Roman \/ D\u00e9sanne van Brederode<\/p>\n
We zien het de laatste tijd vaker: schrijvers die hun verbeelding loslaten op sensationele nieuwsfeiten. In Het diner was het de moord op een zwerfster, in Het schervengericht de zaak Manson-Polanski, in Lucifer de dood van Marina Schapers. Je kon wachten op een roman waarin de Deventer moordzaak een belangrijke rol speelt. Enter D\u00e9sanne van Brederode.<\/p>\n
In Door mijn schuld stort het halve land zich op een moord waarvan het bewijs niet onomstotelijk vaststaat. Er is een erfenis in het spel, en er is een bekende Nederlander die de zaak onder de aandacht van het grote publiek brengt. Daar houdt de parallel met de Deventer moordzaak ook wel mee op. In de roman is het slachtoffer geen oudere weduwe, maar de beste vriend van hoofdpersoon Gunnar de Wit. Bovendien weten we w\u00e9l zeker dat De Wit het heeft gedaan. Hij wordt veroordeeld en moet een gevangenisstraf uitzitten, maar zijn vrouw en kinderen blijven in zijn onschuld geloven. Zelfs als hij zijn vrouw alles vertelt: h\u00edj heeft zijn beste vriend een steen naar zijn kop gesmeten.<\/p>\n
Door mijn schuld is de door De Wit zelf opgetekende worsteling met zijn schuldgevoelens. Wat begint met die schuldgevoelens, ontaardt uiteindelijk in een soort autobiografie: De Wit schrijft over zijn jeugd, zijn huwelijk, zijn hele leven. In Hart in hart, Van Brederodes vorige roman, zagen we eenzelfde soort constructie. Toen schreef hoofdpersoon Lot Sanders ook een boek om meer grip op haar leven te krijgen.<\/p>\n
De Wit wordt overal voor onschuldig gehouden, maar zal, ook als hij wordt vrijgelaten, altijd door zijn misdaad achtervolgd worden. Hij wil zijn schuld bewijzen, maar dat kan niet, omdat hij dan zijn vrouw en kinderen zou kwetsen. Een originele invalshoek.<\/p>\n
Gerapste kaas<\/p>\n
Maar een originele invalshoek maakt nog geen geslaagde roman, laat Van Brederode zien. Op te veel manieren slaat ze de plank mis.<\/p>\n
Daar is bijvoorbeeld het namedroppen. Erger dan niet-functioneel naakt, of niet-functionele natuurbeschrijvingen, is niet-functioneel namedroppen.<\/p>\n
Gunnar de Wit komt uit een intellectueel Amsterdams gezin. Ouders en kinderen praten veel, heel veel, over literatuur, muziek, eigenlijk over alles wat enige intellectuele status heeft. Je zou dus kunnen zeggen dat het constante gehamer op onder anderen Strindberg functioneel is. Daardoor begrijpen we hoe irritant het moet zijn om in zo’n gezin op te groeien als je, zoals de jonge Gunnar, geen zin hebt om de hele tijd de intellectueel uit te hangen.<\/p>\n
Maar het had wel iets minder gemogen. Minder verwijzingen naar de grote namen, maar vooral minder nadrukkelijke verwijzingen. Een paar voorbeelden: ‘(\u2026) ‘s Avonds ging hij naar bed met een toneelstuk van de beroemde August Strindberg.’ Niet te verwarren met de onbekende August Strindberg. Schumann of Schubert: ‘die twee romantici.’ Aesopus: ‘de beroemde fabeldichter.’ Et cetera (een Latijnse term, de taal van de beroemde keizer Julius Caesar).<\/p>\n
Het is niet alleen het namedroppen waarin Van Brederode geen maat kan houden. Het hele boek door verliest ze zich in de meest onbeduidende details. De Wit drinkt niet gewoon thee met suiker, nee: ‘Ik had een suikerklontje in mijn thee gedaan en vervolgens hard in mijn bekertje geroerd, tot er een kleine draaikolk was ontstaan, waarin ik de kristalletjes zag smelten.’ Het lijkt alsof Van Brederode heeft gedacht: als ik maar alles beschrijf, komt het verhaal vanzelf wel tot leven. Als ze de inrichting van een kamer schetst, moet elk onderdeel, tot en met de gordijnringen, worden benoemd. Ze beperkt zich niet tot een of twee goedgekozen details: ze observeert, maar selecteert niet. Alle spanning wordt teniet gedaan door die verlammend gedetailleerde beschrijvingen.<\/p>\n
Goed, de personages dan. Van Brederode schrijft veel over wantrouwen en misverstanden tussen individuen, maar ook tussen sociale klassen. De intellectuelen kijken neer op het volk, het volk moet niets hebben van intellectuelen. And never the twain shall meet.<\/p>\n
