Portret Hella S. Haasse<\/p>\n
‘Als een bloemenmeisje zat zij achter haar boekenstalletje, een bloemenmeisje dat lieftallig en bescheiden haar ruikertjes aanbood aan voorbijgangers.’ Het was 1948. Schrijver en oud-diplomaat F. Springer was een gymnasiast van zestien, niet lang daarvoor uit Indi\u00eb gekomen. In die jaren schreef de CPNB ter gelegenheid van de Boekenweek een prijsvraag uit onder schrijvers, en lezers mochten de naam van de winnaar raden. ‘Ik had Oeroeg gelezen, dat was ingestuurd onder het pseudoniem Soeka toelis, ik houd van schrijven, en had zonder aarzeling Hella S. Haasse als auteur aangewezen. Meer geluk dan wijsheid.’ Niet lang daarna was er Boekenmarkt in de Haagse Bijenkorf en F. Springer ging erheen om zijn ‘ontdekking’ in levenden lijve te zien.<\/p>\n
Hij bespiedde haar van een afstand. ‘Zou ik haar durven aanspreken en onder verwijzing naar de eerste zin van haar novelle – ‘Oeroeg was mijn vriend’ – tegen haar zeggen: “En u bent mijn vriendin, mevrouw, al weet u dat zelf niet?”‘ Maar zij zag er helemaal niet uit als een mevrouw. Hij was te verlegen om haar te benaderen. Hij had haar ook willen toevertrouwen: ‘Soeka toelis. Ik wil ook schrijver worden, maar ik weet niet hoe.’<\/p>\n
Springer (Batavia, 1932): ‘Decennia lang was ik een bewonderaar op afstand. Uiteindelijk ontmoetten we elkaar. Zij zei dat ze mijn boeken waardeerde. We hebben altijd contact gehouden, in maart is ze nog bij me op bezoek geweest. We hebben een gemeenschappelijk Indisch verleden, al zit er bijna een generatie tussen ons. Toen Hella Haasse tachtig werd, werd ze door uitgeverij Querido gehuldigd in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Als hommage hield ik een verhaal over wat ik vijftig jaar geleden tegen haar had willen zeggen. Daarna, we zaten naast elkaar, boog ze zich naar me toe en zei: “Ach, was maar naar mij toe gekomen!”<\/p>\n
Oeroeg is voor mij altijd een van de hoogtepunten uit haar oeuvre gebleven.’<\/p>\n
Zwartgeblakerde heuvels<\/p>\n
Margot Dijkgraaf (1960) studeerde Frans, is literair criticus bij NRC Handelsblad en directeur van academisch-cultureel centrum SPUI25. Voor haar waren Oeroeg en De verborgen bron vroege ontdekkingen in de boekenkast van haar ouders. ‘Ik heb er toen, denk ik, minder van begrepen, zag de gelaagdheid nog niet. In mijn kinderhandschrift staat in de kantlijn de betekenis van moeilijke woorden die ik heb opgezocht. Op de middelbare school moest je een “kern” van dertig boeken op je lijst hebben staan. Ik heb er \u00e1lles van Hella Haasse op gezet dat er tot dan toe was verschenen. Dat werk triggerde me, bood me toegang tot een wereld die me iets deed. In Oeroeg zitten elementen die in haar latere werk terugkomen, zoals: je kunt de ander nooit echt kennen, hoe graag je dat ook wilt. Het buitenstaandermotief. En de veelheid aan mogelijke interpretaties van wat zich ogenschijnlijk als de werkelijkheid voordoet. ‘<\/p>\n
Oeroeg vertelt de geschiedenis van de vriendschap tussen twee jongens die samen opgroeien in het Nederlands-Indi\u00eb van voor de oorlog. De ‘ik’ is de zoon van een Nederlandse administrateur op een theeonderneming, Oeroeg de zoon van een Soendanese ondergeschikte. De omgeving waarin ze spelen, de rivier, het oerwoud, is een toverrijk waarin ze zich helden en ontdekkingsreizigers voelen. Als ze ouder worden, merken ze dat de re\u00eble wereld voor hen niet langer een wereld van wonderen is: ‘Er was iets voorbij..<\/p>\n
