{"id":8879,"date":"2015-11-20T11:14:00","date_gmt":"2015-11-20T10:14:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/protestzanger-armand-ik-ga-vo-o-o-o-rt\/"},"modified":"2016-01-23T17:24:57","modified_gmt":"2016-01-23T16:24:57","slug":"protestzanger-armand-ik-ga-vo-o-o-o-rt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/protestzanger-armand-ik-ga-vo-o-o-o-rt\/","title":{"rendered":"‘Geluk is: een goede gezondheid en een slecht geheugen’"},"content":{"rendered":"
In juni verscheen dit interview met protestzanger Armand in VN. ‘Wat de dood betreft, sta ik op het standpunt van de Noord-Amerikaanse Indianen: today would be a perfect day to die<\/em>.’<\/div>\n
\n

Als je de slangenleren laarzen wegdenkt, de nauwsluitende zwart-roodgestreepte broek, het lichtblauwe overhemd met paisley-motief, het oranje zijden sjaaltje en natuurlijk de gigantische bos felrood geverfd haar, dan is Herman van Loenhout een fragiele, oude man aan wie duidelijk is af te zien dat er hevig is geleefd. Maar dat is een hele hoop om weg te denken. En zodra je binnentreedt in zijn flat op de achtste etage in een Eindhovense buitenwijk denk je helemaal niks meer weg en word je vanzelf opgeslokt in het universum van de man die sinds een halve eeuw door het leven gaat als Armand \u2013 protestzanger van beroep.<\/p>\n

Het is drie uur \u2019s middags. Hij is net wakker, maar in optima forma, goed humeur en vol ornaat. Uit het keukentje waar hij koffie zet, zweven de rookwolken van puike hasjiesj het bezoek tegemoet. \u2018Bel me nooit voor de eerste joint,\u2019 klinkt het geamuseerd. In de woonkamer annex studio \u2013 \u2018de droom van elke muzikant\u2019 \u2013 staan mengpanelen, drumpads, diverse snaarinstrumenten, een accordeon en een didgeridoo netjes uitgestald. Op de grond ligt Mooie woorden<\/span>, een zelf in elkaar geknutselde driedubbelelpee die hij tijdens concerten verkoopt. In de boekenkast staat werk van onder meer Hans Plomp (Uit je bol<\/span>), Thomas De Quincey (Confessions of an Opium Eater<\/span>) en Thomas Hardy (Far from the Madding Crowd<\/span>). Daarnaast zijn dagboeken, die Armand vanaf de vroege jaren tachtig bijhoudt, en een keurig rijtje van vijftig cd\u2019s met daarop elk vijftien onuitgebrachte liedjes, door hemzelf onderverdeeld in \u2018TD\u2019 en \u2018GD\u2019 \u2013 tijdloos en gedateerd. En of de wereld er nu op zit te wachten of niet, er komt er elke week wel eentje bij.<\/p>\n

Bij het grote publiek staat Armand (69) bekend als een ietwat marginale figuur. Een buitenissig relikwie uit de sixties<\/span>, die nog altijd teert op die ene hit waarmee hij in 1967 de bijnaam \u2018de Bob Dylan van de lage landen\u2019 verwierf. \u2018Ben ik te min\u2019 was een in die tijd ongekend felle aanklacht tegen kleinburgerlijkheid en de kloof tussen arm en rijk.<\/p>\n

Jouw moeder die ik moest aanhoren met haar achterlijk gezeik
\nOver de studie van je broer<\/span>
\nEn je pa die zo\u2019n succesvol zakenman was
\nMet andere woorden \u2018wat ben jij een boer\u2019
\n<\/span><\/p>\n<\/div>\n

<\/figure>\n
\n

Zelf zit hij er niet mee, met dat stempel van one hit wonder<\/span>. \u2018De meeste mensen hebben helem\u00e1\u00e1l geen hit,\u2019 zegt hij, terwijl hij met vaardige vingers alweer de volgende joint fabriceert. \u2018Het is ook mijn pensioen, ik beur er nog steeds geld voor. Maar bovenal: het nummer gaat nog steeds op. Dat is mooi voor mij, en mooi kut voor de maatschappij. De mensen zijn nu nog veel gemener tegen elkaar, en het verschil tussen arm en rijk is alleen maar groter geworden. Dus het is nog veel relevanter dan toen.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
Armand op pinpas<\/h5>\n

