Kwestie \/ De zaak Mimoun<\/p>\n
Het overkomt rechters niet elke dag. Na de eerste woorden van het vonnis barst er in de zittingszaal een spontaan applaus los. Vader, moeder, broers, neven, nichten, leraren, vrienden van school en collega\u2019s van Albert Heijn veren opgelucht op van hun stoelen. Het is vrijdagmiddag 11 september, vijf uur. De Amsterdamse rechtbank maant het publiek tot stilte en legt uit waarom ze de verdachte vrijspreekt. De eenentwintigjarige Mimoun el G. heeft dan vierentachtig dagen in voorarrest gezeten.<\/p>\n
Een kwartier eerder stonden de gezichten nog bezorgd. De officier van justitie eiste vijftien maanden cel, waarvan vijf voorwaardelijk. Een fikse straf. Volgens het OM was de leerling van het Amsterdamse ROC medeplichtig aan een overval in de Albert Heijn aan de Rijnstraat. Op 18 juni drong daar een onbekende de supermarkt binnen en bedreigde Mimoun \u2013 die op dat moment geldkokers van de kassa\u2019s klaarzette voor transport \u2013 met een stroomstootwapen. De dader ging er met de buit vandoor en liet een geschrokken medewerker achter.<\/p>\n
Toch geloofde de officier van justitie niet dat Mi\u00admoun een slachtoffer was. Zij verdacht de ROC-leerling ervan onder \u00e9\u00e9n hoedje te spelen met de overvaller. Want waar kwam anders al dat geld vandaan dat bij een huiszoeking op de slaapkamer van Mimoun werd gevonden? Voor haar was d\u00e1t het ultieme bewijs dat hij met de geldroof te maken had. Ook zolang het onderzoek liep en de verdachte nog niet was veroordeeld, hoorde Mimoun achter de tralies thuis, stelde ze. Hij mocht zijn berechting niet in vrijheid afwachten, want door deze brute misdaad was de samenleving volgens het OM \u2018geschokt\u2019.<\/p>\n
De Marokkaanse Nederlander Mimoun ontkende vanaf zijn aanhouding dat hij betrokken was bij deze overval. Volgens zijn advocaat Henk Brink konden de bij hem thuis aangetroffen briefjes van twee- en vijfhonderd euro nooit uit de kassaladen van Albert Heijn gekomen zijn \u2013 dergelijke grote coupures worden daar immers niet aangenomen. Het geld was volgens Mimoun van zijn broers die een taxibedrijf runnen. Daar wees de raadsman de rechters steeds op, maar tevergeefs, want keer op keer werd het voorarrest verlengd.<\/p>\n
Dat zou duren tot de daadwerkelijke zitting, drie maanden later. Op dat moment stelt de voorzitter van de rechtbank inderdaad vast dat het gevonden geld niet van de roofoverval afkomstig kan zijn. Vrijspraak is de enig mogelijke conclusie. Om kwart over zes wordt de 21-jarige ROC-leerling op de stoep van het paleis van justitie omarmd door zijn familie.<\/p>\n
De praktijk<\/p>\n
Een voorlopige hechtenis van drie maanden, zoals Mimoun overkwam, komt vaker voor. Jaar\u00adlijks worden meer dan tweehonderdduizend verdachten aangehouden voor strafbare feiten. Een deel belandt daarna in de cel, ook al bepaalt de wet dat een verdachte in vrijheid zijn proces mag afwachten. Ze zitten in voorarrest omdat het Openbaar Ministerie daar gronden voor ziet. De meest gehoorde grond: het po\u00ad\u00adli\u00ad\u00adtie\u00adonderzoek is nog niet afgerond en het gevaar dreigt dat een vrijgelaten verdachte het werk van de recherche dwarsboomt. Daar\u00adnaast is er de kans op herhaling van het misdrijf of het vluchtgevaar. Ook betoogt het OM regelmatig dat vrijlating van de verdachte \u2018de rechtsorde zal schokken\u2019 en daarom niet gewenst is.<\/p>\n
Het laatste woord in deze kwesties ligt bij de rechter. Die bepaalt telkens \u2013 nadat het OM en de verdediging hun zegje hebben gedaan \u2013 of een verdachte naar huis mag, of dat diens voorarrest wordt verlengd. De rechters horen hun beslissing goed te motiveren. Op papier lijkt het goed geregeld, maar de praktijk is weerbarstiger, getuige de casus van Mimoun.<\/p>\n