Als Oeroeg in de ban van het nationalisme raakt, groeien ze verder uit elkaar, de verschillen in cultuur en status tekenen zich steeds duidelijker af. Wanneer de ik-figuur na een studie in Delft terugkeert naar Indi\u00eb, tijdens de eerste politionele actie – Indi\u00eb is nog net geen Indonesi\u00eb geworden – bezoekt hij het landschap van zijn jeugd. De vertrouwde heuvelkammen zijn nu zwartgeblakerd, van het vroegere huis met de galerijen is niets meer over. Bij het kratermeer Telaga Hideung, een plek met beladen herinneringen aan vroeger, komt hij oog in oog te staan met een inlander die dreigend een revolver heft. ‘”Oeroeg,” zei ik halfluid. (…) “Ga weg,” zei hij in het Soendanees, “ga weg, anders schiet ik. Ga weg, je hebt hier niets te maken.”‘ Aan het slot van de roman beseft de ‘ik’-verteller: ‘Ik kende Oeroeg zoals ik Telaga Hideung kende – een spiegelende oppervlakte. De diepte peilde ik nooit.’<\/p>\n
Vele jaren later zei Hella Haasse over de tijd waarin ze Oeroeg schreef: ‘Ik stond achter het onafhankelijkheidsstreven van de Indonesi\u00ebrs. Tegen de achtergrond van de politionele acties had ik een geweldige behoefte om de herinneringen aan mijn jeugd vast te leggen. De plot, de vriendschap tussen de twee jongens, was meer symbolisch voor mijn wens om wezenlijk iets te leren kennen van dat land. Ik gaf mij rekenschap van mijn eigen ongewild tekort.’<\/p>\n
De rest is franje<\/p>\n
Neerlandicus en schrijver Kees ‘t Hart (1944) ontdekte de auteur Hella Haasse pas later in zijn leven. ‘Toen ik studeerde, was Hella Haasse niet hip, zoals Campert, Reve en Hermans. Het inzicht dat zij een groot schrijver is, is langzaam gegroeid. Als jongen had ik wel haar vroege historische roman over Charles d’Orl\u00e9ans Het woud der verwachting gelezen, maar haar reputatie kwam traag bij mij binnen. De grote klap kwam toen ik eindelijk Oeroeg las. Geweldig, krankzinnig goed. Oeroeg is een expressionistisch schilderij, en als je verder kijkt: een bedreigend schilderij. Totaal geen lieflijke literatuur. De hele sfeer van het boek berust op het bedreigde gevoelsleven van de ik-figuur die niet in staat is zichzelf in het juiste licht te zien. Hij ontkent zijn getroubleerde emotionele huishouding, die rust op een oedipaal conflict. En hij vlucht, typisch voor Europese kolonialen, in magie, de stille kracht.<\/p>\n
Met dit boek kwam een groot schrijverschap plotseling de Nederlandse letteren binnen. Hella Haasse moet echt hongerig zijn geweest om dit boek te schrijven. Goeiedag. Alles goed. Allemachtig, zo’n kern, en die al meteen perfect neerzetten. Ik was al bezig mijn hoed voor haar af te nemen, maar na het lezen van Oeroeg deed ik dat met een diepe buiging.’<\/p>\n
‘Een pen, een blaadje en je hoofd, daar gaat het om. Gaan zitten en schrijven. De rest is franje.’ Schrijven – dat deed Hella Haasse al als klein meisje, en zo is het doorgegaan tot op de dag van vandaag. H\u00e9l\u00e8ne Serafia Haasse werd in 1918 in Batavia geboren. Daar, op Java, bracht ze, op twee intermezzo’s in Nederland na, de eerste twintig jaar van haar leven door. Haar vader was inspecteur van financi\u00ebn bij het gouvernement – onder het pseudoniem W.H. van Eemlandt schreef hij veertien speurdersromans -, haar moeder concertpianiste. Hella Haasse heeft een jongere broer.<\/p>\n
