Reportage \/ Studenten van Tariq Ramadan<\/p>\n
‘Handen af van de academische vrijheid,’ staat op de borden die de studenten in de lucht steken. ‘We bepalen zelf wel wat we zeggen, denken en doen.’ Tussen de honderden studenten die op deze zonnige herfstdag over het terrein van de Erasmus Universiteit lopen, valt het groepje demonstranten nauwelijks op. Ze proberen zo veel mogelijk handtekeningen te verzamelen als protest tegen de manier waarop de universiteit zich heeft ontdaan van Tariq Ramadan. Tussenstand: meer dan duizend. Komende week zullen ze, na een demonstratieve optocht door het universiteitsgebouw, aan het college van bestuur worden overhandigd.<\/p>\n
Op het gras achter de protesterende studenten staat een kartonnen grafsteen met de tekst ‘R.I.P. Academische Vrijheid’.<\/p>\n
De studenten zijn diep verontwaardigd over de behandeling van de Zwitserse islamoloog, die de afgelopen jaren gasthoogleraar was aan de Erasmus Universiteit. Dat hij voor de Iraanse televisiezender Press TV werkte, was geen reden voor ontslag, vinden zij. Waarom heeft niemand de studenten iets gevraagd? vragen ze zich af. Zij kregen tenslotte les van Ramadan.<\/p>\n
Ze moeten Ramadan beoordelen op zijn colleges, zeggen ze allemaal.<\/p>\n
De protestbijeenkomst op de campus verloopt gemoedelijk; studenten leggen geduldig aan passanten uit waarom ze de petitie moeten tekenen. Een meisje met piercings in haar tong, een jongen met rastahaar, gelovige moslims, het is een gevarieerd gezelschap.<\/p>\n
‘U mag hier niet staan,’ wordt er plotseling geroepen. Een beveiliger recht zijn rug en gaat tussen de studenten staan: ‘U heeft geen vergunning aangevraagd.’ Verbaasd kijken de studenten hem en zijn collega aan.<\/p>\n
‘Dit is een evenement,’ legt de wat gezette Rotterdamse beveiliger uit. ‘Daar zijn risico’s aan verbonden. U had eerst toestemming moeten vragen.’ De studenten reageren verbaasd. ‘Waar kan ik een vergunning aanvragen,’ vraagt Che Brandes, een van de initiatiefnemers van het protest. ‘En hoe lang gaat dat duren?’<\/p>\n
Extreem hoog gewaardeerd<\/p>\n
We spraken met zes studenten die les kregen van Ramadan. Twee vrouwen en vier mannen met een uiteenlopende achtergrond. Amina Kefi is half Tunesisch, half Nederlands, Anne van der Graaf komt uit Groningen, Jeroen Schilder is een bekeerde moslim uit Rotterdam, de ouders van Vatan H\u00fczeir komen uit de Balkan. Che Brandes heeft voornamelijk Indonesisch bloed en Mohamed Bouziane is half Marokkaans en verder Nederlands en Indonesisch. Bijna allemaal kinderen van migranten. Twee van hen waren belijdend moslim. De rest is niet of nauwelijks religieus.<\/p>\n
Over \u00e9\u00e9n ding waren ze het allemaal eens: de diepgelovige Tariq Ramadan wist als geen ander zijn studenten te bereiken. De zaal zat altijd tjokvol. Zijn colleges Identity and Citizenship werden extreem hoog gewaardeerd, vertelde professor Han Entzinger. Net als zijn masterclasses. Zijn bevlogenheid en persoonlijke betrokkenheid werden geroemd. Ramadan ging met bijna iedereen het gesprek aan, dat was iets zeldzaams aan de massale Rotterdamse universiteit, zeiden de studenten.<\/p>\n
Che, Vatan, Jeroen, Anne, Amina en Mohamed zijn ambitieus, volgen soms verscheidene studies, zijn actief in verenigingen of op maatschappelijk gebied. Drie van hen stemden bij de vorige verkiezingen D66, eentje SP en een GroenLinks. Alleen Vatan H\u00fczeir stemt niet.<\/p>\n
Hypocriet<\/p>\n
