{"id":89425,"date":"2009-11-07T10:09:00","date_gmt":"2009-11-07T08:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/kernenergie-ja-of-we-willen-of-niet\/"},"modified":"2009-11-07T10:09:00","modified_gmt":"2009-11-07T08:09:00","slug":"kernenergie-ja-of-we-willen-of-niet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/kernenergie-ja-of-we-willen-of-niet\/","title":{"rendered":"Kernenergie, ja! (of we willen of niet)"},"content":{"rendered":"
\n

Energiebedrijf DELTA wil een enorme tweede kerncentrale bouwen. Het krijgt daarbij steun van een stoet ambtenaren, al wil dit kabinet er nog niets over besluiten. Kunnen we straks nog terug?<\/b><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het tanende verzet tegen kernenergie wordt voor de ingang van de Middelburgse schouwburg verbeeld door een demonstrant. Ze draagt de vrolijke gele buttons van weleer en foto’s op haar sandwichborden laten de gevolgen van een kernramp zien. Ze is vanuit Amsterdam naar de Zeeuwse hoofdstad getogen om haar zegje te doen tijdens een hoorzitting over de bouw van een tweede kerncentrale bij de gemeente Borsele. In eerste instantie wordt haar de toegang geweigerd door strenge beveiligingsmensen. Na een halfuurtje mag ze alsnog naar binnen. In de schouwburgzaal hebben zich op deze laatste zaterdag van september hooguit twintig insprekers verzameld. Ze worden in aantal overtroffen door rijksambtenaren – met witte badge – en medewerkers van het Zeeuwse energiebedrijf DELTA – met blauwe badge. Dat komt, zeggen de insprekers, doordat er weinig ruchtbaarheid is gegeven aan de twee hoorzittingen. Bovendien, waarom zijn die twee bijeenkomsten beperkt tot Zeeland? Is een tweede kerncentrale niet langer een zaak van landelijk belang? Anneke van Limborgh, directeur Stoffen, Afvalstoffen, Straling van het ministerie van VROM, antwoordt afgemeten dat twee hoorzittingen ruim voldoende zijn om in te spreken.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Kernenergiemaffia<\/b>
Voor de tegenstanders is dit exemplarisch voor de ‘kernenergiemaffia’: die tweede kerncentrale moet er koste wat kost komen, en dus is er zo weinig mogelijk ruimte voor tegengeluiden. De beide hoorzittingen zijn in elk geval eenzijdig: ambtenaren schetsen de procedure, waarna DELTA alle gelegenheid krijgt om hun idee over nut en noodzaak van kernenergie uit de doeken te doen. Eventuele nadelen (veiligheidsaspecten, de opslag van nucleair afval, opwarming van de aarde door het terugsluizen van verwarmd koelwater) worden als futiliteiten terzijde geschoven.<\/p>\n

Opmerkelijk is de voortvarendheid waarmee DELTA in samenwerking met maar liefst vijf ministeries (behalve het co\u00f6rdinerende VROM zijn dat Economische Zaken, Verkeer en Waterstaat, Sociale Zaken, en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) te werk gaat. Want hoewel het kabinet deze zittingsperiode geen besluit zal nemen over een tweede kerncentrale (zie kader), bereiden DELTA en de rijksambtenaren de vergunningsaanvraag nu al tot in detail voor. Dat lijkt voorbarig, maar VROM-ambtenaar Van Limborgh ziet alleen maar praktische voordelen. ‘Deze kabinetsperiode wordt geen beslissing genomen en er wordt ook niet met de bouw van een tweede kerncentrale begonnen. Maar DELTA heeft nu eenmaal een aanvraag ingediend en wij moeten als goed bestuurder de procedures volgen.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– Die tweede kerncentrale moet er koste wat kost komen, en dus is er zo weinig mogelijk ruimte voor tegengeluiden<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Is die ambtelijke gedienstigheid wel zo vanzelfsprekend? Niet alleen neemt dit kabinet geen besluit over een nieuwe kerncentrale, ook is nog geen keuze gemaakt uit de drie locaties die in aanmerking komen: Borsele (de gemeente heeft een s minder dan de centrale), Eemshaven of de Maasvlakte. De Tilburgse hoogleraar Duurzaamheidsbeleid Bastiaan Zoeteman, zelf tot tien jaar geleden ambtenaar bij VROM, zegt dat het ‘niet zo netjes’ is dat ambtenaren zich zo actief opstellen terwijl het kabinetsstandpunt tegenovergesteld is. ‘Maar ze houden zich aan de regels.’ Zoeteman herkent er wel de dadendrang in van ‘kopstukken van het CDA en Economische Zaken’, die voor een tweede kerncentrale zijn. ‘Met name fractievoorzitter Van Geel en EZ-minister Van der Hoeven zoeken de ruimte om alles zoveel mogelijk te regelen.’<\/p>\n