De aangifte<\/p>\n
Een net kapsel en een onberispelijk tenue: wit overhemd, zwarte broek, zwart jasje en zwarte sneakers. Mimoun ziet er jonger uit dan hij is. Voor zijn arrestatie werkte hij meer dan vier jaar bij de Albert Heijn-vestiging. Hij liep er onder meer stage voor zijn opleiding detailhandel. Mimoun wil verder studeren en mikt op een versnelde hbo-opleiding economie. Zijn blazoen is schoon. Slechts \u00e9\u00e9n keer eerder verscheen de Marokkaanse Nederlander op een politiebureau, om aangifte te doen van een gestolen scooter. Na de overval op de supermarkt deed hij opnieuw aangifte op hetzelfde bureau: nu van bedreiging. \u2018Ze waren vrij kortaf tegen me,\u2019 zegt het slachtoffer maanden later. \u2018De vragen die ze stelden, leken meer op de antwoorden die ze wilden horen.\u2019 Mimoun werd vervolgens in een politieauto terug naar zijn werk gebracht. \u2018Wat er daarna gebeurde, kan ik me niet goed meer herinneren. Ik was echt erg geschrokken, maar dat besefte ik op dat moment zelf niet. Ik mocht naar huis van mijn baas.\u2019<\/p>\n
Mimouns broer, die hem ophaalde, zegt: \u2018Hij was bleek, aangedaan. Hij uit zich niet zo. Maar voor mij was het duidelijk. Hij was even niet degene die ik kende. Hij was so different.\u2019<\/p>\n
De jongens besloten om het voorval niet aan hun ouders te vertellen. De broer: \u2018Ze gingen de volgende dag naar Marokko. We wilden hun vakantie niet vergallen. Wij zouden later komen, als Mimoun zijn examens had gedaan.\u2019<\/p>\n
De zomer zou echter heel anders verlopen.<\/p>\n
De arrestatie<\/p>\n
De dag na de overval werd Mimoun in het park voor zijn huis gearresteerd. \u2018De twee agenten die me oppakten, zeiden alleen: \u201cJe bent aangehouden.\u201d Waarom, dat zou ik wel op het bureau horen.\u2019 Hij belandde meteen in een politiecel. De hulpofficier \u2013 een hoofdagent \u2013 deelde hem mee dat justitie dacht dat hij betrokken was bij de geldroof. \u2018Toen ik dat ontkende, zei hij: \u201cNeem me niet in de maling.\u201d Hij zette meteen druk op me.\u2019 Zijn ondervragers willen verder alleen zijn naam en adres weten. \u2018Er werd ook gevraagd of ik gebruik wilde maken van een raadsman. Ik zei toen: ik heb niets gedaan, waarom heb ik een advocaat nodig?\u2019<\/p>\n
Daarna werd hij overgebracht naar het cellencomplex Zuid-Oost. \u2018Er gaat op dat moment van alles door je heen. Je wilt naar huis bellen, maar dat mag niet. Je wilt weten waarom je bent opgepakt en vastgezet, maar ook daarover wordt geen duidelijkheid gegeven. Dat hoorde ik pas later tijdens de verhoren.\u2019<\/p>\n
Allereerst is het de officier van justitie die bepaalt of een verdachte wordt opgesloten. Na maximaal zes dagen cel moet het OM toestemming vragen aan de rechters om het voorarrest te verlengen. Dat deed de officier in het geval van Mimoun. Bovendien eiste ze dat \u2018vol\u00adle\u00addige beperking\u2019 werd opgelegd. Hij mocht geen contact met de buitenwereld hebben, alleen met zijn advocaat.<\/p>\n
De broer: \u2018Er mocht helemaal niets.\u2019 Mimoun: \u2018Daar schrik je van. De eerste vier dagen kreeg ik geen schone kleding, al had mijn familie die wel gebracht. Ik kreeg het basispakket: zeep, een handdoek, maar geen schoon ondergoed. Er was ook geen tv op de cel.\u2019 Wel was er wat lectuur waar hij uit kon kiezen. \u2018Ik heb een boek gekozen over een corrupte politieman en een seriemoordenaar. En nog twee van die jongensboeken over de jacht op een schat. Zondag had ik ze al uit.\u2019 Toen na het weekend een ?tv werd aangesloten, kon hij kiezen uit twee kanalen: \u2018Discovery Channel en National Geographic.\u2019<\/p>\n