‘Ramadan inspireerde me,’ zegt Mohamed Bouziane (22), opgegroeid in Spangen. Jeroen Schilder (22) is het hartgrondig met hem eens. We zitten in ijssalon Doppio in Rotterdam-Noord. Daar werkt Abdel Bouzidi, gesjeesd student econometrie. Hij stond aan de wieg van het comit\u00e9 Steun Tariq Ramadan, opgericht toen Ramadan voor het eerst in problemen kwam afgelopen mei, nadat de Gay Krant hem had beticht van homo-vijandige uitspraken. ‘Het is belangrijk dat de Marokkaanse gemeenschap van zich laat horen,’ had professor Han Entzinger van de Erasmus Universiteit tegen hem gezegd. Samen met de website wijblijvenhier.nl en ondersteund door onder anderen publicist Mohammed Benzakour, probeerde hij het verhaal van Ramadan onder de aandacht te brengen. Hij organiseerde met zijn comit\u00e9 ook het debat in de Arminiuskerk begin september, waar Ramadan en Pastors met elkaar in debat gingen.<\/p>\n
Terwijl Abdel ijsjes verkoopt, geven Mohamed en Jeroen hoog op van hun oud-docent. Kritiek hebben ze eigenlijk niet. Het was z\u00edjn afweging, benadrukken ze, om voor de Iraanse televisiezender Press TV te gaan werken. Ze vinden het hypocriet van het college van bestuur om zo de nadruk te leggen op Ramadans banden met Iran. Nederland drijft tenslotte ook handel met Iran en daar zegt niemand iets van. En de universiteit heeft uitwisselingen met China, toch niet bepaald een democratisch land.<\/p>\n
Waardigheid terug<\/p>\n
De studenten hebben het gevoel dat een van hun weinige charismatische docenten zomaar van ze is afgenomen. En dat steekt. Mohamed Bouziane: ‘Hij gaf mij het idee dat moslims in dit land niet verdoemd zijn. Hij gaf me mijn gevoel van waardigheid terug.’<\/p>\n
Jeroen Schilder: ‘Ramadan liet zien dat wij allemaal uit verscheidene identiteiten bestaan. Dat sprak me aan. Ik ben Rotterdammer, maar ook moslim en student en ik kom uit een niet-gelovige achtergrond. De globalisering, het feit dat we met zo veel verschillende mensen samenleven: Ramadan zag dat als positief.’<\/p>\n
Mohamed Bouziane: ‘Hij begreep als geen ander hoe moeilijk moslims het soms hebben. We zitten tussen twee werelden in. Deze man kan ons naar een nieuw soort kosmopolitisch denken leiden, dacht ik als ik hem hoorde. Ik trok me aan hem op. Toen hij werd ontslagen, zonk de moed me in de schoenen. Ik wil later net als Ramadan moslims en niet-moslims bij elkaar brengen. Laten zien dat rotzooi trappen in bioscopen geen islamitisch gedrag is.’<\/p>\n
Jeroen Schilder: ‘Juist nu met die polarisatie, zeker in Rotterdam, is een man als Ramadan nodig.’<\/p>\n
Ze waren allebei pas vijftien toen Pim Fortuyn werd vermoord. Zeven jaar later is Leefbaar Rotterdam nadrukkelijk aanwezig in hun stad en zit er een burgemeester van Marokkaanse komaf. De kwestie-Ramadan – naast zijn hoogleraarschap was hij adviseur bij de gemeente – deed het college bijna vallen. Twee VVD-wethouders stapten eerder dit jaar op omdat ze niet wilden dat Ramadan aanbleef. Burgemeester Aboutaleb liet weten de filosoof liever kwijt dan rijk te zijn. Bouziane heeft niet veel op met Aboutaleb, die flirt hem te veel met Leefbaar Rotterdam. ‘Ik snap dat de situatie in Rotterdam met al die Leefbaren moeilijk voor hem is. Toch zou ik liever Job Cohen hier hebben, die man is sterker en straighter.’<\/p>\n
De Marokkaanse straatjongens in Rotterdam zijn negatief over de politieke situatie, ze roepen voortdurend ‘fuck de staat’, zegt Mohamed. ‘Omdat ze door Leefbaar Rotterdam nog steeds niet als Nederlander worden beschouwd. Kijk naar mij. Ik ben Nederlander, ik ben Rotterdammer, ik voel me verbonden met mijn stad. Hoezo moet ik integreren? Ramadan snapte mijn frustratie.’<\/p>\n
Jeroen doet samen met de gemeente onderzoek naar de rol van de islam onder jongeren. Zowel hij als Mohamed willen na hun studie ‘iets maatschappelijks’ doen. Ze willen, zeggen ze, hun steentje bijdragen aan een betere wereld. Dat doet Tariq Ramadan op zijn manier ook, vinden ze. Juist daarom is de manier waarop hij aan de dijk werd gezet zo onverteerbaar. De enige die het in de hitte van de strijd openlijk voor zijn weggestuurde collega heeft opgenomen, was universitair docent Willem Schinkel. ‘Schinkel heeft de naam van de Erasmus gered,’ vindt Jeroen.<\/p>\n