Het is vooral een jongere generatie die dat met hem eens lijkt te zijn. Later deze maand verschijnt Armand & The Kik, een samenwerking tussen \u2018de bekendste Nederlandstalige bietband en \u2019s lands hardnekkigste protestzanger\u2019. Voor sixties-adept Dave von Raven, frontman van de band die regelmatig optreedt in De Wereld Draait Door<\/span>, was het de vervulling van een lang gekoesterde wens. \u2018Ik luister al naar Armands muziek vanaf mijn zestiende,\u2019 zegt Von Raven, precies half zo oud als zijn idool. \u2018Het eerste nummer dat ik hoorde was \u201cWant er is niemand (En nou ik)\u201d, zijn allereerste single. Het stond op een verzamel-cd waarop ook bands als Q65 en Cuby and the Blizzards waren te horen \u2013 elektrisch, met een beetje van die flauwe Engelstalige teksten. Armands liedje vond ik het hardste van allemaal, qua gevoel dan. Hij knalde zo de speakers uit. Z\u00f3, dat was wel effe een openbaring.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

Lucky Fonz: ‘We leven in een nieuwe truttigheid, en hij staat er als een bloem tussen.’<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Ook singer-songwriter Lucky Fonz III is lyrisch over Armand. \u2018Voordat ik met muziek begon, stond hij voor alles wat ik wilde: rebellie, tegencultuur, vrijheid \u2013 alle dingen die ik romantisch vind. Ik wilde muziek maken met net zoveel vuur, en net zoveel gebrek aan angst voor de werkelijkheid. Armand windt er nooit doekjes om, het is emotioneel heel eerlijke muziek. Hij is nog steeds een scherpe performer, speelt als een nieuwkomer. Hij is beatnik, sixties en punk ineen. Voor iedereen is duidelijk dat hij zijn eigen keuzes maakt, dat maakt hem nog steeds spectaculair. We leven in een nieuwe truttigheid, en hij staat er als een bloem tussen.\u2019<\/p>\n

Toen Lucky Fonz zelf platen ging maken, bleef Armand een toetssteen. Een foto van hen beiden, die hij tijdens hun eerste ontmoeting had gemaakt, liet hij afdrukken op zijn pinpas. \u2018In die tijd was ik vaak blut en maakte ik me voortdurend zorgen om geld. Armand belichaamt voor mij niet alleen muzikale integriteit, maar ook iets groters. Ik dacht: als ik weer eens schrik van mijn saldo, komt het gezicht van Armand uit de pinautomaat en weet ik het weer: ok\u00e9, niets aan de hand. Het gaat niet om geld, ik moet werken aan goed repertoire.\u2019<\/p>\n

Drie jaar geleden namen Lucky Fonz en Dave von Raven \u2018Want er is niemand\u2019 op voor de plaat Springlevend<\/span>, het debuut van The Kik. Een nummer uit 1965, met een tekst waarmee ze zich nog steeds sterk konden identificeren: Je komt van school al dan niet met \u2019n papiertje in je hand \/ Dan met \u2019n trap de maatschappij in en aan iedereen \u2019t land. <\/span>\u2018Het is nog van v\u00f3\u00f3r Provo,\u2019 zegt Lucky Fonz. \u2018De beatnik-traditie, h\u00e9\u00e9l vrij. Ik vind het zo straat, zo rauw.\u2019 Tijdens de opnamen merkten ze beiden dat er iets ontbrak, waarop Lucky Fonz voorstelde Armand er zelf bij te vragen. Die wilde wel. Spelen: leuk! Het jaar daarop werd Armand vaste gast tijdens een theatertournee van The Kik, \u2018De Veelste Grote Nederbiet Sjoo\u2019.<\/p>\n<\/div>\n

\n
Tegen ongezond gezag<\/h5>\n

In 2011 was Armand ook al te gast geweest in Ali B Op Volle Toeren<\/span>. En met Rick de Leeuw bracht hij vorig jaar nog een duetversie van \u2018Ben ik te min\u2019 uit. Het is meer mainstream-aandacht dan hij in decennia kreeg, maar kom bij hem niet aan met het woord \u2018comeback\u2019. Want zoals hij op de nieuwe plaat benadrukt in het nummer \u2018Comeback\u2019, geschreven in 1974: hij is nooit weggeweest. Vreemd vindt hij het overigens niet, dat een jongere generatie hem weer in de schijnwerpers zet. \u2018Lucky Fonz, Ali B, The Kik \u2013 dat zijn mensen die nog luisteren naar teksten. Ouderen horen vaak die tekst niet eens. Die horen de sfeer van het liedje en denken: o ja, toen heb ik die en die chick geneukt. Ze lachen om de idealen die ze zelf verloochend hebben. En tja, het gaat de jeugd ook meer aan, h\u00e8? Ze komen van school, krijgen een contract voor een jaar, en ze moeten tekenen voor een hypotheek van dertig jaar. Niemand weet of ze ooit pensioen krijgen. De beatgeneration is back. Dat hebben die ouderen niet in de gaten, maar de jeugd zelf dondersgoed.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

