Achteraf bleek: zijn Bugaboo was op dat moment leeg. Maar toen papa Wouter Bos zich na de geboorte van zijn oudste dochter in 2004 liet fotografen achter de kinderwagen, maakte hij met die pose wel degelijk een statement. Hij toonde dat een beetje moderne man zich gerust van zijn zorgzame kant mag laten zien. Vervolgens introduceerde hij ook nog de papadag aan het Binnenhof. Met partijgenoten, onder wie de huidige staatssecretaris van Economische Zaken Frank Heemskerk, liet Bos weten dat het Kamerwerk best zodanig te organiseren valt dat vaders een dag thuis voor hun kinderen kunnen zorgen. Zo gaven de toenmalige Kamerleden gestalte aan het ideaal dat de overheid al jaren uitdraagt: vaders en moeders dienen de zorg voor hun kinderen eerlijk te verdelen.<\/p>\n
Dat deze overheidspropaganda nauwelijks effect sorteert, zou je kunnen afleiden uit CBS-cijfers die tonen dat slechts vijf procent van de mannen minder gaat werken na de geboorte van hun eerste kind. Maar arbeidsmarktcijfers zeggen niet alles. De meeste moderne vaders zeggen hun voltijdbanen weliswaar niet op om te zorgen, maar in hun vrije tijd bemoeien zij zich vaak intensiever met hun kinderen dan hun eigen vaders deden.<\/p>\n
Veel vaders rechteloos<\/p>\n
Haaks op het legioen betrokken vaders dat af en aan rijdt naar cr\u00e8che of balletles, staat een groeiende groep vaders die hun kinderen nauwelijks of helemaal niet ziet. Jaarlijk krijgen circa zestigduizend kinderen te maken met een scheiding. Een kwart van hen heeft volgens het CBS een jaar na de breuk het contact met de uitwonende ouder verloren. Nog een kwart houdt na de scheiding slechts marginaal contact.<\/p>\n
Dat de vaderrol in het leven van tienduizenden kinderen is gemarginaliseerd, is niet altijd de keuze van de vaders zelf. Het lijkt eerder de vanzelfsprekende uitkomst van het anderhalfverdienersmodel dat in Nederland domineert. Omdat het gros van de moeders kleine deeltijdbanen heeft, blijft tachtig procent van de kinderen alleen al uit praktische overwegingen bij haar wonen. De werkdruk op de fulltime werkende vader neemt alleen maar toe aangezien hij zwaardere lasten gaat dragen. Slechts vijftien procent van de gescheiden ouders deelt de opvoeding via co-ouderschap. Veel gescheiden vaders worden weekendvaders en zien kinderen eens in de twee weken.<\/p>\n
Wil een gescheiden vader zijn kinderen vaker zien, dan is hij meestal overgeleverd aan de goodwill van zijn ex. Want als het gaat om omgangsregelingen, zijn moeders almachtig, zo blijkt uit onderzoek van bureau Enova naar de positie van gescheiden vaders. Zeker als paren ongeregistreerd samenwoonden, blijven mannen na een scheiding soms rechteloos achter. Ten onrechte denken veel vaders dat het met hun rechten wel goed zit als zij hun kind hebben erkend. Maar erkenning geeft een vader geen ouderlijk gezag. En zonder dat gezag zijn vaders makkelijk op een zijspoor te dirigeren. Ze hebben dan bijvoorbeeld geen zeggenschap over de schoolkeuze of beslissingsbevoegdheid bij medische problemen. Ze kunnen niet zomaar op vakantie met hun kinderen, omdat die in het paspoort van de moeder staan. Zelfs als de moeder overlijdt, belandt het kind niet automatisch onder zijn hoede.<\/p>\n
Alleen als kinderen geboren worden in een huwelijk of een geregistreerd partnerschap, heeft de vader vanzelf ouderlijk gezag. Anders moet hij dat via een speciale procedure bij de rechter aanvragen. Maar een moeder kan in haar eentje beslissen of zij daarvoor wel of niet haar handtekening zet. En eenmaal gescheiden, blijken weinig vrouwen alsnog bereid dat te doen.<\/p>\n
Geen pretparkvader zijn<\/p>\n
Tot deze ontdekking kwam ook Rik Erkelens. Toen hij zijn relatie verbrak, zei hij tegen zijn ex dat hij de zorg over hun twee zoontjes zo gelijkwaardig mogelijk wilde verdelen. ‘Ik wil geen pretparkvader zijn. Ik wil mijn kinderen in bed leggen, helpen bij hun huiswerk, hun vrienden leren kennen – ik wil gewoon deel uitmaken van hun dagelijks leven.’<\/p>\n