Nederlandse ambtenaren staan er niet om bekend dat zij kernenergie willen dwarsbomen. In 1985 braken actievoerders van Onkruit – onder wie het latere GroenLinks-Kamerlid Wynand Duyvendak – in bij het ministerie van Economische Zaken. Zij ontdekten geheime plannen om een kerncentrale te bouwen op het bedrijventerrein Moerdijk. Krakersblad Bluf! publiceerde vervolgens priv\u00e9gegevens van de betrokken ambtenaren. De kerncentrale is nooit gebouwd, maar tussen de ambtenarij en de actievoerders tegen kernenergie zou het nooit meer goed komen.<\/p>\n

Onbevoegde ambtenaren<\/b>
In 1992 gaf een topambtenaar van VROM bij de Raad van State toe dat de vergunning voor de kerncentrale Dodewaard onterecht was verleend. Er was geen algemene inspraakronde gehouden en het veiligheidsrapport was onvolledig. In 1995 moest Hans Wijers als minister van EZ door het stof, toen de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bepaalde dat de regering bezwaren van actiegroepen onzorgvuldig had behandeld. Allerlei verzoeken om Dodewaard en Borssele te sluiten, bleken het toenmalige kabinet niet eens te hebben bereikt. De afwijzingen waren ondertekend door ambtenaren, terwijl zij daartoe niet bevoegd waren.<\/p>\n

Eind jaren negentig legden ambtenaren van Economische Zaken een Kamermotie tot sluiting van de kerncentrale Borssele naast zich neer. Uit interne memo’s bleek later dat de ambtenaren strategie\u00ebn bedachten om de kerncentrale langer open te houden. De eigenaar van Borssele, EPZ (een joint venture van DELTA en Essent) werd in 1999 ‘informeel’ gewezen op de mogelijkheid zich niet neer te leggen bij de sluiting, hoewel de directie zich daar op dat moment niet tegen verzette. Ook regelden ambtenaren drie keer een ongebruikelijk uitstel bij de Raad van State in de procedure over het schorsen van de vergunning van de kerncentrale. Dat gebeurde, volgens interne stukken, ‘via een onderonsje met de behandelend ambtenaar’. Minister Brinkhorst erkende in 2004 dat de ambtenaren destijds het besluit niet hadden uitgevoerd, maar het liep met een sisser af omdat het kabinet er alsnog voor koos Borssele open te houden.<\/p>\n

Dit keer gaat het anders. De voorbereiding voor de bouw van een tweede kerncentrale voltrekt zich vlotjes in alle openheid. De komende maanden zien de ministeries erop toe dat de milieu effect rapportage (mer), in feite de papieren basis voor de vergunningsaanvraag, aan alle regels voldoet. Het inspreken is in oktober afgerond. In het voorjaar van 2011 presenteert DELTA de kant en klare vergunningsaanvraag. Het nieuwe kabinet hoeft er dan alleen nog maar een handtekening onder te zetten.<\/p>\n

Bijkomend voordeel: zo komt ook de tweede Nederlandse kerncentrale in publieke handen en wordt concurrent RWE buitenspel gezet. Het Duitse energiebedrijf wil in Nederland nadrukkelijk betrokken zijn bij de bouw van nieuwe kerncentrales en dacht met de overname van Essent een eerste stap te hebben gezet. De kerncentrale Borssele is voor de helft eigendom van DELTA en voor de andere helft van Essent, zodat RWE meteen vijftig procent van de aandelen van Borssele zou kunnen verwerven. In de statuten van Borssele staat echter dat de kerncentrale publiek eigendom moet blijven. Omdat DELTA (net zoals Essent tot voor de overname) van de provincie en de gemeenten is, bepleitte het bedrijf eerder dit jaar met succes voor de rechter dat de kerncentrale niet voor de helft in Duitse private handen mag komen. RWE is in beroep gegaan, maar heeft de eerste slag van DELTA verloren.<\/p>\n