<\/figure>\n
\n

Dave von Raven is bijna jaloers op Armands \u2018gedrevenheid\u2019. \u2018Hij verzet zich nog tegen dingen die dagelijks spelen. Tegen irritante dingen. Tegen ongezond gezag. Gezag dat eigenlijk niet nodig zou moeten zijn. Bij hem staan al die idealen nog recht overeind. In de sixties streed iedereen voor love, peace en happiness. Nou, volgens mij is Armand de enige die zich aan die afspraak gehouden heeft.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
De index<\/h5>\n

Herman George van Loenhout was al een outsider voordat hij zelf de keuze kon maken er een te worden. Hij groeide op in een gelukkig gezin in Eindhoven, maar was een ziekelijk kind. Astma had hij. \u2018Echt astma, h\u00e8, niet dat gelul van \u201ceen beetje kortademig\u201d. Maar bijna stikken, echt r\u00e1mdicht zitten. Ik lag ik weet niet hoe vaak in het ziekenhuis. Vier keer had ik longontsteking, en waarschijnlijk ook TB. Twee keer was het echt kantje boord, met 41 graden koorts en zo. Waar ik bij zat, zeiden de doktoren tegen mijn moeder: dat ventje haalt de twintig niet.\u2019 Hij grijnst: \u2018Maar ja, je weet: predicting death is a very inexact science.<\/span>\u2019<\/p>\n

Op zijn negende werd hij naar een herstellingsoord in Wijk aan Zee gestuurd, waar hij twee keer een half jaar verbleef. \u2018We kregen er een paar uur per dag les, de rest van de tijd werden we het strand op gejaagd. Kou lijden, maar het hielp. Mijn ouders mochten eens per maand op bezoek komen. Dat was heftig, maar misschien is het daarom voor mij wel zo makkelijk om alleen te zijn.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tijdens het gesprek paft hij drie kegels van joints weg, die nauwelijks effect op hem lijken te hebben.<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Hij kan de data nog zo oplepelen. Van 11 mei tot 16 december 1955, en van 16 augustus 1956 tot 16 februari van het jaar daarna. Een \u2018akelig goed\u2019 geheugen heeft hij. \u2018Daarom blow ik ook, want ik weet niet of je het weet, maar geluk, dat is: een goede gezondheid en een slecht geheugen. Je maakt een blow, en dan is het: waar was ik ook alweer? Nou ja, de fuck, komt wel.\u2019 Grinnikend grijpt hij een of ander uit de lucht: \u2018Het korte geheugen van de gebruiker is tussen enkele seconden en enkele minuten soms lichtelijk verstoord \u2013 wat overigens door de gebruiker niet als onaangenaam wordt ervaren.\u2019<\/p>\n

In Wijk aan Zee kwam hij met een heel ander milieu in aanraking, een vrijere wereld. \u2018Bij ons in het katholieke zuiden bestond de Index nog, een lijst met verboden boeken. Lady Chatterley\u2019s minnaar<\/span> en zo, dat was uit den boze. \u201cNeutrale\u201d boeken had je ook, daar kwam God niet in voor. Daarom had je in Nijmegen een vent die ze de \u201cGodgooier\u201d noemden. Hij moest een extra hoofdstukje bijschrijven over God, en dan mochten we ze w\u00e9l lezen. Met de muziek was het in Brabant net zo: br\u00e1\u00e1f. Maar in dat kindertehuis leerde ik oude geuzenliedjes, met spannende teksten over bloederige zeeroversvlaggen. En toen werd ik wakker: Heyyy, something else.\u2019<\/p>\n

Hij had van zijn ouders een mondharmonica gekregen. \u2018Elke avond na het eten moest er iemand de stoel op om een sketch op te voeren of een liedje te zingen. Als je het niet deed, kwam je niet van de stoel af. Dus daar heb ik geleerd te performen, tussen de schuifdeuren, zeg maar.\u2019 Alsof het gisteren was, vertelt hij over Hendrikus uit Drente, die banjo speelde, en Geppie uit Utrecht met zijn accordeon. \u2018Vooral die vond ik te gek. Er waren nog geen versterkte instrumenten, en de accordeon ging het hardst. Toen ik eenmaal terug was uit het kindertehuis kreeg ik er eentje.\u2019<\/p>\n

Het waren vormende jaren. \u2018Ik ga nog steeds regelmatig terug naar Wijk aan Zee. Want dat is de place of the crime, weet je wel. Daar is het allemaal begonnen.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
\u2018Allo, ici Armand\u2019<\/h5>\n