In 1938 ging ze alleen naar Nederland om in Amsterdam Scandinavische talen te studeren. Een jaar na de inval van de Duitsers staakte zij haar studie nadat ze letterlijk onpasselijk was geworden tijdens colleges over Germaanse heldensagen. Ze ging naar de toneelschool en was korte tijd actrice. In 1944 trouwde ze met de jurist Jan van Lelyveld (1918-2008). Hun eerste dochtertje Chrisje stierf aan difterie toen ze twee\u00ebnhalf was. ‘Ik moest op de een of andere manier weer leren leven. Om mezelf tot concentratie te dwingen, begon ik aan een verhaal waarvan alleen de eerste regel vaststond: “Oeroeg was mijn vriend.” In alle moeilijke momenten in mijn leven is het de verbeelding geweest die me erdoor heeft gehaald.’ Er kwamen nog twee dochters, Marijn en Ellen. In de herfst van haar leven woonde ze met haar man tien jaar in Frankrijk, in de Valois.<\/p>\n
Ze debuteerde met een bundel gedichten. Het grote succes van Oeroeg was een stimulans om door te gaan. Er staat een ontzagwekkend oeuvre op haar naam, zo’n zeventig titels: fictieve romans, cabaretteksten, toneelstukken, autobiografische boeken, essays en historisch-biografische werken. Hella Haasse is de meest vertaalde schrijver van Nederland en de meest gelezen vrouwelijke auteur. Ze werd overladen met literaire prijzen, koninklijk onderscheiden, en geridderd in Frankrijk. In haar werk streeft zij ernaar bruggen te bouwen, tussen Indi\u00eb en Nederland, tussen fictie en non-fictie en tussen geschiedenis en persoonlijke levens.<\/p>\n
In haar dankwoord bij de ontvangst van de Nederlandse Prijs der Letteren in 2004 zei Hella S. Haasse: ‘Ik durf mezelf een gelukkig mens te noemen. Ik heb het geluk gehad geboren te worden en op te groeien op Java. Daar zijn mijn zintuigen ontwaakt en gevoed met gloed en kleur, met dimensies van landschappen, de dichtheid en veelvormigheid van vegetatie. En met de wezenlijke elementen van een samenleving die ook het meest kleinschalige ziet als een deel van een oneindig veel groter geheel van tijd en ruimte. Dat alles is van bepalende invloed geweest op mijn bewustzijn.’<\/p>\n
De vraag naar het kwaad<\/p>\n
‘Ik moet er niet aan denken wat er allemaal losbarst als Oeroeg op zo’n grote schaal wordt verspreid,’ zegt Hella Haasse in haar flat met uitzicht op het Vondelpark. ‘Dat is zo overweldigend. Ik heb het een keer vanaf de zijlijn meegemaakt toen Frank Martinus Arion het middelpunt was van “Nederland Leest!”, met zijn roman Dubbelspel. Destijds heb ik de lofrede geschreven. Toen heb ik gemerkt hoe groots ze het allemaal aanpakken. Ik was verrast toen ze me vroegen of dit jaar Oeroeg het uitverkoren boek mocht zijn. Ooit werd het alom gelezen, ook door jongeren, maar de belangstelling voor dat onderwerp houdt op met de jonge generaties. Oeroeg hangt samen met de politieke gebeurtenissen van toen, de verhouding tussen Nederland en wat nu Indonesi\u00eb is. Ik ben benieuwd hoe mensen die het boek nu voor het eerst lezen dat zien.<\/p>\n
Voor mij was het een persoonlijk afscheid van een wereld waarin je wel bent geboren, maar waarin je niet thuishoort. In wezen gaat het boek om iets anders dan de politieke situatie. Zal dat de verschillende groepen die er nu zijn interesseren? Stellen zij belang in het leven van een kind op een onderneming in Indi\u00eb, en daarna in de stad? En in het leven tussen twee culturen? Wat vinden jonge mensen in Frankrijk bij voorbeeld van de manier waarop Marguerite Duras schreef over het kolonialisme in Azi\u00eb van toen en nu? Dat boeit me. Daar ben ik nieuwsgierig naar.’<\/p>\n
