{"id":8831,"date":"2015-06-15T21:56:00","date_gmt":"2015-06-15T19:56:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/het-wit-bij-weissenbruch\/"},"modified":"2015-06-15T21:56:00","modified_gmt":"2015-06-15T19:56:00","slug":"het-wit-bij-weissenbruch","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/het-wit-bij-weissenbruch\/","title":{"rendered":"Het wit bij Weissenbruch"},"content":{"rendered":"
Op twee plaatsen, in het Dordrechts Museum en het Haags Gemeentemuseum zijn nog tot 6 september onder de titel \u2018Holland op zijn mooist\u2019 schilders van Hollandse landschappen te zien. Voor Carel Peeters is er \u00e9\u00e9n favoriet: J.H. Weissenbruch en het geheim van het wit.<\/div>\n
\n

Je ziet het aan het grote witte zeil boven de rechte donkere brug op Te Noorden bij Nieuwkoop<\/i>: de landschapschilder Jan Hendrik Weissenbruch (1824-1903) m\u00f3est op elk schilderij een wit accent aanbrengen anders was het niet af. Het was de finishing touch en de bepalende factor van het schilderij. Soms moet je het even zoeken, maar dat stukje wit duikt altijd op, al was het maar als het minieme witte streepje rug van de koe op Gezicht op Noorden<\/i>. Dat streepje wit veroorzaakt het ruimtegevoel, alle gedempte of donkere kleuren worden ermee van hun zwaarte ontdaan. Het is alsof in het landschap een ergens reddende lamp brandt of een vuurtje. Je ziet het schilderij vanaf dat moment vanuit dat witte detail. Het staat voor een luchtig, relativerend, oplichtend accent zonder dat het de aandacht helemaal opslokt. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"Te
Te Noorden bij Nieuwkoop, 1901. (Collectie Dordrechts Museum)<\/figcaption><\/figure>\n

Hetwitte zeil op Wiessenbruchs misschien wel bekendste schilderij \u00a0TeNoorden bij Nieuwkoop<\/em> staat in het midden van het schilderij, met links dedonkere bomen, rechts het donkere huis en daar tussen en omheen de zacht blauwelucht met die ene wolk bovenin. Het is een onmiskenbare compositie, bijna debasis voor een abstract schilderij van Bram van der Lek. Het witte zeil staat alseen bescheiden piramide centraal, en ook nog gespiegeld in het water. <\/p>\n

Evenveelaandacht vraagt het smalle verticale witte zeil in het midden van De trekvliet, <\/em>dat op het omslag van decatalogus is afgebeeld. \u00a0<\/em>Weissenbruch laat het zeil al het lichtvangen in het panoramische landschap, samen met \u00e9\u00e9n wiek van de molen rechts.Landschappen staan doorgaans niet voor veel drukte, maar op De trekvliet<\/em> is de rust zelfneergedaald, ook al is er veel op te zien. De donkere molen links en de bruinezeilen van de botter rechts zijn als bakens die ruimte geven aan het oplichtendblauw van het water en de blauwe lucht met de statige wolken. <\/p>\n

\"De
De Trekvliet. 1870.<\/figcaption><\/figure>\n

Opeen vroeg schilderij als Gezicht opHaarlem<\/em> (1845-1848) heeft Weissenbruch zijn wit doelbewust over hetschilderij verstrooid: met links de witte voorgevel\u00a0 van de boerderij, helemaal rechts een wittekoe, en ver aan de horizon, rechts van de St. Bavo de rooksliert uit deschoorsteen van de trein. Je zou kunnen zeggen dat het schilderij is opgebouwduit de verspreide witte vlekken en vlekjes, tot en met de witte stipjes van demutsen van de boerinnen op de voorgrond. <\/p>\n

Alshet even kan plaatst Weissenbruch zijn noodzakelijke wit in het midden van hetschilderij, in de vorm van een wolk, in de vorm van een stuk rivier of van eenhuis, zoals op Vismarkt te Den Haag. <\/em>Daaropstaat een wit huis ingeklemd tussen de silhouetten van donkere gebouwen. Op Koemelken onder de wilgen <\/em>zit de boerbij de koe tussen hoog oprijzende bomen. De grote witte vlekken op de koevragen alle aandacht en accenturen het verstilde tafereel.<\/em><\/p>\n