Zijn ex wilde niets weten van co-ouderschap. Hij mocht zijn zoons op vrijdag bij haar thuis zien en eens in de twee weken waren ze het weekend bij hem. Om meer ruzie te voorkomen, ging hij aanvankelijk akkoord. Maar na twee jaar wachten, had hij er genoeg van. ‘Ik was expres om de hoek gaan wonen zodat de jongens makkelijk bij mij kunnen zijn. Ik ben ondernemer, ik kan mijn werktijd flexibel indelen om te kunnen zorgen.’<\/p>\n
Uiteindelijk trof Erkelens een regeling waarbij zijn zoons een kleine helft van de week bij hem wonen. Dat lukte alleen nadat hij zijn ex financieel flink onder druk had gezet. ‘Ik dreigde haar alimentatie en het huis niet meer te betalen. Omdat zij niet werkt, moest ze wel inbinden.’ Niet netjes, maar hij kon niet anders, zegt hij. ‘We waren niet getrouwd en ik had geen ouderlijk gezag. Juridisch sta je dan zwak.’<\/p>\n
Vanuit de redenering dat ‘iemand die niet goed voor mij is, ook niet goed is voor mijn kinderen’ saboteren, controleren of manipuleren veel vrouwen de omgang met hun ex. Uit angst hun kinderen helemaal te verliezen, mijden mannen discussies en conflicten – alles, om het broze evenwicht met de moeder van hun kinderen maar niet te verstoren.<\/p>\n
Als een vader het gevecht toch aangaat, leidt dat vaak tot nare, uitputtende procedures. Zo vertelt Mark Rutgers dat hij vier jaar heeft geprocedeerd om een minimale omgangsregeling te krijgen waarbij hij zijn dochtertje om de twee weken van zaterdag 12.00 uur tot zondag 17.00 uur ziet. Zijn kind is inmiddels vijf jaar en gedurende de procedures mocht hij haar soms maandenlang niet zien.<\/p>\n
Rancune<\/p>\n
Nog voor zijn dochter geboren werd, eindigde Rutgers’ relatie. ‘Haar moeder en ik woonden niet samen, we waren nog niet lang bij elkaar. Maar ja, zij was eind dertig en ze wilde nog graag een kind.’ Rutgers wilde ondanks de breuk graag zijn verantwoordelijkheid nemen. Hij erkende zijn dochter en zij draagt ook zijn achternaam. Maar ouderlijk gezag of een omgangsregeling kreeg hij niet. ‘Zij was gefrustreerd dat het tussen ons niet lukte. We hebben na de geboorte nog een paar pogingen gedaan om de relatie te lijmen. Vermoedelijk uit rancune is zij daarna de omgang gaan frustreren.’<\/p>\n
Vijf jaar na de geboorte en ‘tienduizend euro lichter’, kreeg Rutgers uiteindelijk een regeling, en nog altijd heeft hij geen ouderlijk gezag. Hij geldt als een zeldzame doorzetter. Torenhoge advocatenrekeningen vormen voor veel mannen een obstakel, en de ‘honderden’ uren voorbereiding die de procedures volgens Rutgers opslokken. De onderzoekers van Enova concluderen dat ‘de Nederlandse echtscheidingspraktijk een vrouwenaangelegenheid is’ en dat vaders ‘bij voorbaat kansloos zijn’ als de moeder zich verzet.<\/p>\n
‘Mom culture’<\/p>\n
De macht van de ongehuwde moeder lijkt grenzeloos, schreef juriste Dorien Pessers twee jaargeleden in een kritisch betoog in de Volkskrant. ‘Het doorgeschoten familierecht richt zich niet meer op gezinnen, maar op individuen, ten koste van vaders en kinderen.’ Pessers is nota bene medeoprichter van het Clara Wichmann Instituut, dat proefprocessen financiert om de rechtspositie van vrouwen te verbeteren.<\/p>\n
Ondersteund door dit ‘doorgeschoten’ familierecht menen veel vrouwen – en mannen – dat een moeder van nature het beste weet wat goed is voor een kind. Is haar kind blij, dan is zij het ook en vice versa. Daaruit vloeit dan weer de overtuiging voort dat ‘het belang van de moeder’ samenvalt met ‘het belang van het kind’; een mantra dat ook vaak door de rechtszaal schalt.<\/p>\n