Het voorarrest<\/p>\n
Mimouns voorarrest werd door de rechtbank in totaal twee keer verlengd: de eerste keer met dertig dagen, daarna werden er nog zestig aan toegevoegd. De officier van justitie beriep zich daarvoor telkens op dezelfde argumenten. De geldvondst bij zijn familie (hij woont nog bij zijn ouders) had haar argwaan gewekt en bleef dat doen. Ze was ook bang dat de verdachte de benen zou nemen om zijn proces te ontlopen. En ze bracht keer op keer het argument van een \u2018geschokte rechtsorde\u2019 in stelling om Mimouns vrijlating te voorkomen. Advocaat Henk Brink pleitte zich ondertussen de blaren op zijn tong om de argumenten van het OM van tafel te vegen. Tot acht keer toe diende hij een verzoek in om de voorlopige hechtenis op te heffen. \u2018Mijn cli\u00ebnt wil niet vluchten, maar juist naar school, heb ik aan de rechter uitgelegd. Hoezo geschokte samenleving? De samenleving weet hier niet eens van. Het bericht van de overval heeft de krant niet gehaald.\u2019<\/p>\n
Maar de ROC-leerling bleef onderworpen aan het gevangenisregime. Mimoum: \u2018Om zeven uur \u2019s ochtends wordt er gevraagd of je wilt douchen of luchten en of je je raadsman wilt bellen. Als je nee zegt, gaat de deur dicht tot de volgende ochtend zeven uur. Toen ik in beperking zat, mocht ik een half uurtje in mijn eentje luchten op het dak. Dat doe je toch maar, omdat je anders gek wordt van het malen in je hoofd. Voortdurend denk je: waarom word ik \u2013 slachtoffer \u2013 als dader behandeld?\u2019<\/p>\n
Pas in het huis van bewaring, de Bijlmerbajes, mocht hij zijn dossier inzien. \u2018Ik heb meteen tegen al die bewaarders gezegd dat ik onschuldig was. Die riepen: dat zegt iedereen hier. Wacht maar af, antwoordde ik toen. Jullie zullen zien dat het klopt. Ik heb ook direct aangegeven dat ik graag wilde werken en dat mocht ik ook in de laatste maand. Drie uur per dag kon ik toen tenminste mijn cel uit. Daarvoor zat ik twee\u00ebntwintig uur binnen.\u2019<\/p>\n
Mimouns broer bracht meteen na de aanhouding zijn lesboeken naar de gevangenis.\u2018Hij moest immers tentamen doen en we dachten dat het niet lang kon duren voor hij weer buiten stond.\u2019 De boeken werden tot drie keer toe geweigerd. Mimoun: \u2018Pas na twee\u00ebnhalve maand ontving ik ze eindelijk. Ik had mazzel omdat een hoofd van de afdeling het ook belachelijk vond dat ik ze niet kreeg en ze versneld invoerde. Mijn aantekeningen en mijn werkschriften mochten niet naar binnen. Ik moest dus alles opnieuw uitvissen.\u2019<\/p>\n
De verlenging<\/p>\n
Mimoun kan er nog steeds niet over uit dat de ontlastende getuigenverklaringen er nauwelijks toe deden toen de rechters over zijn voorarrest moesten beslissen. \u2018De andere gedetineerden zeiden dat al tegen me: het is heel normaal dat je blijft vastzitten, reken nergens op. Je wilt dat niet geloven. De rechters knikten telkens wel heel begrijpend als mijn advocaat en ik ons verhaal deden. Ik dacht dan dat het goed zat. Maar ik bleef wel vastzitten.\u2019<\/p>\n
Zijn proces zag hij desondanks vol vertrouwen tegemoet, zegt hij. \u2018Van mijn advocaat wist ik dat je dan echt kunt uitleggen dat je onschuldig bent. Dat geeft een goed gevoel. Maar dat het zolang moet duren voordat er naar je wordt geluisterd, d\u00e1\u00e1r schrok ik erg van. En ik schrok op het proces zelf nog meer toen de officier alsnog vijftien maanden straf tegen me eiste. Op dat moment stort heel je toekomst in. Je weet niet hoe het verder moet.\u2019<\/p>\n