Het thema van Oeroeg is universeel. Hoeveel mensen leven er niet tussen twee culturen? Abdelkader Benali, opgegroeid tussen de Marokkaanse en Nederlandse cultuur, schrijft voor deze editie van ‘Nederland leest’ een essay over vriendschap en cultuurverschillen. Daarmee plaatst hij het thema van Oeroeg in de huidige tijd. Hella Haasse is daar blij mee.<\/p>\n
‘Ik hoop van harte dat er echt iets gebeurt als iedereen het boek kan gaan lezen,’ zegt schrijfster en neerlandica Nelleke Noordervliet (1945). ‘Het zou mooi zijn als ze er op scholen aandacht aan besteden, het rustig uitspitten. Ik kan me voorstellen dat dat effect heeft. Het boek is ongelofelijk rijk, gebaseerd op een simpel gegeven. Het is prachtig op alle niveaus, taal, beeld, natuurbeschrijving, psychologie en thematiek. In de lenigheid van de taal zie je de lenigheid van een jongen als Oeroeg. Het boek is zestig jaar oud en totaal niet gedateerd. Ik hoop dat die kwaliteit wordt opgepakt.<\/p>\n
Hella weet mensen te verleiden om mee te gaan met wat ze schrijft. Zij laat je je identificeren met wat je niet van jezelf weet. Door haar te lezen, kom je terecht in een gebied van jezelf dat nog onontdekt was. Zelf merkte ik, naarmate ik meer van haar las, dat de vraag naar het kwaad, het diabolische, diep verborgen zit in haar werk. Omfloerst – alsof het kijken in de afgrond van de menselijke tragiek haar soms heeft doen terugschrikken voor iets dat daar diep in doordringt.’<\/p>\n
Speurtocht van jaren<\/p>\n
De verborgen samenhang, het mysterie in de boeken van Hella Haasse lieten Margot Dijkgraaf niet meer los. ‘Ik ben zoveel mogelijk lezingen van haar gaan bezoeken. We ontmoetten elkaar in 1989 op een literair festival in Toronto, waar de Engelse vertaling van Het woud der verwachting werd gepresenteerd. Sindsdien is het contact intenser geworden. Aanvankelijk zaten we gezellig te praten, vaak over Franse literatuur. We leenden elkaar boeken, nog steeds trouwens. Ik wilde al heel lang met haar over haar werk praten. Ik stelde haar voor dat we het hele oeuvre zouden doorploegen. Ze was meteen razend enthousiast: “Wanneer beginnen we?” We hebben al haar werk in hapjes gelezen. We zagen elkaar een keer in de twee weken. Ze heeft zestig bandjes volgesproken, ik heb ze nu net allemaal uitgewerkt. Daar ga ik een boek van maken. Geen interviewboek, geen biografie maar korte essays per thema, een soort moza\u00efek.’ Hella Haasse: ‘Ik vond het een interessant project, omdat ik veel vertrouwen heb ik de kwaliteiten van Margot als lezer.’<\/p>\n
In 2006 begon Querido met de uitgave van het Verzameld Werk van Hella S. Haasse. Er zijn al twaalf delen uit, voornamelijk eigentijdse en historische romans. Margot Dijkgraaf en Patricia de Groot, neerlandica en redacteur bij Querido, verzorgen samen de twee delen essays. Het eerste deel, Uitzicht, is al uit; daarin staan de wat algemene, overkoepelende stukken over literatuur. Inkijk, deel twee, verschijnt komend voorjaar. Het bevat beschouwingen van Hella Haasse over het oeuvre of enkele werken van \u00e9\u00e9n schrijver, vaak een Nederlander, maar ook veel buitenlanders.<\/p>\n
