Interview Christian Boltanski<\/p>\n
Christian Boltanski draagt een dikke zwarte jas als hij het Grand Palais binnenloopt.<\/p>\n
De kraag van die jas staat omhoog, Boltanski’s oren gaan erachter schuil. Zijn handen houdt hij verstopt in zijn mouwen. Het is namelijk ijskoud in het meer dan honderd jaar oude neoklassieke monument met zijn halfronde dak van glas en staal.<\/p>\n
‘Dat heb ik expres gedaan, die kou,’ vertelt Boltanski. ‘En ook het harde geluid.’<\/p>\n
Uit speakers langs tientallen meters hoge gevels klinkt onophoudelijk gebrom. Alsof je in een fabriek staat. ‘Zo wilde ik het hebben. De bezoeker moet \u00edn mijn kunstwerk staan, niet ervoor.’<\/p>\n
De Fransman vergeleek zijn installatie met ‘De hel van Dante’. En niet alleen vanwege de kou en het harde gebrom. Het is vooral de macabere uitstalling van gebruikte kleren die de tentoonstelling tot een bevreemdende ervaring maakt. De enorme hal, tweehonderd meter lang, vijftig meter breed, ligt bezaaid met broeken, jassen en truien. Netjes geordend in negenenzestig vierkante vlakken. En in het midden van de hal ligt een enorme stoffen piramide. ‘Dat is nog eens ruim dertig ton aan kledingstukken, meer dan tien meter hoog,’ vertelt Boltanski.<\/p>\n
Een rode grijper hangt erboven aan een kraan, zakt naar beneden en neemt een hap uit de berg kledingstukken. Het geheel wordt zo’n dertig meter naar boven getakeld, waarna de grijper opengaat en alle kleren naar beneden dwarrelen, terug op de berg.<\/p>\n
‘De grijpkraan symboliseert het lot, een soort hand van God die neemt en weer weggooit.’<\/p>\n
Er wordt in Franse media al gesproken over een nieuw Shoah-monument, gezien uw familieachtergrond.<\/p>\n
‘Nee, nee. Die vierkante vlakken op de grond, vol met kledingstukken, zijn voor mij een beetje de vluchtelingenkampen in Afrika. En de kleren die uit de kraan vallen, doen me denken aan 11 september. Ik heb gebruikte kleren altijd geassocieerd met dode lichamen, dus wat je hier ziet, zijn heel veel dode lichamen. Iedereen mag in die berg kleren natuurlijk zien wat hij of zij wil. De een denkt aan de Shoah, de ander aan de aardbeving in Ha\u00efti. Zo’n natuurramp als in Ha\u00efti is echt de hand van God. Waarom roert de aarde zich, waarom worden mensen bedolven onder hun eigen huizen? Er is geen verklaring.’<\/p>\n
Is dat het lot, de hand van God, of iets daar tussen in?<\/p>\n
‘Er is ongetwijfeld iets hogers dat over ons leven gaat, maar het trekt zich niets van ons aan. Zoals wanneer je zelf buiten loopt en op een mier stapt. Je hebt niks tegen die mier, maar je hebt hem wel platgetrapt. Niemand heeft iets tegen de arme mensen op Ha\u00efti en toch kregen ze die aardbeving. Er is geen verklaring voor.’<\/p>\n
Boltanski werd in 1944 geboren. Zijn jeugd was er een van angst – voor verraad en voor de dood. Tijdens de oorlog hield zijn joodse vader zich bijna twee jaar verstopt onder de vloer van hun appartement in Parijs. Zijn katholieke moeder vertelde de mensen dat ze was gescheiden en dat haar man was vertrokken. Na de oorlog moesten Christian en zijn twee broers jarenlang bij hun ouders op de kamer slapen. Hij mocht niet naar school en zette pas na zijn achttiende voor het eerst alleen, zonder begeleiding, een voet buiten de deur.<\/p>\n
‘Als mensen zeggen dat deze tentoonstelling ze aan de Shoah doet denken, kan dat. Iedereen ziet er in wat ze willen zien. Maar ik zie de Shoah er niet in,’ is het enige dat Boltanski er – kortaf – over wil zeggen.<\/p>\n
Als tiener begon hij met schilderen, maar al snel daarna sloeg de verzamelwoede toe. Hij begon foto’s, kleren en namen van mensen te vergaren. Als herinneringen, aan zijn eigen jeugd en die van anderen. Om het verleden levend te houden en de dood op afstand.<\/p>\n
In 1969 schreef hij zijn eerste boek: Onderzoek en presentatie van alles wat er over is van mijn jeugd. Hij maakte etalages met gevonden en zelfgemaakte voorwerpen. Zijn internationale doorbraak kwam op de Documenta in Kassel in 1972, waar hij gevonden foto’s inlijstte en ophing aan een muur, als was het een familiegeschiedenis.<\/p>\n
Een van zijn jongste verzamelprojecten betreft hartslagen. Boltanski maakt opnamen van het geluid van de hartslag van mensen. ‘Ik heb er nu al zo’n 35.000. Ik heb opnamen gemaakt in Zweden, Korea, Duitsland, in alle uithoeken van de wereld. Maar ik wil er nog veel meer.’ In het Grand Palais kunnen de bezoekers in een kamer een nummertje trekken, waarna een dame in een witte doktersjas ze meeneemt. Je krijgt een soort microfoon\/stethoscoop in je hand gedrukt die je tegen je borst moet houden, waarna op een computer een opname van de hartslag wordt gemaakt.<\/p>\n
