Verzameld<\/p>\n
In deel III van zijn Verzameld Werk komen we Karel van het Reve op zijn sterkst en op zijn zwakst tegen. De nieuwe bundel opent met een hoogtepunt: Het geloof der kameraden (1969), zijn grondige en hoogst amusante analyse van de marxistische leer die hij zelf zo’n twintig jaar tevoren had afgezworen. Geen feller criticus dan een afvallige; op grond van in Leiden gegeven colleges fileert Van het Reve meedogenloos alle onhoudbare leerstukken, zoals de kwantiteit die ‘omslaat’ in de kwaliteit of de onderbouw die de bovenbouw bepaalt. Je moet je er als Reviaan bij neerleggen dat Van het Reve in een groot deel van de volgende zevenhonderd bladzijden telkens weer terugkomt op de gruwelijke misstanden in de dictatuur van het proletariaat.<\/p>\n
Met name blijft hij zijn pijlen richten op de slappe vergoelijkende praatjes van nieuwlinkse jongeren als Ton Regtien en Han Lammers. Om te beginnen moet collega-slavist Marius Broekmeyer het ontgelden in Marius wil niet in Joegoslavi\u00eb wonen, een bundeling uit 1970 van (vooral) bijdragen aan het Hollands Maandblad (aanvankelijk Hollands Weekblad). Daar introduceerde Van het Reve een eigen genre: losse fragmenten met niet ten einde gedachte ingevingen en idee\u00ebn, meestal genoemd naar de eerste zin. Hij verwijt Broekmeyer, een Balkan-specialist, dat hij wel hoog opgeeft van het arbeiderszelfbestuur onder Tito, maar er mooi voor oppast zich daarginds metterwoon te vestigen.<\/p>\n
In 1967 weet Karel gedaan te krijgen dat hij als correspondent van Het Parool ruim een jaar in Moskou mag gaan wonen. Zijn ervaringen zijn in 1970 gebundeld in Met twee potten pindakaas naar Moskou. Heel veel bijzonderheden over het dagelijks leven in de Russische hoofdstad komen we uit deze krantenstukken trouwens niet te weten. Maar in dat jaar heeft Van het Reve zich wel onsterfelijk verdienstelijk gemaakt voor de ondergrondse literatuur – de samizdat – waarvoor hij diverse manuscripten naar het buitenland smokkelde en na terugkeer in Amsterdam de Alexander Herzen Stichting oprichtte. Dat blijft in mijn ogen zijn onuitwisbare verdienste.<\/p>\n
Maar vanaf Lenin heeft echt bestaan (1972) worden de vaste stokpaardjes toch wel wat erg frequent bereden en treden continu herhalingen op, een misschien onvermijdelijk gevolg van het bundelen tot in de derde macht: eerst van de fragmenten tot reeksen in de tijdschriften, daarna in de regelmatige Van Oorschot-uitgaven en nu de bundeling daarvan in het Verzameld Werk.<\/p>\n
Toch zijn er weer kapitale staaltjes van Karels vernuft bij: zoals een liefdevol portret van zijn leermeester Presser en een driedelige geschiedenis van de Russische revolutie waarin je de veelal toevallige gebeurtenissen stap voor stap kunt volgen in de unieke sardonische Van het Reve-visie. En passant kom je ook zijn befaamde verhandeling over ironie tegen, waarmee hij dat verschijnsel voorgoed van een betere definitie heeft voorzien (niet het omgekeerde zeggen van wat je bedoelt, maar in een contrasterend register). Toch ligt er ook altijd een soort luiheid en aangeboren slordigheid op de loer. In een mooi stuk over Heine citeert Karel telkens uit het hoofd, zodat de redactie van alles heeft moeten corrigeren.<\/p>\n
Twijfelgevallen zijn Van het Reves dialogen over schoonheid waar ik me destijds in het Hollands Maandblad met passie aan heb overgegeven, maar die nu toch moeizaam leesbaar blijken omdat de gesprekspartners nauwelijks te onderscheiden afsplitsingen van hemzelf zijn.<\/p>\n
De aperte zwakheden komen vooral aan bod in het ‘ongebundelde werk’, dat goeddeels bestaat uit vrijwel onbekende bijdragen aan NRC Handelsblad in de jaren ’69 tot ’72: uit de losse pols geschreven stukjes naar aanleiding van tv-uitzendingen en wel onder het later zo beroemd geworden pseudoniem Henk Broekhuis. Het is niet voor niets dat deze krantencolumns nooit gebundeld zijn, want het gehalte nonsens en missers ligt bijzonder hoog: de Molukse jongeren in Drenthe zouden strijden voor de onafhankelijkheid van Celebes (pag. 756), Johnny Kraaykamp zou beter zijn in Shakespeare dan in die gebrekkige sketches (847) en stripverhalen zouden niet minder zijn dan Homerus (242).<\/p>\n
Soms werkt het ook behoorlijk op de zenuwen dat hij voortdurend te koop loopt met de pose ‘ik ben ook maar een gewone jongen’, wat zich dan uit in een voorkeur voor tweederangs auteurs, waarop hij vervolgens dan toch weer achteloos Schopenhauer, Dante en Thomas Mann ten tonele voert.<\/p>\n
Al dit haastig neergepende proza roept helaas ook nogal eens twijfel op aan Karels reputatie van glashelder stilist. Constructies als ‘zou moeten kunnen gedaan worden’ en midden in een zin een heel lange invoeging tussen haakjes komen legio voor.<\/p>\n
Bij herlezing van dit alles denk ik toch dat de grootste attractiewaarde van veel Van het Reve-stukken schuilt in de karaktertrek dat hij geen theorietje of gedachtegang kan tegenkomen zonder zich af te vragen ‘Is dat wel zo?’ en dan naar mogelijkheden van bestrijding gaat zoeken. Die principi\u00eble scepsis jegens hypes en politiek correcte gemeenplaatsen had – indien door meer opiniemakers gedeeld – onze mediacultuur kunnen behoeden voor heel wat modieuze rages en onnozele vooroordelen.<\/p>\n
Karel van het Reve<\/p>\n
Verzameld Werk, deel III<\/p>\n
Van Oorschot<\/p>\n
1075 p., \u20ac 45,-<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Karel van het Reves zwaktes<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hans van den Bergh","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/87905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=87905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/87905\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans van den Bergh","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=87905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=87905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=87905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}