Minstens vier miljard nodig<\/b>
Er speelt n\u00f3g een belangrijk aspect mee voor DELTA om voortvarend aan een eigen tweede kerncentrale te werken. Vanaf het moment dat de energiemarkt werd vrijgegeven, volgde fusie op fusie en uiteindelijk bleven vier Nederlandse energiebedrijven over: Essent, Nuon, Eneco en DELTA, de kleinste van de vier. Zij moesten op de Europese markt wedijveren met concurrenten die vele malen groter zijn en hebzuchtig om zich heen keken. Essent is inmiddels overgenomen door RWE en Nuon door het Zweedse Vattenfall. Eneco stond te koop maar probeert nu door bescheiden overnamen zelfstandig te blijven. Ook DELTA, dat tot nu toe buiten schot blijft, kan alleen op eigen benen blijven staan als het groter, sterker en minder vatbaar wordt voor overnames. Een tweede kerncentrale in portefeuille is dan ook bittere noodzaak. Wel zal er een (vermoedelijk buitenlandse) partner nodig zijn om de vier tot zes miljard op te brengen die nodig zijn voor de bouw. Met een eigen vermogen van vierhonderd miljoen euro is DELTA redelijk sterk, maar vindt in deze tijden maar eens een bank die voor de rest garant wil staan. Drie jaar geleden wist toenmalig staatssecretaris van Milieu Pieter van Geel ABN Amro-topman Rijkman Groenink nog enthousiast te maken voor de investering in een nieuwe kerncentrale. Maar ja, dat was drie jaar geleden.<\/p>\n

Wat DELTA betreft valt de nu begonnen procedure prima binnen de planning. Zodra het volgende kabinet akkoord is en de laatste beroepsprocedure bij de Raad van State – zo tegen 2013 – is afgerond, kan er vijf jaar lang worden gebouwd. De centrale is dan operationeel in 2018. Niet dat DELTA te spreken is over de besluiteloosheid van dit kabinet. In diplomatieke bewoordingen omschrijft operationeel directeur Ad Louter van DELTA het zo: ‘We hadden graag gezien dat er over verschillende kabinetten heen een consistent beleid zou zijn: waar zetten we op in, wat gaan we subsidi\u00ebren?’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– Nederlandse ambtenaren staan er niet om bekend dat zij kernenergie willen dwarsbomen<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Aan de andere kant ziet Louter dat de voorstanders van kernenergie het tij mee hebben, zodat hij met een gerust hart aan de vergunningprocedure is begonnen. In 2011 tekent zich een Kamermeerderheid af voor kernenergie. Het beeld van massa’s aan hekken geketende demonstranten zal zich niet meer herhalen. ‘Kernenergie, nee bedankt!’ is voor velen veranderd in: ‘Nou, vooruit dan maar.’ Voordat de huidige kerncentrale in 1973 in gebruik werd genomen, was de bevolking nog in ruime meerderheid tegen. De komst van een opslagplaats voor radioactief afval, vijftien jaar later, pal naast de kerncentrale, kon nog op grootscheeps protest rekenen. Ongelukken met de kerncentrales in Harrisburg (1979) en Tsjernobyl (1986) waren krachtige tegenargumenten. Met duizenden tegelijk demonstreerden zij eind jaren tachtig nog in Borsele, waarbij het soms tot hevige confrontaties kwam met de Mobiele Eenheid. De demonstraties waren in die zin succesvol, dat er na Borssele geen nieuwe kerncentrale in Nederland is gebouwd. Inmiddels telt de ooit zo actieve protestgroep Stop Borssele nog maar tien leden.<\/p>\n

Smerig<\/b>
Frieda Kas van de actiegroep Stop Borssele heeft haar aanhang dan weliswaar zien teruglopen, zelf is ze nog altijd strijdbaar. ‘Voor mijn part gaat DELTA aan zijn eigen ambities ten onder,’ zegt ze. ‘DELTA houdt zich niet aan zijn imago van duurzaam bedrijf. Ze geven mooie glossy’s uit waarin ze zich op de borst slaan dat ze zo duurzaam zijn, maar door zoveel geld in een tweede kerncentrale te steken, kunnen ze de komende veertig jaar niets aan “groen” doen. Dat is smerig.’<\/p>\n

Dat de strijd tegen kernenergie een onzichtbare is geworden, verbaast haar niet. ‘Je krijgt tegenwoordig voor geen enkel onderwerp de mensen massaal de straat meer op,’ zegt ze. ‘Onder jongeren leeft dit onderwerp wel degelijk. Alleen hebben zij tegenwoordig internet om hun ongenoegen te uiten.’<\/p>\n

