De benoeming van Neelie Kroes tot eurocommissaris ‘digitale agenda’ afgelopen maand ging niet onopgemerkt voorbij. Haar eerste presentatie werd te licht bevonden en daarom moest ze terug naar het parlement om ‘herexamen’ te doen. Kroes in ‘het strafbankje’ haalde de voorpagina’s, en niet alleen met haar verhaal. Minstens zo opvallend was de grote zilverkleurige broche in de vorm van een vraagteken die op haar blauwe mantelpakje was gespeld. Het sieraad sprong zo in het oog, dat een lezer van NRC Handelsblad zich afvroeg of het misschien een trucage was.<\/p>\n
De NRC-redactie haastte zich te melden dat Kroes het vraagteken echt had gedragen. Dat de krant een foto publiceerde van haar hals met nadruk op de broche, was een bewuste keuze van de fotoredacteur. ‘Iedere Nederlander weet ondertussen wel hoe Neelie Kroes eruitziet, daarom wilden wij dat sterke beeld van haar broche, rode lippen en rode nagels weergeven. Omdat het zo herkenbaar is voor wie zij is.’<\/p>\n
De politica als icoon. Minstens zo interessant is dat de iconografie van Kroes bestaat uit typisch feminiene kenmerken: nagels, lippen, sieraden. Dat is niet zo vanzelfsprekend voor een vrouw die carri\u00e8re maakte in een mannenwereld. Want tot voor kort gold het als ronduit seksistisch om het uiterlijk van een politica zelfs maar ter sprake te brengen. Focussen op haar looks stond zo ongeveer gelijk aan beweren dat de vrouw inhoudelijk niets voorstelde. Zo wond Xandra Schutte zich in De Groene Amsterdammer in een hoofdredactioneel commentaar getiteld ‘Seksisme’ in 2008 nog erg op over de ‘aandacht voor de uitdossing van politieke “babes” als Femke Halsema en Agnes Kant’. Maar Kroes’ statuur van gezaghebbend politica lijkt niet te lijden te hebben onder de aandacht voor haar vrouwelijkheid. Integendeel. In de beeldvorming vaart zij zelfs op haar felgekleurde nagels en lippen.<\/p>\n
Dat de eurocommissaris weet wat zij waard is, blijkt doordat zij bewust een broche opspeldde waarmee zij een boodschap uitdroeg. Gewaagd, want parlementari\u00ebrs hadden de broche kunnen interpreteren als teken dat Kroes hun twijfels aan haar capaciteiten bespotte. Overigens zei Kroes zelf zonder spoor van ironie, dat zij het vraagteken had opgeprikt omdat zij immers ‘niet wist wat het resultaat van de hoorzitting zou zijn’.<\/p>\n
Aandacht trekken<\/p>\n
Waarschijnlijk keek Kroes de kunst af van Madeleine Albright, die erom bekend stond dat zij communiceerde via opvallende broches. Maar of vrouwelijke politici nu massaal kunnen gaan communiceren via hun juwelen, waagt hoogleraar media en populaire cultuur Liesbet van Zoonen te betwijfelen. ‘Aandacht trekken met je uiterlijk is voor een politica riskant. Albright en Kroes kunnen zich dat alleen permitteren omdat zij uitzonderlijke posities hebben verworven.’<\/p>\n
Grote sieraden of opvallende make-up vinden kiezers meestal niet getuigen van competentie, zegt Van Zoonen. ‘Onderzoek laat zien dat kiezers een uitgesproken idee hebben van hoe een geloofwaardige en betrouwbare leider eruit moet zien. Al te grote aantrekkelijkheid past daar niet bij, noch voor vrouwen noch voor mannen.’<\/p>\n
De vraagtekenbroche van Kroes trok in elk geval de aandacht van PvdA-fractievoorzitter Mari\u00ebtte Hamer. Kroes droeg de broche namelijk al eens eerder, tijdens een uitzending van Buitenhof, toen zij nog niet wist of zij opnieuw als eurocommissaris zou worden voordragen. Hamer becommentarieerde Kroes na de uitzending op haar weblog. ‘Het zijn kleine dingen die haar naast een goede kandidaat ook een interessant en sympathiek persoon maken. Ondanks haar soms wat strenge voorkomen is ze toch “gewoon Neelie” geworden bij veel mensen… Daarbij houdt ze ook van een geintje… zo had Kroes tijdens haar optreden in Buitenhof van twee weken geleden een broche in de vorm van een vraagteken.’<\/p>\n