Dat had een interessant thema kunnen zijn, een bron van grappige en herkenbare conflicten. Op voorwaarde dat de schrijver zich ook in beide klassen kan verplaatsten. Maar met name de volkse personages zijn zo karikaturaal dat je nooit echt gelooft in het conflict: ze zijn dom, ordinair, kunnen geen fatsoenlijke zin uit hun mond krijgen. Als ze het over psychologie hebben, zeggen ze natuurlijk ‘spiegelegie’, en zelfs met ‘geraspte’ hebben ze moeite: ‘Mijn tante! Die strooit gerap\u2026 gerap\u2026 h\u00e8, ik zeg het altijd fout, gerapste kaas op een stukkie stokbrood (\u2026).’<\/p>\n
Ook de populaire, proleterige auteur Constant Verwoerd praat ongeloofwaardig. Verwoerd heeft een pamflet geschreven over Gunnar de Wits onschuld, waarmee hij de moordzaak weer in het nieuws brengt. In een late talkshow, overduidelijk ge\u00efnspireerd op Pauw & Witteman, mag hij over zijn pamflet vertellen. De interviewers vragen of ze hem Constant mogen noemen: ‘Jazeker!’ antwoordt hij, ‘Ik ben hier al zo vaak te gast geweest, ik zou het onwijs vervelend vinden als jullie\u2026’ En hij wordt afgekapt.<\/p>\n
Dat ‘onwijs vervelend’ ligt er wel erg dik bovenop. Maar een paar alinea’s later – Verwoerd klaagt over zijn uitgeverij – praat hij opeens als een deftige, archa\u00efsche schrijver: ‘Die lui deden hoegenaamd niks voor mij.’ Een hoegenaamd onwijs vervelende stijlbreuk.<\/p>\n
Van Brederode heeft, kortom, geen oor voor dialoog, en verdiept zich niet goed genoeg in haar personages.<\/p>\n
Overtuigende hoofdpersoon<\/p>\n
Het vreemde is: ze lijkt haar eigen gebreken wel te beseffen. De Wit onderbreekt zijn biecht af en toe om iets over het schrijfproces te vertellen, en over literatuur in het algemeen. Hij benadrukt onder meer dat schrijvers goed moeten kunnen selecteren: ze moeten vooral niet alles benoemen, het is veel sterker als ze een beeld oproepen met een paar goedgekozen beschrijvingen. Bovendien verwijt hij zijn snobistische ouders dat ze liever lazen over de lagere klasse, dan echt eens een keer met de gewone man te praten. Tja. Pot en ketel. Van Brederode slaagt voor haar theorie-examen, maar zakt herhaaldelijk voor de praktijk.<\/p>\n
Dat ze geen geloofwaardige personages kan scheppen, is trouwens niet helemaal waar: hoofdpersoon Gunnar de Wit is goed uitgewerkt. Zijn karakter, complexen, obsessies overtuigen wel. Positief is verder dat Door mijn schuld, veel meer dan Van Brederodes eerdere werk, een vloeiend verhaal is, en geen verzameling invallen en quasi-filosofische uitweidingen, die onhandig in een plot worden gewurmd.<\/p>\n
Dat brengt het totaal aan pluspunten op: een originele invalshoek, een vloeiend verhaal en een overtuigende hoofdpersoon. Maar die combinatie is niet genoeg om Van Brederodes gebreken te compenseren.<\/p>\n
Je zou haar probleem misschien als volgt kunnen samenvatten: ze beschikt wel over psychologisch inzicht, en ze is in staat om aan een veelbesproken nieuwsfeit een interessante draai te geven. In de meer abstracte zin deugt het allemaal. Maar het gaat fout als ze haar verbeelding moet gebruiken. Als ze haar originele invalshoek moet omzetten in een plot, als ze spanning moet doseren. En als ze haar meer abstracte idee\u00ebn over klassenbewustzijn moet vertalen in concrete, geloofwaardige personages.<\/p>\n
Van Brederode toont aan dat, ook wanneer een schrijver aan de haal gaat met een smeu\u00efge moordzaak, geloofwaardige, aansprekende personages essentieel zijn. En hoe sensationeel de misdaad ook is, als je iets wilt overbrengen van de impact ervan, moet je vooral erg goed spanning kunnen doseren.<\/p>\n
Iets wat bijvoorbeeld de beroemde schrijver Herman Koch wel lukte. n<\/p>\n
Vrij Nederland 24 oktober 2009<\/p>\n
Vrij Nederland 24 oktober 2009<\/p>\n
D\u00e9sanne van Brederode, \u2018Door mijn schuld\u2019, Querido, 352 p., \u20ac 22,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Van Brederode slaagt met \u2018Door mijn schuld\u2019 voor haar theorie-examen, maar zakt herhaaldelijk voor de praktijk.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Dries Muus","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89983"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=89983"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89983\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dries Muus","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=89983"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=89983"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=89983"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}