Mimoun, die inmiddels weer naar school gaat en zijn tentamens mocht inhalen, heeft sinds zijn vrijlating moeite met leren. Zijn concentratievermogen is hij kwijt. \u2018Ik hoop dat het terugkomt. De vragen in mijn hoofd blijven terugkomen. Waarom verdenken mensen me van zoiets?\u2019<\/p>\n
De frustratie<\/p>\n
Voorlopige hechtenis staat op gespannen voet met het onschuldbeginsel en daarmee met de beginselen van de rechtsstaat, stelt Mimouns advocaat Brink. \u2018Het is heel ingrijpend om mensen hun vrijheid af te pakken uitsluitend op basis van een verdenking. Alleen onder zeer uitzonderlijke omstandigheden zou dat moeten mogen.\u2019 Hij zegt dat de zaak van Mimoun niet op zichzelf staat. Andere strafpleiters komen desgevraagd met voorbeelden. De verlenging van het voorarrest lijkt volgens hen op lopendebandwerk: tientallen verdachten worden op \u00e9\u00e9n dag voorgeleid. Daarbij toetsen rechters de argumenten voor hechtenis slechts summier. In het Crimineel Jaarboek 2008 dat een overzicht geeft van de rechtszaken van vorig jaar staat een geanonimiseerd voorbeeld van een Schiphol-medewerker die ten onrechte negen maanden in voorarrest zat voor betrokkenheid bij drugssmokkel. \u2018Die man was onschuldig, dat bleek al meteen uit alles in het dossier, maar hij werd wel vastgehouden tot en met het proces,\u2019 fulmineert zijn advocaat Bart Nooitgedagt. \u2018Mijn leven is verwoest,\u2019 zegt de man zelf tegen de samenstellers van het jaarboek. Hij wantrouwt inmiddels het rechtssysteem.<\/p>\n
De Rotterdamse Inez Weski klom in de pen in het juridische studentenblad Aers Aqui over een in haar ogen uit de hand gelopen voorarrest van ruim twee jaar. \u2018Hoe voorlopig is heden ten dage nog de voorlopige hechtenis?\u2019 vraagt zij zich af. Niels van der Laan uit zijn zorgen in het Nederlands Juristenblad. Volgens deze Amster\u00addamse advocaat heeft de beslissing over het verlengen van het voorarrest meer weg van \u2018een loterij dan van het spreken van recht\u2019. Vooral het begrip \u2018geschokte rechtsorde\u2019 is onhelder, stelt hij vast. Rechters in Haarlem denken daar volgens hem anders over dan die in Leeuwarden. Dat toont hij aan met verwijzingen naar vonnissen van die rechtbanken. Hij ergert zich eraan dat de beslissingen over de voorlopige hechtenis zelden worden gemotiveerd. \u2018Dat is moeilijk te verkroppen voor verdachten die zonder uitleg geruime tijd van hun vrijheid worden beroofd of voor de maatschappij die soms wordt geconfronteerd met een onbevredigende vrijlating.\u2019<\/p>\n
In de Europese jurisprudentie zijn er veel voorbeelden van hoe het wel moet, maar de Neder\u00adlandse rechters slaan daar nauwelijks acht op, stelt Van der Laan.<\/p>\n
Het aantal verbolgen strafpleiters, met \u2013 soms onschuldige \u2013 cli\u00ebnten die veel te lang in de gevangenis zitten, neemt toe. De advocaten menen dat rechters veel te sterk op de argumenten van het OM leunen. En dat ze meer en meer hun aandacht richten op criminaliteitsbestrijding, terwijl ze juist het ideaal van de onafhankelijke magistratuur dienen te bewaken. Henk Brink: \u2018Vroeger stelden rechters dat je beter tien schuldigen op straat kon zetten dan \u00e9\u00e9n onschuldige in de cel opsluiten. Nu geldt eerder: liever tien onschuldigen in de cel dan \u00e9\u00e9n schuldige op straat.\u2019<\/p>\n
Het Volksempfinden<\/p>\n
Dat laatste gebeurde onlangs in Arnhem. Tenminste, dat was de perceptie van de samenleving toen de van vrouwenhandel verdachte Saban B. het hazenpad koos. De rechters kregen felle kritiek te verduren. Ter verduidelijking: B. zat ondanks zijn eerdere zware veroordeling door de rechtbank nog in voorarrest omdat hij tegen zijn vonnis in hoger beroep was gegaan. De man mocht \u2013 tegen het advies van het OM in \u2013 langer op verlof om zijn pasgeboren kind te bezoeken en verdween spoorloos.<\/p>\n