Barbie-presidente<\/p>\n
Kroes is hors categorie, want voor de meeste vrouwelijke politici blijft uiterlijk een heikel punt. Mode, make-up en sieraden zijn nu eenmaal symbolen van frivoliteit en ijdelheid die op gespannen voet staan met de ernst van het politieke bedrijf. In Notes from the Cracked Ceiling analyseert de Amerikaanse journaliste Anne Kornblut de campagnes van Hillary Clinton en Sarah Palin. Palin, die aanvankelijk werd omhelst als hot babe, werd genadeloos afgerekend toen bleek dat zij met een creditcard van de partij voor 150.000 dollar kleding had gekocht. Haar vermeende exorbitante shopgedrag gaf tegenstanders de ideale munitie om Palin af te schilderen als een koopzieke, onverantwoordelijke vrouw.<\/p>\n
In een tijd waarin beeldvorming allesbepalend is voor succes, is een foutje snel gemaakt. E\u00e9n keer op de foto in een te kort rokje of met wilde haren en de toon is gezet. Zo vertelt VVD-europarlementari\u00ebr Jeanine Hennis-Plasschaert (37) dat zij jaren geleden nogal schrok van een artikel in Trouw waarin zij met haar blonde lokken als nogal ‘wulps’ werd afgeschilderd. Nog altijd is het taboe om in Den Haag openlijk over uiterlijk te praten, maar in de beeldvorming speelt het natuurlijk wel een rol. Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren zal vorig jaar vast gevleid zijn geweest toen zij door een Spaanse krant werd gekozen tot mooiste politica van Nederland, v\u00f3\u00f3r leeftijdgenotes als Halsema, Mirjam Sterk en Samira Bouchibti.<\/p>\n
Een flamboyant vrouwelijk uiterlijk heeft een hoog afbreukrisico, en daarom gaan veel vrouwelijke politici volgens hoogleraar Van Zoonen low key gekleed. Of zoals Mirjam van ‘t Veld (39), burgemeester van Maarssen, het verwoordt: ‘Het valt me op dat vrouwen zich zakelijk gezien vaak onopvallend kleden. Veilig en netjes in een donkerblauwe mantelpak of broekpak.’ Hennis-Plasschaert zegt ook dat zij zich in het Europarlement aanvankelijk conservatiever kleedde dan zij gewend was. ‘Ik was eenendertig jaar en ik wilde als beginneling tussen al die grijze heren niet te veel opvallen.’<\/p>\n
Geen enkele vrouw met serieuze politieke ambitie wil door toedoen van haar uiterlijk het etiket van oppervlakkig leeghoofdje opgeplakt krijgen, of misschien nog erger, dat van ongecontroleerde losbol. Zeer gangbaar zijn effen broekpakken in bedekte tinten, keurig gekapte korte haren en af en toe een verhullende sjaal. Toen het bedrijf Mattel in 2000 Barbie-presidentes op de markt bracht, werd duidelijk dat deze dresscode wereldwijd heerst. De ‘Barbie for president’-poppen droegen zonder uitzondering een broek- of mantelpak. Het meest frivole waren hun lange haren, die overigens in een keurige staart waren gebonden.<\/p>\n
‘Hair matters’ is zelfs de boodschap van Hillary Clinton, die zelden wordt betrapt op bespiegelingen over haar uiterlijk. Maar op haar oude universiteit Yale hield Clinton de studentes in 2000 voor: ‘Let op je haren, iedereen om je heen doet dat ook.’ Dat het bloempotkapsel van Angela Merkel sinds het begin van haar politieke carri\u00e8re mikpunt was van spot, verbaast dus niet. In de Duitse doventaal was er zelfs een speciaal gebaar voor haar non-coupe: een rechthoek.<\/p>\n