Zoals het een Eindhovenaar begin jaren zestig betaamde, ging hij werken bij Philips. Telexist was hij. \u2018Zo\u2019n handmatige fax. In de centrale zaal, waar al die apparaten stonden te rammelen, hingen foto\u2019s van telexisten in andere landen, met wie wij regelmatig seinden. Daar zat ook een enorm stuk bij \u2013 ene Genevi\u00e8ve, uit Frankrijk. De man die mij inwerkte, Toon, zei: zal ik haar eens oproepen? \u201cAll\u00f3, ici Antoine,\u201d typte hij in. Ik dacht: wat een gelul, je heet gewoon Toon. Dus ik typen: \u201cAllo, ici Armand.\u201d Herman, weet je wel?\u2019<\/p>\n<\/div>\n

<\/figure>\n
\n

Die naam bekleef toen hij zijn eerste stappen op het artiestenpad zette. Aanvankelijk zong hij Franse en Engelse covers in Armand et les Gilets. \u2018Geen Nederlands, nee. Het id\u00e9\u00e9, zeg.\u2019 Wel schreef hij, mede onder invloed van Bob Dylan, stiekem Engelstalige liedjes, waarvan hij er eentje vertolkte op een talentenjacht \u2013 het Cabaret der Onbekenden. \u2018Het heette \u201cBlood\u201d en, ik moet eerlijk zijn, het leek verdacht veel op \u201cSubterranean Homesick Blues\u201d. Ik stond daar alleen, speelde voor de eerste keer zelf gitaar, en de jury vond het maar niks. Behalve \u00e9\u00e9n figuur, toevallig de directeur van de Nederlandstalige afdeling van Radio Luxemburg. Hij wilde het nummer in zijn uitgeverij hebben, en gaf me ook een tip: het barst van dat spul in het Engels, zei hij. Waarom schrijf je niet een liedje in het Nederlands?\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Armand. Foto: Lenny Oosterwijk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Het was vrijwel onontgonnen terrein. Nederlandstalige muziek ging in die tijd over \u2018ranja met een rietje\u2019 en regen die \u2018zachtjes tegen het zolderraam\u2019 tikte. Alleen Boudewijn de Groot had een jaar eerder zijn eerste liedjes uitgebracht. Armands eerste plaatje \u2018Want er is niemand (En nou ik)\u2019, precies een halve eeuw geleden uitgebracht, deed niks. \u2018Logisch,\u2019 zegt hij. \u2018Ik zong over een \u201cmes op de keel\u201d, en dat kon niet. Je kon niet eens \u201cblote tiet\u201d zeggen op de radio.\u2019<\/p>\n

Ook na het verschijnen van de tweede single \u2018Een van hen ben ik\u2019 bleef het akelig stil. Totdat vijf maanden later \u2018Mr. Candlelight\u2019 Jan van Veen, indertijd dj bij piratenzender Veronica, besloot het plaatje eens om te keren en de b-kant te draaien: \u2018Ben ik te min\u2019. \u2018Toen was het raak,\u2019 zegt Armand. \u2018En goed raak ook. Voordat ik het wist, had ik elk weekend twintig optredens.\u2019 Bij wijze van knipoog naar dat vreemde toeval is de eerste single van de plaat met The Kik, \u2018Snelle jongens\u2019\/\u2018Fuck de Blues\u2019, een plaatje met een dubbele b-kant.<\/p>\n<\/div>\n

\n
Hasj dealen<\/h5>\n

Armand was twintig jaar oud en het hippietijdperk klopte voorzichtig op de deur. In Antwerpen kwam hij via een oudere man die nog \u2018op de Congo had gevaren\u2019 in aanraking met cannabis \u2013 opmerkelijk genoeg in eerste instantie vanwege medische redenen. \u2018Ik had weer eens helemaal geen lucht, en hij zei: kom een peppeke<\/span> met Congo-gras smoren, dan is \u2019t voorbij. Ik rookte die pijp, en verrek: ik kon gewoon doorademen zonder te hoesten. Toen sprak hij de historische woorden: wat denkt gij, die medicijnmannen in de Congo, dat die zot zijn?\u2019<\/p>\n

Tussen Armand en de cannabis was het liefde op het eerste gezicht, en dat zou het altijd blijven. Tijdens het gesprek paft hij drie kegels van joints weg, die nauwelijks effect op hem lijken te hebben. Zijn ogen worden niet rood, zijn anekdotes niet minder coherent, en alle data en namen diept hij moeiteloos op uit zijn geheugen.<\/p>\n<\/div>\n