Soms onpeilbaar<\/p>\n
De Groningse Anne van der Graaf (20) studeert econometrie en sociologie. Daarnaast is ze actief binnen D66.<\/p>\n
We spreken elkaar op de universiteit. Anne, ze is blond en lang en praat geconcentreerd, volgde een masterclass bij Ramadan over de rol van de media. ‘Ik voelde me uitgedaagd door wat hij zei en dat gebeurt me niet vaak. Door zich zo persoonlijk tot me te richten, trok hij me verder in mijn gedachtengang. Er zat meer in mezelf dan ik dacht.’<\/p>\n
Ze was niet in alle opzichten onder de indruk van de Zwitserse professor, zegt ze. Je wist niet altijd precies wat je aan hem had. ‘Dat sommigen hem een wolf in schaapskleren noemden, begrijp ik wel. Hij had iets onpeilbaars. En zijn uitspraken waren soms controversieel.’<\/p>\n
Over de rol van de media dacht Anne bijvoorbeeld anders: ‘Ramadan vond dat de staat de media soms een handje kan helpen om objectieve informatie over te brengen. Als voorbeeld noemde hij Al Jazeera, dat wordt betaald door de emir van Qatar. Ik vind dat media onafhankelijk moeten zijn.’<\/p>\n
Maar ondanks hun verschillen van inzicht vond ze de bijeenkomsten interessant. ‘Het was spannend omdat hij echt met je in gesprek ging. Hij gooide zichzelf in de strijd en nam telkens andere standpunten in. Hij had het gevoel dat hij als individu de wereld zou kunnen veranderen en dat droeg hij uit.’<\/p>\n
Het woord islam nam Ramadan tijdens de masterclasses niet in de mond, maar toch voelde ze dat Ramadan een gelovig man is. ‘Omdat hij een absolutistisch beeld van de wereld had, hij ging bij alles uit van goed en kwaad.’ Zijn ontslag vond ze een schande. ‘Dit is een universiteit waar de rede, net als morele vrijheid, een groot goed is.’<\/p>\n
Vermaarde afdeling<\/p>\n
De sociologie-faculteit is vermaard vanwege de goede docenten, maar is met zeshonderd studenten veel kleiner dan de faculteiten economie en rechten met duizenden studenten. Die hadden nauwelijks belangstelling voor de kwestie-Ramadan, merkte Anne. ‘Deze universiteit is vooral bezig met het opleiden van de homo economicus.’<\/p>\n
Professor Han Entzinger trok net als Willem Schinkel regelmatig op met Ramadan. Hij kende hem van buitenlandse congressen en was bij zijn benoeming tot gasthoogleraar betrokken. Schuin tegenover Entzinger, op de zesde verdieping, zit Ramadans naambordje nog op de deur. ‘Hij scoorde enorm hoog bij de studenten die zijn colleges bezochten,’ zegt Entzinger. ‘Ramadan zal niet iedereen aanspreken, maar onze populatie verandert. Wij hebben steeds meer studenten met een niet-Nederlandse achtergrond. Met name die niche bediende hij.’<\/p>\n
Een belangrijk moment in de kwestie-Ramadan was volgens Entzinger toen de hoogleraar een jaar geleden op de universiteit in debat ging met Frits Bolkestein. De VVD-prominent viel Ramadan keihard aan. Ramadan bleef rustig en vroeg Bolkestein of hij wel eens een boek van hem had gelezen. Dat had hij niet. ‘Wellicht voelde Bolkestein zich gefrustreerd en vernederd en zon hij op wraak,’ zegt Entzinger. ‘De hoofdredacteur van de Gay Krant, Henk Krol, was vroeger VVD-fractiemedewerker. En juist die kwam eind maart met het verhaal over de homo-onvriendelijke uitspraken van Ramadan. Toeval?’<\/p>\n
Entzinger besefte dat de tegenstanders van Ramadan hem niet met rust zouden laten. ‘De universiteit heeft de teksten uitgeplozen, maar daar was niets mee aan de hand. Ze waren conservatief, maar niet onacceptabel. We bleven hem dus steunen. Tariq voelde zich diep beledigd. Hij was een man met een missie, zijn drive werd steeds vuriger. Ik heb hem in het voorjaar al gewaarschuwd: dit wordt alleen maar erger. Waarom trek je je consequenties niet? Maar voor hem waren de aanvallen op hem juist een reden om te blijven.’<\/p>\n