Margot Dijkgraaf: ‘Lang niet alles wat ze op dat gebied heeft geschreven, veel lezingen bijvoorbeeld, is in boekvorm geschreven. We hebben gekozen voor essays die voor de lezer van nu nog interessant zijn. Dat is een speurtocht van jaren geweest. Zo ontdek je hoeveel ze heeft gelezen, een mer \u00e0 boire. We leggen haar onze selectie voor. Ze is soms kritischer ten opzichte van haar eigen werk dan wij. Ze kan echt met een objectieve blik kijken naar wat ze heeft geschreven.’<\/p>\n
Patricia de Groot (1964): ‘Alles is z\u00f3 goed, en dat van het begin af aan. Je zou willen dat meer mensen op de hoogte zijn van de verschillende literaire genres die ze geschreven heeft, zoals de essays. Ze heeft een goede neus voor het hier nog onbekende. Elias Canetti heeft ze voor Nederland ontdekt. In dat wat ze zegt over het werk van anderen zie je ook wat zij in haar eigen werk belangrijk vindt. Een van de beste analisten van haar werk is Hella Haasse zelf.<\/p>\n
Voor het Verzameld Werk heb ik veel boeken van haar herlezen. Soms leg ik haar een verouderde term in een zin voor, en binnen \u00e9\u00e9n seconde weet ze om welke sc\u00e8ne het gaat. Ze heeft een feilloos geheugen. Ik wilde iets weten over een passage uit de roman De ingewijden uit 1957. Ze weet precies welk personage aan het woord is, en welke sc\u00e8ne daarna komt. Als je daar je verwondering over uitspreekt zegt ze: “Dat k\u00e9n ik toch, dat heb ik geschreven, dat is een deel van mijn leven.” Ik vroeg haar onlangs of ze de drukproeven van haar roman De wegen der Verbeelding die opnieuw werd uitgebracht nog wilde zien. “Jazeker.” Ze gaf ze aan me terug en zei met een glimlach: “Deze schrijver heeft toekomst.” Over een van haar andere romans zei ze na herlezing: “Toch niet onverdienstelijk gedaan.” Zij leest haar werk niet zozeer terug op het verhaal, maar vanuit een andere interesse: hoe heb ik destijds de structuur aangepakt? Ze is bijzonder inspirerend, zo jong van geest. Ze is bescheiden, maar heeft gelukkig geen last van valse bescheidenheid. Ik hoop echt dat het haar gegeven is dat er nog een roman komt. In haar hoofd gebeurt al van alles. Maar ze is nog niet daadwerkelijk aan het schrijven.’<\/p>\n
Brevetten van Indischheid<\/p>\n
Net als F. Springer was Peter van Zonneveld als jongeman een beetje verliefd op Hella Haasse, dat wil zeggen, op een foto van haar in Nieuwe Romanciers van W. L. M. E. van Leeuwen. ‘Ze was een prachtige vrouw.’ Als je het fotokatern in dat boek bekijkt, zie je wat hem aantrok. Te midden van weinig aansprekende mannen uit die tijd, de jaren vijftig, valt het portret van Hella Haasse op. Haar gezicht, zonder make-up, straalt harmonie uit, om haar mond het begin van een glimlach, in de mooie ogen een tegelijkertijd open en afwachtende blik.<\/p>\n
Van Zonneveld (1948), docent moderne letteren aan de universiteit Leiden en een van de oprichters van de werkgroep Indische Letteren: ‘Een jaar of dertig geleden leerde ik haar kennen als persoon. We zouden samen een boek maken over begraafplaatsen, zij zou er een essay over schrijven, ik er po\u00ebzie bij zoeken, maar de uitgever ging failliet. We raakten bevriend. Ik heb wel bij haar gelogeerd in Frankrijk, dozen met het negentiende-eeuwse Indische familiearchief van de heren van de thee stonden onder het logeerbed. Daaruit stelde ze uiteindelijk een schitterende roman samen. Het is onvoorstelbaar zo goed als Hella Haasse zich ori\u00ebnteert voor haar historische romans, het klopt allemaal. Zij heeft ook een sterke hang naar avontuur. Dat heeft ze gezocht in de virtuele werkelijkheid van de literatuur.<\/p>\n