\n

‘Ik snoof ongeveer twee elektrische gitaren in de week weg. Dure gitaren, h\u00e8.’<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Maar indertijd bleef het niet bij blowen alleen. Zijn zaken werden behartigd door Paul Ackett, de latere peetvader van het North Sea Jazz Festival. \u2018Elke donderdag kreeg ik van hem een stuk of twintig contracten, en dan moest ik het zelf maar een beetje regelen. Twintig minuten spelen hier, honderd kilometer rijden, een halfuurtje daar, honderdvijftig kilometer rijden. Dat was verschrikkelijk pezen, dus haalde ik speed in Belgi\u00eb. Dan reed je niet in de sloot en viel je niet in slaap. Dat heb ik een maand of acht gedaan. Verslaafd was ik niet echt, want speed, dat is gewoon dertig potten koffie. Maar goed, het was de tijd dat Janis Joplin doodging, en Jimi Hendrix. In TeenBeat<\/span>, een muziekblad uit die tijd, las ik dat ik een gezicht had dat eruit zag als grof bruinbrood. Toen begon ik me een beetje achter de oren te krabben, weet je wel.\u2019<\/p>\n

Hij stopte rigoureus met de speed en brak met Ackett, mede vanwege de \u2018belachelijke bepalingen\u2019 die in zijn contracten werden opgenomen. De hoogtijdagen gingen even snel als ze waren gekomen. Waar de muziekwereld in razend tempo veranderde, bleef Armand dezelfde. \u2018Het liep een beetje af. Ik had geen zin meer om zoveel optredens te doen, dus hebben ze me bevroren, zeg maar. Toen ben ik hasj gaan dealen.\u2019<\/p>\n

Het was zijn eerste vrouw, de van oorsprong Franse Suzy, die hem op het idee bracht. Armand wist waar hij de goede \u2018shit\u2019 kon vinden en deelde die vrijelijk uit in Eindhoven. Suzy klaagde dat hij er toch zelf ook voor moest betalen. Dus waarom niet het nuttige met het aangename verenigd? Hij bediende Amerikaanse legerbases in Duitsland en dreef zijn nering vanuit het Eindhovense caf\u00e9 The White Horse. \u2018Coffeeshops waren er nog niet, maar voor dertig gulden per week kon je een kruk huren, zoals dat heette. Daar zat je dan: \u00e9\u00e9n oog op de shit en \u00e9\u00e9n oog op de deur. Want de Hermandad kon elk ogenblik binnenstormen. Spannende tijden, weet je wel.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Foto: Lenny Oosterwijk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Als dealer stond hij bekend als \u2018Manus\u2019. Echt vastgezeten heeft hij nooit, maar een aantal keer bracht hij een nachtje in de cel door. \u2018Dan maakten ze foto\u2019s waarop je zo\u2019n bordje voor je buik moest houden, en vroegen ze naar je boefjesnaam. Zei ik: Armand. Soms wilden ze weten of ik een zekere Manus kende, want die scheen hele goeie hasjiesj te hebben. Nooit van gehoord, zei ik dan maar.\u2019<\/p>\n

Hij lacht breeduit en vertelt in \u00e9\u00e9n moeite door over die keer dat hij \u2018geript\u2019 werd. Of liever: zijn vrouw. \u2018Ik kwam \u2019s avonds thuis van een optreden, en Suus lag in bed. \u201cHet is zover,\u201d zei ze. Met de kolf van een pistool hadden ze haar op haar hoofd geslagen en tien kilo gejat. De eigenaren van The White Horse zijn er nog achteraan gegaan, maar er werd geschoten en zo. Die tien kilo heb ik netjes terug moeten betalen, want die had ik in bruikleen, zogezegd.\u2019<\/p>\n

Twaalf jaar lang deed hij het, en het was een lucratieve business. De concerten die hij er naast bleef doen, werden \u2018een beetje een filantropisch gebeuren\u2019. \u2018Daar kreeg ik in die tijd zo\u2019n vierhonderd piek voor. Terwijl ik met de hasj wel duizend tot vijftienhonderd gulden netto winst per dag maakte.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
Treintjes bouwen<\/h5>\n

Hij bleef platen maken, vanaf 1974 een aantal jaar lang bij de vermaarde Johnny Hoes in Weert. Terwijl Armand zich aan de volgende joint wijdt, valt ons oog op een vergeelde multomap op tafel met de woorden \u2018De Spoorweg\u2019 op de voorkant. Binnenin tientallen handgeschreven pagina\u2019s, met Polaroid-foto\u2019s verfraaid, van de modelspoorweg die hij in de jaren zeventig begon te bouwen, op zolder bij zijn ouders: de Cannabis Sativa Railways, ofwel CSR I. Niet te verwarren met de CSR II, die kwam later. De vochtige glans die er plots over zijn ogen trekt, maakt duidelijk dat er bij dit onderwerp voor ironie geen enkele plaats is.<\/p>\n