En dat wordt ook een verzameling, een kunstwerk?<\/p>\n
‘Het wordt een grote bibliotheek van hartkloppingen die wordt gevestigd op het eiland Teshima in een meer in Japan. Ik heb het gebouw zelf ontworpen, in juli gaat het open. Mensen kunnen er dan naartoe en vragen naar de hartslag van meneer zus of mevrouw zo. Een technicus laat dan de digitale opname horen van het gevraagde hart. Dat wordt een permanente tentoonstelling. Maar op een dag zijn de meeste harten die je daar hoort natuurlijk van mensen die al dood zijn. Dat boeit me.’<\/p>\n
In zijn eerstvolgende kunstwerk staat Boltanski zelf centraal, in een soort uit de hand gelopen weddenschap. Hij laat zich vanaf eind deze maand vierentwintig uur per dag filmen in zijn atelier aan de rand van Parijs. De beelden worden real time geprojecteerd in een grot in Tasmani\u00eb. ‘Dat zal doorgaan tot mijn dood. Je kunt me daar oud zien worden.’<\/p>\n
Degene die dit ‘kunstwerk’ heeft gekocht, is de eigenaar van de grot: een miljardair die zijn fortuin vergaarde met gokken. Met Boltanski sprak hij een principebedrag af voor de aankoop van de videobeelden, maar de betaling is per maand. Als een lijfrente, zegt de kunstenaar.<\/p>\n
Waarom deze financi\u00eble constructie?<\/p>\n
‘Over acht jaar heeft deze miljardair in principe de hele afgesproken som betaald. Als ik eerder doodga, is hij voordelig uit. Daar gokt hij op. Maar als ik nog langer dan acht jaar leef, wordt het duur voor hem. Dus ik ben benieuwd of ik de duivel kan verslaan.’<\/p>\n
Voor Boltanski is het geen spel, geen weddenschap, maar een logisch verlengstuk van zijn werk als kunstenaar tot nu toe. Het is het tarten van het noodlot, het uitdagen van de dood.<\/p>\n
Bij uw eerdere exposities stonden vaak de levens, de vergankelijkheid ervan en de dood van anderen centraal. Is nu, met die Big Brother-achtige projectie van uw laatste levensjaren, uw eigen leven en dood aan de beurt voor een plaats in uw werk als kunstenaar?<\/p>\n
‘Het is een parabel, zoals alles wat ik doe. Mijn werk bestaat uit vragen stellen en emoties veroorzaken. Ik stel de vragen, maar geef geen antwoorden. Iedereen ziet in mijn werk wat hij erin ziet, op basis van zijn eigen ervaringen.’<\/p>\n
Boltanski glimlacht, met pretoogjes. ‘Met mijn installaties en tentoonstellingen wil ik mezelf en anderen in leven houden, en tegelijk weet ik dat dat onmogelijk is. Je kunt niets in leven houden. Ik heb onlangs een pratende klok ge\u00efnstalleerd in de crypte van de kathedraal van Salzburg. Die zegt steeds hardop hoe laat het is. Wat ik maar wil zeggen: de mens kan doen wat hij of zij wil, maar vechten tegen de tijd is onmogelijk. Jij zit hier nu al een tijd met mij te praten, maar je eigen dood komt intussen steeds dichter bij.’<\/p>\n
Monumenta, Parijs<\/p>\n
Het Franse ministerie van Cultuur nodigt jaarlijks een kunstenaar uit om naar eigen inzicht het Grand Palais in te richten met een speciaal voor de gelegenheid gemaakt kunstwerk. ‘Monumenta’ heet deze jaarlijkse serie tentoonstellingen.<\/p>\n
In 2007 was de Duitse Anselm Kiefer als eerste aan de beurt, in 2008 reisde de Amerikaan Richard Serra af naar Parijs. Christian Boltanski (1944) is nu aan zet als eerste Fransman. Op zijn uitdrukkelijke verzoek werd zijn tentoonstelling opgeschoven naar de winter. Het bezoeken ervan moest een heftige ervaring zijn, koud en confronterend.<\/p>\n
Personnes van Christian Boltanski is tot 21 februari in het Grand Palais, Parijs (www.monumenta.com). Een tweede, kleiner deel van de tentoonstelling is tot 28 maart in het MAC\/VAL, het museum voor hedendaagse kunst in de Parijse voorstad Vitry-sur-Seine. Daar staat het leven n\u00e1 de dood centraal (www.macval.fr). Tussen de musea rijden gratis bussen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De Franse kunstenaar Christian Boltanski heeft ruim dertig ton gebruikte kleren uitgestald in Parijs. \u2018Wat je ziet, zijn heel veel dode lichamen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Frank Renout","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/86489"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=86489"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/86489\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Frank Renout","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=86489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=86489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=86489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}