De van oorsprong Oost-Duitse Merkel heeft er nooit een geheim van gemaakt dat uiterlijkheden haar persoonlijk niet interesseren. Maar eenmaal leider van het CDU werd zij wel gedwongen tot een make-over. Ze kreeg een kapsel \u00e0 la Hillary Clinton en naast haar vormeloze broekpakken ging ze perzikkleurige kleren dragen. Voorlopig hoogtepuntje was haar verschijning in 2008 in de Noorse opera in een diep uitgesneden galajurk. Wereldwijd was Merkels decollet\u00e9 onderwerp van gesprek.<\/p>\n
De make-over was volgens hoogleraar Van Zoonen vooral bedoeld om Merkel een warmer en menselijker imago te geven. Vrouwelijke politici, onder wie Clinton en iron lady Margaret Thatcher, hebben in het verleden juist willen tonen dat zij koelbloedig hun mannetje staan. Maar omdat de persoonlijkheid van de politicus als celebrity steeds belangrijker wordt om een politieke boodschap te personifi\u00ebren, komen vrouwen met een strikt neutraal, zakelijk voorkomen niet meer weg.<\/p>\n
En zo belandt een politica al snel in de klassieke spagaat tussen de stereotypen koele bitch en geraffineerde babe. ‘Een generaal op Binnenlandse Zaken’, luidde de kop boven een recent portret in de Volkskrant van minister Guusje ter Horst. Maar in datzelfde stuk werd ook opgemerkt dat Ter Horst op haar zevenenvijftigste nog ‘een meisjesachtige kant’ heeft en dat haar grootste valkuil is dat ‘zij nogal opzichtig een mens is van vlees en bloed’.<\/p>\n
Als voorbeeld van haar menselijkheid noemde de verslaggever haar kleedgedrag. Wil Ter Horst de Kamer ‘paaien’, dan draagt ze gedekte mantelpakjes met rustige make-up. ‘Een en al charme. Stralende glimlach.’ Maar als ze zich ergert, is de minister getooid in felle ‘oorlogskleuren’.<\/p>\n
Sociolingu\u00efste Deborah Tannen schreef ooit dat mannen in pak en stropdas volstrekt non-descript door het leven kunnen gaan, maar dat vrouwen die keuze niet hebben. Hoe een vrouw zich ook kleedt, ze zendt met haar verschijning altijd een boodschap uit en die is al snel iets t\u00e9 – t\u00e9 streng, t\u00e9 tuttig, t\u00e9 sexy of t\u00e9 flodderig. Neutraal is het nooit.<\/p>\n
Volledig overvallen<\/p>\n
De huidige generatie vrouwelijke politici erkent dat er sekseverschillen zijn. Maar slachtoffer van eventueel seksisme voelen zij zich allerminst. Gezien de gangbare stereotypering is het juist opvallend hoe makkelijk ze lijken om te gaan met hun vrouwelijkheid, ja, dat zij juist beweren gebruik te maken van feminiene wapens als dat zo uitkomt.<\/p>\n
CDA-kamerlid Sabine Uitslag (36) zegt bijvoorbeeld dat zij het wel mooi vindt om te merken ‘dat mannen een bepaald beeld hebben van vrouwen’ en dat zij hen ‘daarmee op het verkeerde kan been zetten’. ‘Toen ik nog werkte als leidinggevende in de gezondheidszorg, kreeg ik eens een man op bezoek, die zei: “Zo, en waar is de baas?” “Dat ben ik,” zei ik. De man was volledig overvallen, hij werd kwetsbaar en gaf mij zo de kans het gesprek te domineren. Dat is toch prachtig? Beheers je de inhoud, dan kun je als vrouw fantastisch spelen met de vorm, juist omdat je bestaande machtspatronen kunt doorbreken.’<\/p>\n
Ook burgemeester van Maarssen Mirjam van ‘t Veld gaat bewust niet gekleed in ‘zo’n uniform van donkerblauw’. Mannen en vrouwen zien er nu eenmaal anders uit, stelt zij. ‘Waarom zou je dat moeten verbloemen? Natuurlijk kleed ik mij zakelijk en netjes, maar ik ben ook een jonge vrouw. Ik houd van vrouwelijke kleding en draag wat ik prettig vind. Daardoor verklein ik de afstand naar anderen. Ik wil graag benaderbaar zijn en mijn verbindende rol als burgemeester echt uitstralen.’<\/p>\n
Jeanine Hennis-Plasschaert ontkwam niet aan de constatering dat zij in het Europarlement opvalt als jonge vrouw. En dat zij er maar beter haar voordeel mee kan doen. ‘Het was nog in de tijd dat ik voornamelijk saaie broekpakken droeg, toen ik door de voorzitter werd aangesproken als “lady in red”. Heel vervelend, vond ik. Tot ik na dat debat ontdekte dat iedereen mij door die opmerking kende. Sindsdien draag ik weer jurkjes en hoge hakken.’<\/p>\n