Op zijn twaalfde, vertelt hij, begon hij met verzamelen. \u2018Maar ik wist: een treintje uitleggen en zo: gelul. Je moet een vaste baan kunnen bouwen. Dus liet ik alles in de doos zitten, en dacht de hele tijd: ooit, ooit, ooit.\u2019 Pas zestien jaar later besloot hij dat hij genoeg had en begon hij met bouwen. Vijf jaar lang, soms dagen achtereen veertien, vijftien uur aan \u00e9\u00e9n stuk. Bergen verrezen, tunnels, stations, fabrieken, tankwagens met \u2018hasj oil from Afghanistan\u2019, wagons van \u2018de firma blow en co\u2019. 650 figuurtjes beschilderde hij met de hand. Soms gaf hij ze een pijpje. Hij cre\u00eberde drie hele dorpen: Utopia, Nirvana en Lysergo, afgeleid van de volledige naam voor lsd. \u2018Dat werd een bergdorp, uiteraard.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

Optreden deed hij ook nog, maar op maandagochtend stond hij steevast om negen uur bij de speelgoedwinkel. En daarna bouwde hij weer verder. Buiten kon het koud en mistig zijn, op zijn zolder stonden de boompjes altijd in bloei. Dimmers regelden dag- en avondlicht. \u2018Dan liet ik de treinen rijden, stopte ik een chillum<\/span> vol, en blies de rook uit in een tuinslang die uitkwam in het schoorsteentje van het fabriekje, zodat het allemaal levensecht was.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Armand. Foto: Lenny Oosterwijk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Even stokt de enthousiaste woordenstroom. \u2018Wat vertel ik nou allemaal? Nou ja, het gaf me satisfaction<\/span>, weet je wel. Wat voor veel mensen een levenswerk was geweest, heb ik in vijf jaar gepropt. Je wordt er wel een beetje een fascist van, hoor. Je bent de elektrici\u00ebn, de stadsarchitect, de modeontwerper \u2013 \u00e1lles. Maar goed, ik cre\u00eberde een wereld die ik mooier vond dan de echte. Geen uniformen, geen kerken, dat was mijn stelregel. Want religie is wat de wereld kapotmaakt.\u2019<\/p>\n

Toen de CSR eenmaal klaar was, was \u2018de lol er meteen af\u2019. Hij brak alles af en begon aan de CSR II. Van de derde versie zijn er alleen schetsen. Daar begon hij aan in zijn eigen huis, waar hij woonde met zijn tweede vrouw Emmy. Maar er kwam een zoon, en nog een. \u2018De kamers waren voor de kinderen, natuurlijk. Toen was er geen ruimte meer, en was het afgelopen met de trein. Ik heb het allemaal verkocht. De nieuwwaarde was zo\u2019n 175.000 gulden. Ik heb er een goede prijs voor gekregen. En dat heb ik allemaal in mijn neus geduwd.\u2019<\/p>\n

Hetgeen hem brengt op de meest duistere periode in zijn leven, de \u2018coke-tijd\u2019. Eerste snuif: 25 augustus 1979. Allerlaatste: 6 september 1998. \u2018Mijn vrouw vond het lekker,\u2019 zegt hij. \u2018Ik heb het een tijd tegengehouden, tot ik op haar verjaardag een snuifje meedeed. Het werd een dure hobby. Ik snoof ongeveer twee elektrische gitaren in de week weg. Dure gitaren, h\u00e8. Nou ja, dat schoot niet op, en toen werd het verhaal vanzelf: dan kunnen we het beter gaan dealen.\u2019<\/p>\n

Voor het eerst betrekt zijn gemoed een beetje, als hij vertelt over die ellendige jaren. \u2018Tot half zeven in de kroeg. Naar huis. Neuken lukt ook bijna niet als je zoveel in je neus hebt. En om half elf stond er alweer iemand aan de deur. Heb je een halfje? Heb je een spiegel? Jij ook een lijn? Ja, is goed. Geld hadden we nauwelijks. Ik verdiende aardig wat met muziek, en met dealen ook. Maar het was een bodemloze put. Ach, jongens, als ik er nu aan denk.\u2019<\/p>\n

Het dealen stopte toen de kinderen kwamen, maar snuiven bleef hij. Het huwelijk liep op de klippen, en Emmy nam de kinderen mee. \u2018Toen was ik alles kwijt. En kreeg ik ook nog de sociale dienst aan mijn broek, omdat ze erachter waren gekomen dat ik optrad. Ik moest afbetalen. Daar ben ik nu pas net vanaf.\u2019 Het was ook de enige periode, zegt hij, dat hij het gevoel voor de muziek dreigde kwijt te raken. \u2018De mensen in de zaal stonden bijna te huilen om wat ik zong. Maar zelf stond ik te huilen omdat ik er niks bij voelde, terwijl ik die liedjes zelf had gemaakt. Blowen, dat is goed voor mij. Zeker ook als ik speel. Dan ben je precies bij de tekst die je zingt. Maar van coke heb ik altijd geweten dat het eigenlijk niet goed voor mij was. Gelukkig ben ik er uiteindelijk toch vrij makkelijk vanaf gekomen, al duurde het wel even.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
Gekleineerd<\/h5>\n

