{"id":86907,"date":"2010-01-22T10:54:00","date_gmt":"2010-01-22T08:54:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/proces-demjanjuk-kristal-van-adem\/"},"modified":"2010-01-22T10:54:00","modified_gmt":"2010-01-22T08:54:00","slug":"proces-demjanjuk-kristal-van-adem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/proces-demjanjuk-kristal-van-adem\/","title":{"rendered":"Proces Demjanjuk: kristal van adem"},"content":{"rendered":"
\n

Historica Selma Leydesdorff woont het proces tegen John Demjanjuk bij. Voor Vrij Nederland houdt ze een dagboek bij.<\/b><\/p>\n

Voor een doodstille rechtszaal vertelde Philip Bialowicz over zijn gang naar Sobibor. Een kleine moedige man. Hij werd opgebakt in Izbica (Oost Polen), samen met zijn oudere broer Simcha belandde hij in het werkdeel van Sobibor. Hij \u2018leerde\u2019 de haren van de vrouwen die vergast zouden worden afknippen. Die werden gebruikt voor de Duitse industrie. Er viel na zijn verhaal niet veel te vragen. De rechter wilde weten waarom hij de mannen die hem oppakten Oekra\u00efeners noemde. Natuurlijk waren er ook Litouwers gaf Bialowicz toe. Maar zij die hem oppakten waren Oekra\u00efeners.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\"Philip
Philip Bialowicz<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n

Deze vraag borduurde voort op een klacht van de advocaat van Demjanjuk. Door steeds over Oekra\u00efeners te praten lijkt alsof het land, de natie Oekra\u00efne, schuldig is, stelde hij. Naast Joden, zo betoogde hij, maakten de Duitsers ook andere slachtoffers, zoals de Oekra\u00efners. Ik denk dat hij probeerde te wijzen op het vreselijk lot van hen die in die hoek van Europa woonden. <\/p>\n

Mensen zijn talloze malen van nationaliteit gewisseld. Na het sluiten van het Molotov-Ribbentroppact tussen Hitler en Stalin in augustus 1939 werden Oost Polen en de westelijke Oekra\u00efne tijdelijk deel van de Sovjet Unie. Maar toen er in de zomer van 1941 oorlog tussen Duitsland en de Sovjet Unie kwam, trok het Sovjet leger zich terug naar het Oosten, achter de natuurlijke grens van de rivier de Bug. Het duurde daarna nog een paar weken eer het Duitse leger het door de Sovjets verlaten gebied binnen trok. Dit geldt ook voor de westelijke Oekra\u00efne waar een soort republiek werd uitgeroepen. Er werd vast wat voorwerk voor de Endl\u00f6sung gedaan. Hordes stortten zich op de Joden, plunderden en moordden. Joden verwachtten dat het Duitse leger rust en dus verbetering zou brengen. Velen waren bewust daar blijven wonen en niet met de Sovjet legers meegetrokken naar het oosten. Het was een verkeerde berekening.<\/p>\n

Sobibor had een vriendelijke entree, om de vergassing van Joden uit het westen die tot het laatste moment geloofden dat ze moesten werken makkelijk te maken. Westerse Joden kwamen aan in nette treinen en Bialowicz vertelde hoe een aantal Nederlandse dames hem een fooi wilde geven als dank voor zijn hulp bij het uitladen van de trein. Uitladen was ook een van zijn taken geweest, en hij beschreef gruwel sc\u00e8nes. <\/p>\n

Er was een verhaal dat ik al van hem kende: toen hij een moeder met een baby in haar armen uit moest laden wilde hij niet meer leven. Hij ging op de grond liggen en hoopte dat de SS hem zou doden. Het lukte niet. Een hoge SS-er stopte een sigaret in zijn mond, doodde hem niet maar maakte een kiekje van het liefelijke plaatje van moeder en kind. De SS had het nodig dat de werkjoden wilden leven, en kon het zich niet permitteren dat iemand er publiekelijk mee ophield. Er was dan het risico dat allen zouden willen sterven. En wie laadde dan de trein uit? Mijn adem wordt toch afgesneden, en ik denk bij iedereen:<\/p>\n

‘Als een kristal van adem staat jouw
Onbetwistbare getuigenis’, <\/p>\n

zoals de dichter Paul Celan schreef.<\/p>\n

Het was rustgevend dat het proces hierna werd geschorst. Demjanjuk was te moe, en hij bepaalt nu eenmaal het verdere verloop. Ook al had de rechter parmantig aangekondigd dat hij de stagnatie door weigering niet langer duldde, was het weer Demjanjuk die besliste. Goedwillend gaf hij de menigte, van ver gekomen, bijvoorbeeld uit de Verenigde Staten, vijf minuten extra tijd. Omgeven door artsen die de polsslag opnamen. Het kan nog heel lang duren zo. <\/p>\n

Een nieuwe lijn in de verdediging is de nadruk op het feit dat sommige die in Sobibor aankwamen ook snel de plek verlieten. Om elders in de industrie te werken. Jules Schelvis, de bekende Nederlandse overlevende is daar een voorbeeld van. Er zijn er meer. Hoe langer de oorlog duurde, hoe harder de Duitse industrie arbeidskracht nodig had. Door dit gegeven wordt Sobibor nog geen doorvoerkamp voor arbeidskrachten. Schelvis moest toezien hoe zijn verhaal over hoe hij Sobibor verliet (en uiteindelijk gruwelijk moest lijden), uit zijn verband werd gerukt en werd ingezet voor een heel ander betoog, namelijk dat Sobibor vooral gebruikt werd als doorvoerkamp voor werkkrachten. Dat te horen na een verhaal over zo groot lijden doet pijn. Je zag het aan de gespannen witte gezichten. Er is alleen ons gedenken en onze band met al die doden die we niet gekend hebben. Het is schreeuwen en oorlog in de rechtszaal. <\/p>\n

We staan \u2018in de schaduw van het litteken in de lucht’, scheef Paul Celan. Meer kunnen we niet.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voor een doodstille rechtszaal vertelde Philip Bialowicz over zijn gang naar Sobibor. Een kleine moedige man. Hij werd opgebakt in Izbica (Oost Polen), samen met zijn oudere broer Simcha belandde hij in het werkdeel van Sobibor.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":277458,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,175,237,1603,59,173,183,509],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Selma Leydesdorff","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/86907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=86907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/86907\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Selma Leydesdorff","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/277458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=86907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=86907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=86907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}