Hoogleraar pedagogiek Louis Tavecchio stelt dat de ‘idealisering van het moederschap’, zoals hij het uitdrukt, mede het gevolg is van de mom culture die uit Amerika is overgewaaid. ‘Onder invloed van het feminisme is jarenlang alleen onderzoek gedaan naar de rol van moeders. Moederschap werd synoniem aan ouderschap, vaders deden er niet toe.’<\/p>\n
Door de eenzijdige focus op moeders is het belang van vaders decennialang schromelijk onderschat, zegt Tavecchio. Recente onderzoeken wijzen uit dat vaders grote invloed hebben op de ontwikkeling van hun kinderen. Vaderlijke zorgzaamheid en betrokkenheid vanaf babytijd verhogen de leerprestaties, het intelligentieniveau, het zelfvertrouwen en de sociale vaardigheden en competenties van een kind.<\/p>\n
Mede op grond van deze nieuwe inzichten oordeelde een meerderheid van de Tweede Kamer onlangs dat het schadelijk is dat zo veel kinderen na een scheiding leven met een afwezige vader. Eerder dit jaar trad daarom de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding in werking. Als gehuwden uit elkaar gaan, moeten ze tegenwoordig een ouderschapsplan indienen bij de echtscheidingsrechter waarin ze de omgang hebben geregeld.<\/p>\n
Ter verbetering van de situatie van kinderen van ongehuwde ouders werkt CDA-Kamerlid Marleen de Pater nu aan een plan voor de invoering van een ‘ouderschapsakte’. ‘Ik stel voor dat ongehuwde ouders in de toekomst hun kind samen gaan aangeven,’ zegt zij.<\/p>\n
‘Beiden tekenen dan de geboorteakte; de vader heeft daarmee zijn kind officieel erkend en hij heeft dan ook meteen ouderlijk gezag.’ Achterliggende gedachte is dat ongehuwde vaders en moeders onderling ook betere afspraken zullen maken over de omgang met hun kinderen, mochten ze uit elkaar gaan.<\/p>\n
Tegenstanders<\/p>\n
Dat ongehuwde vaders zo mogelijk aangemoedigd zullen worden hun juridische positie te versterken, juicht niet iedereen toe. Elisa van der Kamp bijvoorbeeld besloot bewust om de vader van haar zoontje geen gezag te verlenen. ‘Onze relatie was al over toen ik zwanger bleek. Mijn ex mag van mij best ons kind zien. Maar ik zou er moeite mee hebben als hij een omgangsregeling zou kunnen afdwingen. Ik vind ook dat biologisch vaderschap erg wordt overschat. Dat is meer dan het doneren van een spermacel. Iemand moet zich gaandeweg als vader ontwikkelen. En omdat ik niet met mijn ex leef, weet ik niet of hij het wel kan.’<\/p>\n
Kritiek op De Paters voorstel is er ook uit feministische hoek. Niet verrassend, want zoals de Britse journaliste Adrienne Burgess schrijft in Het vaderinstinct zijn veel feministes tegenstanders van het idee dat vaders van essentieel belang zijn voor kinderen. Die veronderstelling ondermijnt namelijk de autonomie van vrouwen. Sabine Kraus van E-Quality, kenniscentrum op gebied van emancipatie, gezin en diversiteit, vindt dat de overheid niet moet tornen ‘aan de vrijheid van mensen om zelf te bepalen hoe zij hun ouderschap willen vormgeven’. Zij wijst bijvoorbeeld op de groeiende groep Bewust Alleenstaande Moeders die volgens haar ‘geen enkele behoefte heeft’ om het ouderlijk gezag te delen met de verwekker van hun kind.<\/p>\n
Vrouwen hebben naar de mening van Kraus over het algemeen ook gegronde redenen als zij een vader geen ouderlijk gezag willen geven. ‘Als een moeder hem dat weigert, is er in elk geval sprake van een conflict. En als we iets weten, dan is het dat conflicten tussen ouders zeer schadelijk zijn voor kinderen. Voor de rust is het beter als de vader dan afstand houdt.’<\/p>\n
Volgens Marleen de Pater zijn gescheiden ouders het juist aan hun kinderen verplicht om conflicten samen op te lossen. ‘Als een ouder vanwege ruzie het veld ruimt, lost dat voor de andere ouder misschien wat op, maar niet voor hun kind. Die is er meestal bij gebaat dat het beide ouders blijft zien.’<\/p>\n