De constructie was hoogst ongelukkig. De gemeente, die Ramadan naar Rotterdam had gehaald, betaalde ook zijn aanstelling aan de universiteit. ‘Dat moeten we nooit meer doen,’ verzucht Entzinger. ‘Die verknoping was vragen om moeilijkheden.’<\/p>\n
Toen midden in de zomer bekend werd dat Ramadan een talkshow had voor de Iraanse televisie, was het afgelopen. Entzinger: ‘Ik wist niet dat hij voor Press TV werkte, laat staan dat dat de Iraanse staatstelevisie was. Hij had het ook niet met ons besproken, zelfs niet met mij, terwijl ik toch dicht bij hem stond. Dat vond ik niet handig.<\/p>\n
Maar ik zei het al eerder: Ramadan is een man met een missie. Hij is ervan overtuigd dat hij op aarde een opdracht heeft te vervullen: hij moet bruggen bouwen tussen moslims en de westerse samenleving.’<\/p>\n
‘Ik vond hem gematigd’<\/p>\n
Che Brandes was vorig jaar bij het gewraakte debat met Bolkestein, vertelt hij. Hij ergerde zich suf aan de VVD-coryfee die totaal niet in zijn gesprekspartner ge\u00efnteresseerd leek. Che (22), geboren in Eindhoven, studeert economie, rechten, filosofie en sociologie. Hij zit ook nog in de universiteitsraad. We spreken hem en Amina Kefi (22), tweedejaars sociologie en opgegroeid in Geleen. Ze stemt GroenLinks.<\/p>\n
Che: ‘Ik vond de stellingname van het college van bestuur schandalig, hypocriet, autoritair. Ze meten met twee maten. Ramadan mag niet, maar de universiteit onderhoudt wel banden met China.’ Ook al is hij zelf niet gelovig, toch bezocht Che lezingen van Ramadan. Uit nieuwsgierigheid. Onderwerp: de islam en het Westen. ‘Hij legde duidelijk uit en ik vond hem gematigd.’<\/p>\n
Amina volgde dezelfde lezingen. Het gaat er bij Ramadan vaak om wat jij voor een ander kan betekenen, vertelt ze. Dat altru\u00efsme, het afscheid van het individualisme, is precies wat Che en Amina en alle anderen zo aantrekkelijk aan Ramadan vinden. Hij schetst geen doemscenario’s, integendeel, hij geeft hoop. Amina: ‘Zijn manier van informatie overbrengen was rustgevend.’<\/p>\n
Che: ‘Hij ging voorbij aan Wilders. Hij probeerde ons gerust te stellen. Als we ons inzetten voor de samenleving, zei hij, dan komt het allemaal goed.’<\/p>\n
Who are you first?<\/p>\n
Vatan H\u00fczeir (23) volgde de colleges van Ramadan over burgerschap en identiteit. ‘”Who are you first?” vroeg hij dan. Religieus, etnisch, man, vrouw? Hij bleef vragen stellen. Dat sprak me enorm aan.’<\/p>\n
Deze vijfdejaars student denkt radicaal en hij leeft radicaal. Stemmen doet hij niet. ‘Ik wil stemmen op idealen. Politieke partijen vergeten hun ideologie te vaak, ze kiezen voor pragmatisme.’<\/p>\n
Al het optimisme van Tariq Ramadan is van toepassing op Vatans familie. Zijn vader kwam hier in 1970 als negentienjarige om te werken. Hij is een Kosovaarse Albanees, terwijl de moeder van Vatan Albanese is van Montenegrijnse afkomst. Zijn vader doorliep de middelbare school in Kosovo, terwijl zijn moeder in armoede opgroeide.<\/p>\n
Nu, een paar decennia later, hebben de drie zoons gestudeerd. De oudste is bedrijfskundige, de tweede loopt zijn co-schappen en Vatan wordt socioloog. ‘Een studie die me in staat stelt om de wereld te observeren,’ legt hij uit.<\/p>\n
Ramadan was een wereldburger, net als Vatan en Che en veel andere studenten. ‘Hij associeerde zich niet eens met het regime in Iran. We kunnen ons niet zomaar neerleggen bij zijn vertrek.’<\/p>\n
Willem Schinkel noemde het optreden van het college van bestuur om Ramadan weg te sturen autoritair. Tijdens het debat over academische vrijheid naar aanleiding van het ontslag van Ramadan begin september, was hij het meest kritische panellid. Hoogleraren, betoogde hij, m\u00f3\u00e9ten juist kritische, subversieve standpunten in kunnen nemen. De weinig flexibele houding van het college van bestuur duidde op onmacht en onvermogen, vond Schinkel.<\/p>\n
