisten in Den Haag het karigst bedeeld zijn. Gewone Kamerleden hebben \u00e9\u00e9n hele fractiemedewerker tot hun beschikking, de SP’ers maar een halve. Bovendien dragen zij een groot deel van hun salaris af aan de partij. ‘Zo zie je maar,’ zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak. ‘Daarmee is dan meteen het idee gelogenstraft dat wij een negatieve partij zouden zijn. En we laten zien dat je heel goede Kamerleden kunt leveren voor de helft van het geld.’<\/p>\n
De senator<\/p>\n
‘De rechtsstaat wordt bedreigd’<\/p>\n
Han Noten (51) maakt zich zorgen over de kwaliteit van de democratie. Hij zegt: ‘Onder druk van de populisten denken de gevestigde partijen dat ze beter naar “het volk” moeten luisteren. Maar zo werkt het absoluut niet. Wanneer je vrouw zegt dat je eens wat vaker een bosje bloemen moet meenemen, moet je ook niet een uur later al met een bloemetje komen aanzetten. Dan zegt ze namelijk: “Ja, nu is het te laat, je doet het alleen maar omdat ik het zeg!” Dan kan je beter helemaal n\u00edks doen. De afstand tussen burger en politiek moet niet kleiner, maar juist gr\u00f3ter worden. Als politicus sta je niet \u00e1chter het volk, je staat v\u00f3\u00f3r het volk. Je wordt niet gekozen omdat je luistert, maar omdat je iets te vertellen hebt. Als je alleen wilt luisteren, ga je maar de hulpverlening in.’<\/p>\n
Wat betekent dat voor de Tweede Kamer?<\/p>\n
‘De serieuze vraag is, of het parlement de moed en de mogelijkheid heeft de media zo nu en dan te negeren, en geen gehoor te geven aan het “gesundes Volksempfinden” van het moment. De Kamer is alleen maar bezig met de burger: vertegenwoordigen we de samenleving wel? Steeds meer partijen zeggen dat ze spreken namens het volk. Maar denk je nou echt dat Geert Wilders naar het volk luistert? Bovendien: wat is dat, het volk? En wie bepaalt dat? In de democratie is het de burger, de citoyen, die zijn vertegenwoordiger kiest. Die vertegenwoordiger heeft de opdracht de rechtsstaat te bewaken en minderheden te beschermen, desnoods t\u00e9gen de wil van de meerderheid.’<\/p>\n
Wordt de rechtsstaat bedreigd?<\/p>\n
‘Ja. Als serieuze politici zeggen dat ze populisme in de politiek positief waarderen, staat de rechtsstaat onder druk.’<\/p>\n
Uw eigen Wouter Bos zegt ook dat een beetje meer populisme geen kwaad kan.<\/p>\n
‘Het is een kwestie van maatvoering. Het is ook een stompzinnige opvatting dat de democratie niets meer zou zijn dan de helft plus \u00e9\u00e9n. Dat kan leiden tot de dictatuur van de meerderheid. Maar dat besef is aan het verdampen. Het is een teken aan de wand dat er nauwelijks staatsrechtkenners meer in de Tweede Kamer zitten. Er zit geen enkele jurist meer in de PvdA-fractie. Nu is Ton Heerts woordvoerder Justitie. Goeie vent, maar hij heeft er niet voor gestudeerd. Ik vind dat ernstig.’<\/p>\n
Waar ligt dat aan? Slecht personeelsbeleid?<\/p>\n
‘Als je ervan uitgaat dat een Kamerlid er alleen maar zit om stemmen te trekken, zet je potenti\u00eble stemmentrekkers op de lijst, n\u00ed\u00e9t mensen met verstand van wetgeving. Terwijl dat de eigenlijke taak is van de Kamer: wetten maken.’<\/p>\n
Gaat de kwaliteit van wetgeving achteruit?<\/p>\n
‘Dat weet ik niet. Ik maak me vooral zorgen om de rechtsstaat. Het gemak waarmee afgelopen jaar bijvoorbeeld over etnische registratie gesproken werd, ook in mijn eigen partij, vind ik verontrustend.’<\/p>\n
Volgens onze enqu\u00eate zijn de meeste Kamerleden tevreden over de maatschappelijke waardering die zij krijgen. Intussen is het vertrouwen in de politiek op een dieptepunt.<\/p>\n
‘Er is een groot verschil tussen de collectieve waardering en de waardering in kleine kring. Iedereen zeikt over de politiek, maar het kringetje om Kamerleden heen vindt het waanzinnig interessant. Praat je wel eens met Wouter Bos? Ja? Ooo! De houding van de burger ten opzichte van de politiek is zoals een puber van zijn vader kan zeggen: ik dacht dat hij alles kon, maar hij kan niks. En dan intussen hunkeren naar erkenning.’ (TB)<\/p>\n
Verantwoording<\/p>\n
Voor dit artikel is een enqu\u00eate verspreid onder alle leden van de Tweede Kamer. De respons bedroeg vijfendertig procent, 53 Kamerleden. Er is daarmee geen sprake van representativiteit, maar de uitkomsten duiden wel op globale trends. Bovendien kunnen groepen Kamerleden (naar geslacht, partij, oppositie of regeringsfractie) met elkaar worden vergeleken. Vrijwel alle partijen zijn vertegenwoordigd, met een respons tussen negentien en zevenenzestig procent. De feitelijke respons zal voor sommige partijen groter zijn, omdat negen Kamerleden er voor kozen hun fractie niet te vermelden. De PVV heeft als enige partij aangegeven niet aan de enqu\u00eate mee te doen. De enqu\u00eateresultaten zijn geanalyseerd door Monique Leyenaar, hoogleraar politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De activiteit van Kamerleden in de Kamer en de aandacht voor Kamerleden in de media, zijn onderzocht door Wouter van Atteveldt (Vrije Universiteit), Nel Ruigrok en Otto Scholten (Nederlandse Nieuwsmonitor). De activiteit van Kamerleden is gemeten naar ingediende moties, amendementen, Kamervragen en spoeddebatten, en naar de spreektijd in de Kamer (aantal woorden). De meting heeft betrekking op het afgelopen parlementaire vergaderjaar, van september 2008 tot en met augustus 2009. De onderzoekers maakten gebruik van documenten verkregen via Ikregeer.nl en ICTU, tellingen van het Presidium van de Tweede Kamer en artikelen uit landelijke dagbladen verkregen via LexisNexis. Informatie over spreektijd en moties was op het moment van de meting voor negentig procent aanwezig.<\/p>\n
Voor meer informatie en een volledige versie van beide onderzoeken: zie www.vn.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Vertegenwoordigt de Tweede Kamer de burger nog wel adequaat? En controleert zij de regering nog goed? Aan de vooravond van Prinsjesdag presenteert VN een onderzoek onder Tweede Kamerleden.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet, Sophie Derkzen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91355"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=91355"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/91355\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet, Sophie Derkzen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=91355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=91355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=91355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}