Hier gebeurde het tegenovergestelde van wat Mimoun overkwam. Maar waar het rond het voorarrest van de Marokkaanse Amsterdam\u00admer stil bleef, kregen de Arnhemse rechters de volle laag. Onder meer in het parlement. Fred Teeven, VVD-kamerlid en oud-officier van justitie, was er als de kippen bij om de minister van Justitie namens de \u2018geschokte samenleving\u2019 ter verantwoording te roepen. Hoe had dit kunnen gebeuren?<\/p>\n
Hirsch Ballin kondigde na de Kamervragen over Saban B. aan dat hij dit soort vrijlatingen niet alleen meer aan de rechter wil overlaten. Hij wil de gevangenisdirecteur erbij betrekken en als verantwoordelijk minister de mogelijkheid hebben om uiteindelijk zelf te kunnen beslissen. Hirsch Ballins voornemen viel goed in het parlement, maar uit de wereld van het recht klonk kritiek. Geert Corstens, president van de Hoge Raad, betoogde onlangs dat rechters weliswaar rekening moeten houden met de maatschappelijke gevolgen van hun uitspraken, \u2018maar dat betekent niet dat rechters daarom moeten afzien van een voorgenomen beslissing. Dit doe je door de beslissing stevig te motiveren.\u2019<\/p>\n
Volgens de voorman van het hoogste rechtscollege is motiveren een onmisbaar onderdeel van het werk van rechters. \u2018Motiveren kost tijd, kost energie, kost intellectuele inspanning. Dat zal moeten worden opgebracht op straffe van verlies aan vertrouwen dat zo broodnodig is om de centrale positie van de rechter in de rechtsstaat te waarborgen.\u2019 Leg uit waarom je een beslissing neemt, is de boodschap van Corstens. Of die beslissing nu in het voor- of in het nadeel is van de verdachte. Zo hoort het in een goed werkend rechtssysteem, waar de rechter als enige onafhankelijke persoon beslist over lastige zaken \u2013 zoals het voorarrest.<\/p>\n
Hoe heikel het onderwerp is, blijkt wel uit een verzoek aan Yvo Bur\u00aduma. Deze Nijmeeg\u00adse strafrechtgeleerde gaat in opdracht van het Weten\u00adschap\u00adpelijk Onder\u00adzoeks- en Docu\u00admen\u00adtatie\u00adcentrum (WODC), onderdeel van het ministerie van Jus\u00adti\u00adtie, onderzoek doen naar voorarrest. Buru\u00adma bekijkt hiervoor zo\u2019n zevenhonderd beslissingen. Zijn rapport wordt begin 2010 verwacht. \u2018Ik mag er helaas niet op vooruitlopen.\u2019<\/p>\n
De vrijgesproken Mimoun heeft inmiddels weer een nieuwe donderwolk boven zijn hoofd hangen. Het OM is in hoger beroep gegaan. De woordvoerder: \u2018Wij waarderen de feiten anders dan de rechtbank.\u2019 Mimouns vragen blijven. \u2018Je vraagt je voortdurend af: waarom moest mij dit overkomen? Ik kan daar geen antwoord op vinden. Ik weet ook niet of ik daar ooit achter kom.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het Arnhemse gerechtshof werd deze zomer met kritiek overstelpt toen ze de gewelddadige vrouwenhandelaar Saban B. met verlof stuurde. Andersom komt ook voor: gedetineerden die ten onrechte lang in voorarrest zitten. Het overkwam de Amsterdamse ROC-leerling Mimoun.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[183,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Harry Lensink, Marian Husken","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/88219"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=88219"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/88219\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Harry Lensink, Marian Husken","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=88219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=88219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=88219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}