Zijn scherpe toon heeft hij sindsdien laten varen. ‘Het debat liet zien dat de academische gemeenschap niet over zich heen laat walsen. Voor mij was het een principekwestie. Ramadans ontslag raakte aan de academische vrijheid.’<\/p>\n
Stiekem weet men op de universiteit wel dat dit ontslag niet zo overhaast had gemoeten, zegt Schinkel. Internationaal heerst er onbegrip over de houding van de Erasmus Universiteit. ‘In Amerika, waar Ramadan inmiddels weer welkom is, lachen ze ons uit. Daar is het onbestaanbaar dat je iemand uitnodigt als gasthoogleraar en vervolgens zo raar met je gast omgaat. In Oxford, waar hij ook doceert, zeggen ze dat het ze volstrekt niet aangaat wat Ramadan verder allemaal doet. Kennelijk is er bij ons op de universiteit geen plaats voor docenten met afwijkende standpunten. Terwijl tegengestelde meningen daar juist thuishoren. De maatschappij is toch ook een strijdtoneel?’<\/p>\n
Bekrompen natie<\/p>\n
Schinkel hoopt dat Ramadan ervan afziet om de Erasmus Universiteit een proces aan te doen. Dat zou het academisch prestige van de universiteit alleen maar schaden. ‘Nederland wordt steeds meer een bekrompen natie in het museum Europa. Als we zo doorgaan, zijn we over twee eeuwen totaal vergeten.’<\/p>\n
Zowel Entzinger als Schinkel vinden dat de zaak-Ramadan aantoont dat de universiteit er onvoldoende van is doordrongen dat er steeds meer studenten met een migratie-achtergrond zullen komen. Studenten die soms anders tegen de wereld aankijken, zoals bleek bij het debat over Ramadan.<\/p>\n
‘Deze universiteit heeft toch ook betrekkingen met Isra\u00ebl,’ wierp een student professor Lamberts, toen nog rector magnificus, voor de voeten als verdediging voor Ramadans verbintenis met Press TV. Deze antwoordde met een minzame glimlach: ‘Ja, maar Isra\u00ebl is w\u00e9l een democratie.’ Ook al had Lamberts formeel gelijk, handig was het niet, besefte Entzinger. ‘Nagenoeg iedere moslim denkt daar anders over. Daar moeten we rekening mee houden – als we de nieuwe populatie niet van ons willen vervreemden.’<\/p>\n
Tariq Ramadan laat ten slotte via de mail weten nog steeds diep teleurgesteld te zijn: ‘Ik ben verdrietig. Ik gaf met plezier les aan de Erasmus. Het is onrechtvaardig dat het zo moest aflopen. De studenten en docenten die me in de afgelopen tijd hebben gesteund wil ik daarvoor bedanken. Degenen die achter mijn ontslag stonden wil ik vragen: jullie zijn gezwicht voor een politieke controverse en voor machtsspelletjes, is dat wat jullie onder academische vrijheid verstaan? Die houding is gevaarlijker dan de mijne.’<\/p>\n
Is Ramadan van plan alsnog gerechtelijke stappen te ondernemen? ‘Mijn advocaat heeft geprobeerd te praten en te onderhandelen met de gemeente en de universiteit, maar dat heeft tot niets geleid. Ik heb nu geen keus meer en stap naar de rechter. Omdat ik onheus ben behandeld.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tariq Ramadan gaat zijn ontslag aanvechten. Als het aan zijn studenten ligt, komt hij vandaag nog terug.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27,405],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Margalith Kleijwegt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89943"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=89943"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89943\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Margalith Kleijwegt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=89943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=89943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=89943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}