Kas ziet de voortvarende aanpak van DELTA in samenwerking met de ministeries hoofdschuddend aan. ‘Ze nemen gewoon een voorschot op het nieuwe kabinet,’ zegt ze. Borssele 1 is nog altijd open en een tweede kerncentrale lijkt onontkoombaar. Toch vindt Kas niet dat alles voor niets is geweest. ‘Ook voorstanders vinden dat we naar duurzaamheid moeten streven. En kernenergie valt daar in de huidige vorm niet onder.’<\/p>\n

Tjeu van Mierlo, directeur van de Zeeuwse Milieufederatie, is best bereid het boetekleed aan te trekken. ‘We dachten de buit binnen te hebben: kernenergie was eens maar nooit weer. Er heerste een soort van geruststelling dat het onderwerp uit beeld was. Daar hebben we ons in vergist. Er is een proces aan de gang waarin alle partijen posities kiezen. Vooral CDA-fractievoorzitter Van Geel heeft DELTA aangespoord om een vergunningsaanvraag in te dienen en is bezig het pad vrij te maken.’<\/p>\n

Uit recente enqu\u00eates blijkt dat de voorstanders van kernenergie de tegenstanders overvleugelen. Onder PVV-stemmers zijn de voorstanders zelfs stevig in de meerderheid. Dit bezorgt met name de PvdA een onrustig gevoel, te meer daar de vergunning voor de tweede kerncentrale juist rond de Kamerverkiezingen van 2011 aan de orde komt. PvdA-Kamerlid Diederik Samsom: ‘Ik ben optimistisch, maar ik zie ook wel dat we ongelooflijk veel werk te doen hebben. Voorgaande kabinetten hebben duurzame energie plat op de grond laten vallen.’ De strategie van DELTA om de vergunningsaanvraag nu voor te bereiden, begrijpt hij heel goed. ‘Je bouwt een kerncentrale alleen op een breed maatschappelijk draagvlak en DELTA wacht dat moment af. Dat draagvlak zal alleen maar toenemen als wij er niet in slagen voldoende aansprekende alternatieven aan te dragen. Nederland heeft bijvoorbeeld alles in zich om koploper te worden in de offshore windenergie. Die keuze zullen wij voorleggen.’<\/p>\n

In de Zeeuwse politiek heeft verdeeldheid over het onderwerp plaatsgemaakt voor een duidelijk ‘ja’ voor kernenergie. Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten zijn voor de komst van een tweede kerncentrale. Werkgelegenheid is het voornaamste argument, wat voor de hand ligt in een tegelijkertijd ontgroenende en vergrijzende provincie die niet bepaald rijk bedeeld is met grote werkgevers. DELTA heeft berekend dat de bouw van de tweede centrale rond de tweeduizend banen oplevert. Zodra de centrale in gebruik is, houdt hij vijfhonderd man aan het werk. Daar moet wel bij worden aangetekend dat veruit de meeste gespecialiseerde arbeid vanuit het buitenland moet worden ingehuurd.<\/p>\n

Verouderde bezwaren<\/b>
Sommige bezwaren tegen kernenergie zijn verouderd. De nieuwe generatie centrales is veel veiliger dan ten tijde van Tsjernobyl. Het kernafval blijft een probleem, maar een groot deel kan worden hergebruikt als brandstof. Voorstanders vertrouwen op de verbeterde kwaliteit van de opslag van het afval, in afwachting van een doorbraak in de zoektocht naar een echte oplossing. Bovendien, zegt ook DELTA, gaat het bij kernenergie om een overbruggingsperiode. Naar verwachting is de technologie eind deze eeuw zover dat de energie voor bijna zeventig procent van de zon komt. Tot die tijd moeten we het met kernenergie zien te redden.<\/p>\n

‘Er is op dit moment niets dat met kernenergie kan wedijveren op de trefwoorden schoon, betaalbaar en betrouwbaar,’ betoogt DELTA-directeur Ad Louter. En als de nieuwe centrale vanaf 2018 draait, zou dat hem heel goed uitkomen. Hij toont een grafiek waarin de vraag naar energie in Europa wordt afgezet tegen het aanbod. Vanaf 2020 beginnen de lijnen lelijk uit elkaar te lopen en kunnen de energieleveranciers niet optimaal aan de vraag voldoen. Althans, zonder op zijn minst een tweede Nederlandse kerncentrale. Hij pakt er een tweede staatje bij. Op dit moment vormt kernenergie in Nederland maar acht procent van het totale energieaanbod, waarvan de helft uit Borssele komt. Dat is weinig, als je dat afzet tegen Duitsland (25 procent) en Frankrijk (80 procent). Niet alleen kan dus het aandeel van kernenergie in Nederland omhoog, er kan ook nogal wat atoomstroom de grens over. Nederland kan van een importerend een exporterend kernenergieland worden.<\/p>\n