Tot nu toe laten gescheiden vaders zich er vaak van overtuigen dat het voor hun kinderen beter is om afstand te nemen als ruzies met hun ex aanhouden, zo blijkt uit het Enova-onderzoek. Ook Oene de Jong dacht dat het wel los zou lopen met de woede van zijn ex. Inmiddels heeft hij zijn twee dochters twee\u00ebnhalf jaar niet meer gezien. ‘Afstand nemen is het domste wat ik kon doen,’ zegt hij nu. ‘Zodra je als man het ouderlijk huis verlaat, heb je de strijd om je kinderen eigenlijk al verloren.’<\/p>\n
Nu zal het in de praktijk niet zo zijn dat alle onvrede van gescheiden vaders verdwijnt als zij eenmaal over ouderlijk gezag beschikken. Gezag of niet, vaders kunnen het zelf laten afweten en onwillige moeders kunnen blijven tegenwerken. Alle onderlinge problemen wil ze ook niet oplossen met de ouderschapsakte, zegt Marleen de Pater. Wat ze wel hoopt, is dat juridische gelijkschakeling van ongehuwde vaders en moeders bijdraagt aan een ‘sociaal klimaat’ waarin het ‘als vanzelf spreekt’ dat een kind beide ouders regelmatig ziet. Ook al zijn ze niet bij elkaar.<\/p>\n
Vaders te vaak ‘onbekend’<\/p>\n
Van de 190.000 geboortes per jaar wordt in 11.000 gevallen het hokje ‘vader onbekend’ aangekruist. Veel te veel, volgens ChristenUnie-Kamerlid Jo\u00ebl Voordewind. Hij zegt dat moeders in ruim de helft van deze gevallen ‘bewust de vader uit het leven van hun kind weren’. Een brede Kamermeerderheid ging vorige week akkoord met zijn voorstel moeders te ontmoedigen op de geboorteakte de vader als onbekend op te geven. Minister van Jeugd en Gezin Andr\u00e9 Rouvoet, moet nu onderzoeken hoe vrouwen kunnen worden aangespoord wel de naam van de biologische vader te laten registreren.<\/p>\n
Niet helemaal rechteloos<\/p>\n
Een ongehuwde vader kan na een scheiding in een underdogpositie belanden, maar dat hoeft niet. Daarvoor is het wel verstandig dat hij de zaken goed regelt met de moeder, liefst zo snel mogelijk na de geboorte, als hun relatie dan nog bloeit. Een ongehuwde vader moet zijn kind erkennen bij de burgerlijke stand, daarmee krijgt hij recht op omgang. Om ook wettelijk vertegenwoordiger van zijn kind te worden, dient hij het ouderlijk gezag aan te vragen bij de rechtbank. Hiervoor kan een formulier worden gedownload dat vader en moeder moeten invullen. De moeder heeft automatisch ouderlijk gezag.<\/p>\n
Mannen van wie de ex-partner weigert mee te werken aan het verkrijgen van gezamenlijk gezag, denken vaak dat zij machteloos zijn. Maar als een vader kan aantonen dat hij een nauwe persoonlijke band heeft met zijn kind, zal een rechter tegenwoordig al snel geneigd zijn ‘vervangende toestemming’ te verlenen voor gezamenlijk ouderlijk gezag. Ook als een gescheiden vader een dag in de week voor zijn kind zorgt, kan dit al overtuigend bewijs opleveren van family life. Een moeder moet wel zeer sterke argumenten aanvoeren, wil ze een rechter er in zo’n situatie van overtuigen dat gedeeld gezag niet in het belang is van hun kind.<\/p>\n
www.verder-online.nl<\/p>\n
Om privacyredenen zijn de namen van de ge\u00efnterviewde ouders gefingeerd<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Als ouders uit elkaar gaan, bepalen vrouwen vaak of en hoe de vader nog een rol krijgt in de opvoeding. Aan deze moedermacht wordt nu getornd. Terecht? De meningen zijn verdeeld.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1297],"acf":[],"author_name":"Alies Pegtel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89883"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=89883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89883\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Alies Pegtel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=89883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=89883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=89883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}