Over coke schreef Armand in 1978 al het nummer \u2018Snelle jongens\u2019, dat nu op de plaat met The Kik terecht is gekomen. Het venijn zit hem in de laatste regels: Maar de meest konstante kicker komt ook een keertje naar benee \/ En komt het niet door zijn overtuiging, dan komt het door zijn portemonnee<\/span>. Hij was bang dat het niet langer actueel zou zijn, maar Dave von Raven verzekerde hem dat coke nog altijd een prominente rol speelt in het uitgaansleven.<\/p>\n

De Rotterdammers kregen sowieso veel vrijheid bij het selecteren van het repertoire. \u2018Armand heeft een grove schifting gemaakt en die op ons bordje gegooid,\u2019 zegt Von Raven. Nummers als \u2018Ben ik te min\u2019 en \u2018Want er is niemand\u2019 hebben ze bewust genegeerd. \u2018We wilden laten zien dat Armand al die tijd goeie nummers is blijven maken. Muzikaal cijferen we ons een beetje weg, maar wel voor een goed doel, en dat is Armand zelf. Iedere muzikant in Nederland kan tegenwoordig zeggen wat hij wil, en daarmee zijn ze allemaal schatplichtig aan hem.\u2019<\/p>\n

Natuurlijk, dat vindt hij leuk om te horen. Maar om nou te zeggen dat hij er bewust zijn best voor deed? Hij weet heus wel dat hij geldt als de onverbeterlijke hippie, en dat er soms om hem gegrinnikt wordt. \u2018De afgelopen vijftien jaar heb ik me weleens gekleineerd gevoeld, vooral als ik ge\u00efnterviewd werd door leeftijdgenoten, die me dan een beetje belachelijk maakten. Maar ik begreep ook waarom. Zij zijn tenslotte de mensen die verzaakt hebben. Ze hebben de platen van toen naar de zolder gebracht, en hun kids hebben ze weer van zolder afgehaald.\u2019 Zoals hij zingt in de laatste strofen van \u2018Comeback\u2019: \u2018Kleineren is in, het mensdom doet graag naar. Maar niemand zal me ontmoedigen, ik ga voort, ik ga voort, ik ga vo-o-o-o-rt!\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

‘Armand is iemand die ons de nieuwe tijd heeft ingeleid, net als bijvoorbeeld Simon Vinkenoog.’<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Punk, disco, hiphop, dance \u2013 hij heeft het allemaal overleefd. \u2018Ik speelde ook voor de punkers. Daar zat ook een link. Het afzetten t\u00e9gen. Ik heb opgetreden in de chill out rooms bij houseparty\u2019s. Het is allemaal gewoon doorgegaan, en ik heb nooit gedacht: ik moet met mijn tijd meegaan. Nee hoor. Alle bewegingen die na het hippieverhaal de kop opstaken, heb ik bekeken, en uiteindelijk kom ik toch uit op love, peace en happiness. Dat is wat de wereld redt.\u2019<\/p>\n

De protestzanger van weleer klinkt nog het luidst door in het nummer \u2018Gemeengoed\u2019: De aarde is geen handelswaar, de aarde is ons thuis \/ Ons gemeengoed, ons geboorterecht \/ En jij die overal hekken plaatst, dat bekomt je later slecht. <\/span>Het is een vertaling van \u2018The Commons\u2019, een nummer van David Rovics, een vriend en geestverwant, die de wereld rondzwerft van optreden naar optreden. \u2018Pete Seeger was ook fan van hem,\u2019 zegt Armand fijntjes. \u2018En David is rond de veertig.\u2019 Hij wil maar zeggen: het gaat allemaal door. En als je het niet ziet, dan kijk je verkeerd.<\/p>\n

Sto\u00efcijns is hij, ook in zijn gewoonten. Een daarvan is: te laat komen. \u2018Zo t\u00e9ring, zeg!\u2019 lacht Frans Hagenaars, de producer van de plaat, die in het verleden met groepen als Bettie Serveert en Daryll-Ann werkte. \u2018Er is wat afgegodverd tijdens de acht dagen dat we opnamen. We moesten alles tegelijk inspelen en zingen, want anders werkt het niet bij hem. Dus we konden niks als hij er niet was. Maar hij kwam net zo makkelijk drie uur te laat binnen. En dan was het: \u201cEerst even een blowtje, jongens.\u201d Hij heeft er gewoon schijt aan. Hij komt als hij komt. Maar ja, als het dan eenmaal zover was, liep hij naar de microfoon, en: hoppekee, bam, daar stond hij. Uit zijn tenen kwam het dan. En dan dacht ik weer: ja, wat zou ik nou boos zijn op die man? Ik vond het heel bijzonder om zo dicht bij hem te zijn. Hij draagt die hele geschiedenis met zich mee.\u2019<\/p>\n