Het is fascinerend om te zien hoe zij zich in de loop van haar leven rekenschap heeft gegeven van haar verhouding tot Indi\u00eb. Kijk naar de laatste zinnen van Oeroeg: “Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte, op de grond vanwaar ik niet verplant wil zijn? De tijd zal het leren.” Dat is een rechtstreekse verwijzing naar haar roman Sleuteloog die vijftig jaar later zou verschijnen. Daarin verwoordt ze het besef dat ze nooit echt deel heeft uitgemaakt van de Nederlands-Indische wereld. De ontwikkeling van haar band met dat land leidt van de vanzelfsprekende acceptatie in haar jeugd geleidelijk, via verbazing en desillusie, tot de conclusie: “Nu is de navelstreng doorgesneden.” Het hele oeuvre van Hella Haasse, niet alleen de Indi\u00eb-gerelateerde boeken, kun je opvatten als een zoektocht naar wat Indi\u00eb voor haar heeft betekend.’<\/p>\n
Hella Haasse: ‘Toen Oeroeg verscheen, werd het door sommigen verworpen, er waren negatieve, heftige reacties.’ De kern van het leven in Indi\u00eb en vooral van de aard van het Indonesische nationalisme zou haar zijn ontgaan, het boek werd politiek gevaarlijk, fout genoemd. Van Zonneveld: ‘Ja, er was animositeit. De schrijver Tjalie Robinson viel haar heftig aan. Later is er een soort kampioenschap ontstaan: wie is het meest Indisch? Wie heeft het meeste recht van spreken? Die controverse is niet alleen terug te voeren tot etnische, maar ook tot sociale verschillen. Sommige Indo-Europeanen voelden zich achtergesteld.’<\/p>\n
De discussie laaide weer op nadat Hans Hylkema in 1993 Oeroeg had verfilmd. Hella Haasse had de kwestie toen al lang bijgelegd. ‘Ik heb Tjalie Robinson zijn reactie nooit kwalijk genomen, ik heb geen rancune. Dat heb ik ook tegen hem gezegd toen we elkaar tegenkwamen bij de opnamen van een serie lezingen uit eigen werk – Maria Dermo\u00fbt was daar ook – voor een plaat. Hij was toen al milder over mij. Ik vind hem een belangrijke schrijver, ik heb respect voor hem. Maar ik bestrijd de stelling dat ik er niets van begrepen zou hebben.’ Rudy Kousbroek sloot de discussie ‘over brevetten van Indischheid’ af met de woorden: ‘Het gaat erom wat iemand schrijft, niet wie het schrijft.’<\/p>\n
De Grote Drie in haar zak<\/p>\n
In 1998 werd Hella S. Haasse tachtig. Ter gelegenheid daarvan verscheen een bundel hommages aan haar. In het voorwoord staat: ‘In Nederland heeft iedereen het gevoel Hella Haasse te kennen. Dat is een ander “kennen” dan het “kennen” dat de modale televisie-Nederlander te beurt valt. De mensen kennen Hella Haasse omdat zij iets in haar h\u00e9rkennen: lezers identificeren zich met haar romanfiguren, wetenschappers bewonderen haar eruditie, haar grondige onderzoek, en televisiekijkers zagen haar in een interessant gesprek met de koningin.’<\/p>\n
Ook koningin Beatrix is een liefhebber van de boeken van Haasse. ‘Als ik met vakantie voor mijn plezier boeken meeneem en daar een van u bij is, lees ik dat altijd het eerst.’ Haar favoriet is De tuinen van Bomarzo, met een hoog whodunit-gehalte. ‘Ik ben daar later met mijn man en zonen geweest. Daar voelde ik dat u onzichtbaar met ons meeliep en op die speciale Hella-Haasse-manier ons betrok bij het mysterie van deze unieke schepping.’ Hoe populair Haasse ook is: de samenstellers van de essaybundel Een nieuwer firmament stelden zes jaar later vast, dat er weinig diepgravende studies over haar werk of aspecten daarvan waren verschenen. ‘Op de landkaart van haar oeuvre zijn talloze plekken niet ingevuld.’ Met deze bundel wilden ze dat gemis opheffen, om te laten zien dat ze als vierde grootheid erkend moet worden naast ‘de grote drie’ Willem Frederik Hermans, Gerard Reve en Harry Mulisch.<\/p>\n