\n
\"Jan
Jan Hendrik Weissenbruch, door Jozef Isra\u00ebls. 1882, waterverf, Groninger Museum<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Injuli 1873, wanneer Vincent van Gogh in Londen woont, schrijft hij zijn broerTheo dat hij terugdenkt aan hun wandelingen langs de Rijkswijkschen Trekweg metde door Weissenbruch geschilderde molen op DeTrekvliet<\/em> (1870). Die weg bevat voor Van Gogh \u2018herinneringen die misschienwel de heerlijksten zijn die ik heb\u2019. Later, in 1882 komt hij daar nog eens opterug. En regelmatig op Weissenbruch. Die loopt als een rode draad door zijnbrieven, en altijd in bewonderde zin: hij staat bekend als \u2018de vrolijke Weiss\u2019en daar is Van Gogh het op grond van zijn werk helemaal mee eens, \u2018een echtekunstenaar\u2019 noemt hij hem. Theo denkt er net zo over (\u2018Het is een kunstenaarvan grote klasse\u2019). In reactie op opmerkingen van Theo over Weissenbruch schrijftVincent: \u2018En dat J.H. Weissenbruch de modderige jaagpaden, de misvormde wilgen,de verkortingen en de vernuftige en merkwaardige vergezichten van de vaartenkent en ze ook maakt \u201czoals Daumier zijn advocaten\u201d, dat vind ik prachtig.\u2019Toen Van Gogh heeft Weissenbruch leren kennen in Den Haag toen hij bij AntonMauve werkte. Hij is op zijn atelier geweest en Weissenbruch een keer bij hem.In 1889 noemt hij hem tegen Theo \u2018een krachtige kunstenaar en goed mens, met eenwarm hart.\u2019 Dat zag hij terug in het prachtige portret dat Jozef Isra\u00ebls vanWeissenbruch maakte. <\/p>\n

WatVan Gogh zo beviel aan Weissenbruch blijft grotendeels impliciet, maar moetgezocht worden in zijn vermogen tot weglaten: met weinig veel te willenbereiken. Bij Weissenbruch en de andere schilders van de Haagse School, geen geweldvan een \u2018Alpennatuur\u2019, zoals de criticus J. van Santen Kolff schreef. Bij deandere schilders van de Haagse School, Anton Mauve, Willem Roelofs, JacobMaris, H.W. Mesdag, Willem Maris, Constant Gabri\u00ebl, Andreas, Schelfhout enJozef Isra\u00ebls kon wel eens \u2018de regering van het grijs\u2019 heersen of, in meerpositieve zin, \u2018de zilveren school\u2019. Niet bij Weissenbruch. Juist zijnlevendige verftoets en de talloze nuances die hij in zijn kleuren aanbracht, moetenVan Gogh hebben aangesproken. Hij beoefende geen stemmingskunst, maarschilderde onsentimentele vergezichten waarin elk onderdeel zijn plaats had,met het wit als sturend accent. Hij beschouwde zich vanaf het begin als een leerlingvan Ruysdael, vandaar zijn vroege Gezichtop Haarlem<\/em>, dat met de witte rooksliert van de trein. Weissenbruchschilderde, anders dan veel schilders van de Haagse School, geen mensen,hoogstens als figuranten in de verte.<\/p>\n

\n
\"Boerderij
Boerderij aan een vaart, of ‘de waslijn’<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Jezou natuurlijk kunnen denken dat de rol van het wit bij Weissenbruch toevalligis, dat het steeds zo uitkwam dat hij met het wit nog een noodzakelijke accentaanbracht. Dat is niet zo. Voor Weissenbruch was het wit zoiets als een zakdoekwaarmee je naar iemand in de verte zwaait, als een wellevend teken, als eenteken dat alles goed is, of als de onmisbare witregels in de po\u00ebzie vanMartinus Nijhoff of Hans Faverey. <\/em>Hoeonontkoombaar het wit voor Weissenbruch was is te zien op zijn Boerderij aan een vaart of \u2018de waslijn\u2019<\/em>.\u00a0Exact in het midden van het schilderij,met op de achtergrond het silhouet van een omvangrijke en dominerende boerderij,hangt een vrolijke witte was te wapperen aan de lijn.\u00a0 <\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Decatalogus van Holland op z\u2019n mooist<\/em>is uitgegeven door Wbooks<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Onze favoriete schilder van Hollandse landschappen: J.H. Weissenbruch<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":229240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-8831","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/8831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=8831"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/8831\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/229240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=8831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=8831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}