{"id":90807,"date":"2009-09-29T15:49:00","date_gmt":"2009-09-29T13:49:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/toekomst-zonder-feiten\/"},"modified":"2009-09-29T15:49:00","modified_gmt":"2009-09-29T13:49:00","slug":"toekomst-zonder-feiten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/toekomst-zonder-feiten\/","title":{"rendered":"Toekomst zonder feiten"},"content":{"rendered":"
\n

Helder denken over de toekomst is onmogelijk zonder kennis van het verleden. Maar het verleden zit denken over de toekomst ook in de weg. Mijn oog viel deze week op de ontwikkeling van de organisatiegraad van vakbonden, en die illustreert het algemenere punt.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

De organisatiegraad is het percentage werknemers dat lid is van een vakbond. Tussen 1950 en 1980 beliep die zo’n 35 procent. Sindsdien zit de klad erin, waarbij tussen 1994 en 2008, de periode waarover het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week berichtte, de organisatiegraad verder naar beneden roetsjte, van 28 naar iets meer dan 21 procent.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Soortgelijke treurige grafiekjes kunnen worden gemaakt van het percentage huishoudens waar dagelijks een krant wordt gelezen, of onze goeie ouwe Vrij Nederland. Of over het percentage kostwinnershuishoudens.<\/p>\n

De achterliggende cijfers over krantenleesgedrag en kostwinnersgezinnen laten hetzelfde patroon zien als dat achter de organisatiegraad: het gaat om een stervensproces, dat overigens nog best een tijd kan duren. Vakbonden, bijvoorbeeld, hebben vandaag de dag 1,9 miljoen leden – een factor van betekenis.<\/p>\n

Maar van die 1,9 miljoen leden zijn inmiddels 244.000 mensen ouder dan 65 jaar – in meerderheid geen actieve werknemers. En 65-plussers zijn de enige groeimarkt voor de vakbeweging. Onder de 65 is het patroon: relatief meer ouderen en minder jongeren. Het aantal vakbondsleden van 45 jaar en ouder is sinds 1999 met ruim 21 procent toegenomen. Het aantal jongeren is in die periode juist gedaald, met 44.000 tot ruim 73.000 in 2009. ‘Door deze ontwikkelingen vergrijst de vakbeweging steeds meer,’ aldus het CBS. Iemand gaat een keer het licht uit doen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

Vakbonden hebben vandaag de dag 1,9 miljoen leden – een factor van betekenis<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

En de toekomst dan? Hebben werknemers in de eenentwintigste eeuw geen belangen? Geen collectieve belangen? Is werk voor jongere generaties soms onbelangrijk? De vragen stellen, is ze beantwoorden. Werk wordt juist steeds belangrijker, niet alleen als middel om inkomen te genereren, maar ook als zinvolle besteding van het leven. De belangen worden dus eerder groter dan kleiner: niet alleen het inkomen, ook een deel van de levensvervulling hangt samen met arbeid. En daar zitten vele collectieve kanten aan, van scholings- en verlofmogelijkheden tot zeggenschap over de uitvoering van het eigen werk.<\/p>\n

Het zou onjuist zijn om uit de dalende organisatiegraad van vakbonden af te leiden dat werk minder belangrijk wordt, zo goed als uit de dalende oplagen van kranten niet kan worden afgeleid dat informatie onbelangrijk wordt, of uit het uitsterven van het kostwinnersgezin dat de opvoeding van kinderen er niet meer toe doet.<\/p>\n

Maar hoe zien we dat? Op welke waarneming kunnen we dat baseren? Hoe kun je laten zien dat het afkalven van oude instituties samengaat met het op peil blijven of zelfs groeien van het belang van de functie van die instituties? Het zou het makkelijkst zijn als er – in de plaats van de oude – domweg nieuwe instituties zouden ontstaan, die we dan weer kunnen tellen en waar we dan weer nieuwe grafiekjes over kunnen maken: de organisatiegraad daalt, maar de weet-ik-veel-wat stijgt. Het een in plaats van het ander.<\/p>\n

Maar zo zit de toekomst niet in elkaar, althans: daar lijkt het op. Collectiviteiten worden kleiner en de staarten van verdelingen worden dikker: er ontstaat steeds meer diversiteit. Er zijn geen eenduidige antwoorden op de vragen hoe die andere 80 procent van de werknemers hun belangen borgen, hoe de niet-krantenlezers aan informatie komen, hoe huishoudens omgaan met hun kinderen.<\/p>\n

Denken over de toekomst in termen van oude instituties helpt niet: daar wordt de toekomst somber van, want er is overal verval. Dat de nieuwe instituties zich niet (makkelijk) laten waarnemen, is lastig en versterkt conservatieve neigingen. Het is, om te beginnen, goed ons hiervan bewust te zijn. En het is een fundamentele uitdaging aan clubs die de wereld voor ons tellen, het CBS voorop.<\/p>\n

Vanaf volgende week staat bij deze rubriek niet langer een grafiek – restyling. Laten we dat verlies aan feitenkennis over het verleden maar beschouwen als een uitnodiging onbezwaard de toekomst te verkennen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De afkalving van de achterban van vakbonden illustreert de teloorgang van twintigste-eeuwse instituties. Wat komt er eigenlijk voor in de plaats?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[1685,1725,595],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Frank Kalshoven","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/90807"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=90807"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/90807\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Frank Kalshoven","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=90807"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=90807"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=90807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}