Het Internationale Energie Agentschap (IEA) in Parijs bevestigt dat beeld: in 2030 is de vraag naar energie wereldwijd met 45 procent gestegen. Om daaraan te voldoen, zal er anderhalf maal zoveel gas worden gebruikt als nu, 1,8 keer meer kernenergie en 1,2 maal meer kolen. De uitstoot van CO2 is op die manier amper te reduceren. Kernenergie heeft van al deze methoden van energieopwekking de laagste CO2-uitstoot, vijftig keer minder dan kolen. Dat was begin dit jaar voldoende reden voor het IEA om bij de Nederlandse regering aan te dringen op een spoedige bouw van een tweede kerncentrale.<\/p>\n

Een volgend kabinet hoeft er alleen maar voor te tekenen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Politiek verschuift naar ‘v\u00f3\u00f3r’<\/h3>\n

Het kabinet heeft in het regeerakkoord afgesproken dat in deze zittingsperiode niet wordt overgegaan tot de bouw van een tweede kerncentrale, maar de deur is op een flinke kier komen te staan. Drie locaties voor een tweede kerncentrale hebben inmiddels ambtelijk het predikaat ‘goed’ gekregen: Borsele, Eemshaven en de Maasvlakte. Veiligheid, bereikbaarheid, bodemstabiliteit en voldoende koelwater zijn de kernbegrippen. In politiek Den Haag schuiven de meningen langzaam maar zeker naar een ‘ja’. CDA, SGP, PVV en VVD zijn v\u00f3\u00f3r, ChristenUnie en GroenLinks juist niet. Maar D66 is allang niet meer zo mordicus tegen als enkele jaren geleden. PvdA en de SP worstelen met het onderwerp. PvdA-minister Cramer (Milieu) kreeg haar partijgenoten vorig jaar nog in de gordijnen door te stellen dat ‘alle opties moeten worden opengehouden’, maar inmiddels is het onderwerp ‘geen taboe’ binnen de partij. Agnes Kant (SP) ziet de partij nu nog niet voor een tweede kerncentrale stemmen, maar zegt dat kernenergie ‘uiteraard niet onbespreekbaar is’. Bij het CDA speelt fractievoorzitter Van Geel een voortrekkersrol. Hij maakte het als staatssecretaris in het kabinet Balkenende II mogelijk dat de huidige kerncentrale Borssele tot 2033 open kan blijven en hamert erop dat kernenergie ‘onvermijdelijk’ is. Hij heeft er bij DELTA op aangedrongen snel een vergunningsaanvraag in te dienen.<\/p>\n

Paradepaardje van DELTA<\/b>
DELTA, voortgekomen uit de Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij, houdt zich behalve met de levering van energie onder meer bezig met (drink)water, digitale diensten en afvalverwerking. Alle aandelen van DELTA zijn in het bezit van de provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten. Samen met Essent is het Zeeuwse energiebedrijf via de joint venture EPZ eigenaar van de kerncentrale Borssele. Ook bezit DELTA vijftig procent van de aandelen van ‘s werelds grootste kippenmestcentrale in Moerdijk. In 2008 haalde DELTA een omzet van 2,2 miljard euro tegen een winst van 101 miljoen. Het bedrijf heeft 3420 medewerkers in dienst. DELTA is ook actief met wind- en zonne-energie en verwacht veel van de gasgestookte centrale die binnenkort in Vlissingen wordt geopend en 25 procent minder CO2-uitstoot. Maar kernenergie is het paradepaardje. De tweede kerncentrale moet een capaciteit krijgen van 2500 megawatt, vijf keer de capaciteit van de bestaande kerncentrale Borssele. Met 2500 megawatt worden jaarlijks meer dan anderhalf miljoen huishoudens van stroom voorzien.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Energiebedrijf DELTA wil een enorme tweede kerncentrale bouwen. Het krijgt daarbij steun van een stoet ambtenaren, al wil dit kabinet er nog niets over besluiten. Kunnen we straks nog terug?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,1623,421,457],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Dick Bosscher","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89425"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=89425"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/89425\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dick Bosscher","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=89425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=89425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=89425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}