Ook Ferry Roseboom, eigenaar van Excelsior Recordings, dat in samenwerking met TopNotch Armand & The Kik<\/span> uitbrengt, is er trots op dat de zanger uiteindelijk op zijn label is terechtgekomen. \u2018Armand is iemand die ons de nieuwe tijd heeft ingeleid, net als bijvoorbeeld Simon Vinkenoog. Dergelijke mensen moet je koesteren, vind ik. Bij leven al op een voetstuk plaatsen, en niet pas als ze dood zijn gaan roepen hoe bijzonder ze waren.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
49 jaar extra<\/h5>\n

Het had niet eens zoveel gescheeld, of Armand & The Kik<\/span> was er nooit gekomen. Twee jaar geleden belandde de zanger in het ziekenhuis met een verwaarloosde longontsteking. \u2018Op zijn leeftijd, met zijn gestel, is dat heel heftig,\u2019 zegt Frans Hagenaars. \u2018Ze hebben hem aan het infuus moeten leggen, en hij dacht echt dat hij doodging. Hij lag daar op die zaal, hij was alleen weer ook, zijn derde huwelijk was gestrand. Toen dacht hij: nou, dit is het. Ik maak nog even \u00e9\u00e9n nummer, en dat is misschien het laatste wat ik doe.\u2019 Dat nummer werd \u2018De weg naar Isfahan\u2019, het slotstuk van de plaat. En ik hoor het kuchen en het moeilijke hoesten \/<\/span> Menigeen komt hier niet levend vandaan \/<\/span>Als er weer een bed voor een kist verruild wordt \/<\/span> Met de dood op de hielen \/ Daar denk je dan aan.<\/span><\/p>\n

Zelf is Armand er nuchter over. \u2018Het leven is een seksueel overdraagbaar fenomeen, met dodelijke afloop,\u2019 citeert hij schrijver Hans Plomp, die hij kent uit hippiedorp Ruigoord, waar hij gisteren nog flink is doorgezakt. \u2018Ik heb als jonge jongen twee keer meegemaakt dat het bijna met me gedaan was. En ik kan me nog goed herinneren dat ik toen besefte: het is allemaal niet makkelijk geweest, mijn jeugd, ik had het niet willen missen, maar vanaf nu is elke dag die ik krijg een bonus. Zo is het nog steeds. Ik heb al 49 jaar extra gekregen, dus ik mag niet klagen. Wat de dood betreft, sta ik op het standpunt van de Noord-Amerikaanse Indianen: today would be a perfect day to die<\/span>. Je kunt beter gaan als de zon schijnt dan als het regent, en gaan doe je toch.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

Veel mensen worden er akelig van, weet hij. \u2018Dat is een groot dilemma van deze maatschappij: het is de enige zekerheid die we hebben, maar we praten er liever niet over. Terwijl het goedbeschouwd een gemak is, niet bang zijn voor de dood.\u2019<\/p>\n

Zijn laatste verhouding kon er niet goed tegen \u2013 zijn gepraat over de dood, hoe het opdook in sommige liedjes. Maar ja, hij is zoals hij is, neemt de dingen zoals ze komen. Zijn twee zoons, bijvoorbeeld, die uit zijn leven verdwenen toen ze anderhalf en viereneenhalf waren. Joris en Sander heten ze. \u2018Ik mocht ze niet meer zien. De oudste heeft mij nog gekend, maar de jongste eigenlijk niet. Toen heb ik daar verder ook geen fuss over gemaakt. Het duurde een jaar voor ik er overheen was, en tegen mezelf kon zeggen: het leven gaat door, voor hen en voor mij.\u2019<\/p>\n

Ruim dertien jaar zag hij ze niet. \u2018Ik dacht: als ze komen, komen ze uit zichzelf. En dat is ook gebeurd. De oudste heeft zijn achttiende verjaardag bij mij thuis gevierd. De jongste, van vijftien, was er ook bij. Maar nu is het alweer een paar jaar geleden dat ik ze voor het laatst zag.\u2019<\/p>\n

Dan is hij wel even klaar met het onderwerp. Armand heeft inmiddels zijn gitaar op schoot genomen om een afscheidsliedje voor het bezoek te spelen. Verwoed schudt hij zijn rode haren, die de neiging hebben tussen de snaren te kruipen, naar achter. Boven de aarzelende, inleidende akkoorden uit zegt hij: \u2018Ach, een beetje Arabisch fatalisme is nooit weg. Als het je tijd is, dan ga je. Als het niet je tijd is, dan ga je niet. Of je nu op het paard zit met het zwaard van Ali, of achter de kachel: het selecteert zichzelf allemaal.\u2019<\/p>\n<\/div>\n