Hoezo de grote drie? Springer wordt nijdig van die term. ‘Dat is onrechtvaardig. Ze is in de gekste talen vertaald. Ze heeft ontegenzeggelijk een enorme reputatie in het buitenland, wat dit betreft, steekt ze die drie dik in haar zak. Ze kunnen niet bij haar in de schaduw staan. Ze heeft alle kronen verzameld die je maar krijgen kunt. Wat zij bij elkaar heeft geschreven, op alle gebieden, is zo gevarieerd. Ik ken, behalve Nooteboom, niemand in dit taalgebied die dit kan evenaren. En daarnaast was ze ook nog huisvrouw en moeder. Ik heb de indruk dat Hermans en Reve in de vergetelheid raken, veel van hun werk is tijdgebonden. Dat van haar niet.’<\/p>\n
Kees ‘t Hart loopt naar de plank literatuurgeschiedenis in zijn kast en begint te bladeren. ‘Die boeken gebruikte ik toen ik nog les gaf. Kijk, Haasse staat er niet of nauwelijks in. Ik heb de indruk dat zij in de literaire wereld is onderschat. Zij is altijd in de schaduw blijven staan.’<\/p>\n
Nelleke Noordervliet schreef haar doctoraalscriptie over De tuinen van Bomarzo, dat in 1966 verscheen. ‘Ik was ge\u00efntrigeerd. Het boek staat zo haaks op wat in de moderne Nederlandse letteren gebruikelijk was. Ik bewonderde de eigenzinnigheid waarmee ze juist dat onderwerp koos. Het is tevens een belangrijke bijdrage aan de verhouding tussen de geschiedschrijving en de literatuur. Dat documentaire karakter was nieuw. Voor die vernieuwing heeft ze niet de waardering gekregen die ze verdiende.’<\/p>\n
Een rustig leven<\/p>\n
Een paar jaar geleden schreef Margot Dijkgraaf in NRC Handelsblad een stuk waarin ze uiteenzette waarom Hella Haasse volgens haar een waardige kandidaat is voor de Nobelprijs. ‘Nog elk jaar word ik, een dag voordat de naam van de Nobelprijswinnaar bekend wordt gemaakt, gebeld door de Franse radio: “Margot, waar ben je morgen bereikbaar?” In Frankrijk is zij absoluut nob\u00e9lisable. Zelf denk ze niet zo. Ze is zeer integer, ze wil ten opzichte van zichzelf het beste eruit slepen. Dat herkennen ze in Frankrijk, daar gaat het om kwaliteit.’<\/p>\n
Begin september werden Harry Mulisch en Hella Haasse door een blunder bij Teletekst even dood verklaard. Kennelijk lagen hun necrologie\u00ebn al klaar. Beiden werden daarin ‘een van de meest prominente vertegenwoordigers van de Nederlandse literatuur’ genoemd.<\/p>\n
Hella Haasse: ‘Wat die nieuwe belangstelling voor Oeroeg betreft, vind ik dit het leukste: het boek was het eerste proza dat in boekvorm verscheen. Nu eindigt mijn schrijversloopbaan daar ook weer mee. Ik zie dat als een soort overkoepeling.<\/p>\n
Mijn hele leven zit in mijn werk. Soeka toelis. Schrijven is niet mijn tweede natuur, schrijven \u00eds mijn natuur. Ik heb in mijn werk de lat altijd heel hoog gelegd. Het is een grote ervaring om te merken dat mensen dat ook zien, daar waardering voor hebben. Ik heb me er altijd tegen verzet dat er een biografie van mij wordt geschreven. Dat is niet nodig. Als je je werkelijk in het werk van een schrijver verdiept, weet je al alles van hem of haar. Mijn leven is niet buitengewoon gemouvementeerd, ik heb eigenlijk een rustig leven geleid, dankzij de band met mijn man en de sfeer in mijn gezin.<\/p>\n
Toen Iris Murdoch stervende was zei ze: “I wr\u00f3te.” Iemand die bij haar was bevestigde: “Yes darling, you did.”‘ Ze vertelt dit met instemming. Daarna zegt ze: ‘Schrijven doe ik vanaf het moment dat ik een pen kon vasthouden. Dat is eigenlijk mijn hele leven geweest.’<\/p>\n
Nederland Leest<\/p>\n
Voor de vierde keer organiseert de CPNB de campagne Nederland Leest, van 23 oktober tot en met 20 november. Dit jaar staat Oeroeg van Hella S. Haasse centraal. Het is de bedoeling dat iedereen er met elkaar over in discussie gaat. Leden van de openbare bibliotheken krijgen het boek cadeau. Abdelkader Benali schreef voor deze actie een essay over ‘vriendschap en cultuurverschillen’, de lofrede is van de hand van acteur Willem Nijholt. Nijholt zal ook, als eerbetoon aan de schrijfster, in een solovoorstelling Oeroeg vertolken in Carr\u00e9, op 20 november. Tachtig bekende en minder bekende Nederlanders hebben voor de camera een pagina uit Oeroeg voorgelezen. De voorleesestafette is vanaf 23 oktober te bekijken via de site www.nederlandleest.nl.<\/p>\n
Bahasa Indonesia<\/p>\n
Naar aanleiding van de campagne Nederland Leest is Oeroeg op 5 oktober voor het eerst in het Indonesisch verschenen. De Indische romans Sleuteloog en Heren van de thee waren al eerder vertaald. De boekpresentatie vond plaats in Jakarta. Daarbij waren onder anderen Willem Nijholt, Abdelkader Benali en Margot Dijkgraaf aanwezig. En Philip Freriks, als ambassadeur van Nederland Leest.<\/p>\n
Oeuvreprijzen<\/p>\n
Constantijn Huygensprijs 1981<\/p>\n
P.C. Hoofprijs 1984<\/p>\n
Annie Romeinprijs 1995<\/p>\n
Prijs der Nederlandse Letteren 2004<\/p>\n
Haasse-museum<\/p>\n
In februari 2008 werd het eerste digitale schrijversmuseum ter wereld geopend: www.hellahaassemuseum.nl, gewijd aan Hella S. Haasse. Er zijn tweehonderdvijftig foto’s van de schrijfster te zien, honderdvijftig handschriften, vijftig filmpjes en interviews, persoonlijke documenten, familiefoto’s, brieven en dagboekaantekeningen. Bezoekers kunnen fragmenten van Haasses boeken online lezen, bij haar historische werk kun je doorklikken naar het bronmateriaal. Je kunt op verschillende manieren door het museum zwerven: chronologisch, associatief, thematisch, op trefwoord of via eigen zoektermen. Dat levert verrassende wandelingen op.<\/p>\n
Zie voor de titels van Hella Haasse: www.hellahaasse.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Haar debuut\u00adroman \u2018Oeroeg\u2019 staat deze maand centraal in de campagne Nederland Leest. Vrienden, collega\u2019s en Hella Haasse zelf blikken terug op een vervuld schrijversleven.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1267],"acf":[],"author_name":"Martje Breedt Bruyn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/90143"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=90143"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/90143\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Martje Breedt Bruyn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=90143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=90143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=90143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}