De Amsterdamse PvdA-stadsdeelvoorzitter Martientje Kuitenbrouwer (41) voert momenteel campagne en stemt haar kleding bewust af op haar werkzaamheden. ‘Het is heel simpel: hoe je overkomt, wordt voor tachtig procent bepaald door je uiterlijk. Als ik voor een zaal spreek, draag ik glitters zodat ik achterin ook zichtbaar ben. Als ik een serieus gesprek voer, heb ik een vaak een coltruitje aan. Alleen een spijkerbroek draag ik onder werktijd nooit. Ik vind dat ik in een openbare functie altijd representatief moet zijn.’<\/p>\n
Broches zoals Albright en Kroes heeft Kuitenbrouwer nog nooit gedragen, ‘daar voel ik mezelf nog iets te jong voor’. Toch sluit zij voor de toekomst niets uit. Rond je zestigste of zeventigste, denkt Kuitenbrouwer, heb je als vrouw de meeste speelruimte om volkomen jezelf te zijn. En daar kan zij zich nu al op verheugen.<\/p>\n
Read my pins<\/p>\n
Vrouwelijke accessoires kunnen van onschatbare politieke waarde zijn. Deze les leert Madeleine Albright, de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Zij zegt zelf dat haar juwelen ‘onderdeel waren van haar diplomatieke arsenaal’. Meest ingezette ‘wapen’: de broche. Afhankelijk van de situatie of haar humeur selecteerde Albright doelbewust een bepaalde speld om een boodschap uit te dragen.<\/p>\n
De allereerste keer dat zij met een politieke bedoeling een broche opspeldde, was in 1997. Na de Golfoorlog lag Albright onder vuur in de Iraakse pers omdat zij Saddam Hoessein bekritiseerde vanwege zijn weigering mee te werken met de VN-wapeninspecteurs. In een Iraakse krant werd de Amerikaanse minister ‘een slang’ genoemd. Nu bezat Albright een antieke gouden speld met diamant in de vorm van een slang. ‘Het leek me fun,’ zei ze later, ‘om die broche te dragen als ik in Irak was.’ Tijdens haar eerstvolgende bezoek aan Irak droeg ze de slang. In de loop der jaren volgden er honderden broches. Albright kocht ze zelf, bijvoorbeeld op vliegvelden, maar ze kreeg ze ook cadeau van diplomatieke vrienden en wereldleiders. Tijdens een bijeenkomst met Yasser Arafat droeg ze een bij. Hij stuurde haar daarop een vlinder. Albrights collectie broches werd zo beroemd dat er nu een tentoonstelling aan wordt gewijd.<\/p>\n
‘Read My Pins: The Madeleine Albright Collection’, van ?15 februari t\/m 1 juni in William J. Clinton Presidential Center in Little Rock, Arkansas<\/p>\n
Boerinnenlook<\/p>\n
Als er \u00e9\u00e9n vrouw bewijst dat er politieke munt te slaan valt uit een zorgvuldig gecultiveerd uiterlijk, dan is het Joelia Tymosjenko. Deze negenenveertigjarige politica, herkenbaar aan de helblonde gedraaide vlecht achterop haar hoofd, werd in 2005 de eerste vrouwelijke minister-president van Oekra\u00efne. Een jaar eerder was zij een hoofdrolspeler in de Oranjerevolutie, maar het is mede te danken aan haar opvallende look dat zij verkozen werd tot een van de toonaangevende leiders van Oekra\u00efne.<\/p>\n
Tymosjenko werd geboren in het oosten van het land, waar nauwelijks Oekra\u00efens wordt gesproken. Om haar gebrekkige kennis van de nationale taal te camoufleren, bedacht een imagodeskundige in 2000 dat zij dit hiaat met haar uiterlijk kon compenseren. Op zijn advies ging zij zich kleden naar het voorbeeld van de beroemde Oekra\u00efense dichteres Lesya Ukrainka.<\/p>\n
Tymosjenko – als zakenvrouw steenrijk geworden door gasverkoop – liet haar liefde voor peperdure Franse designers varen om vrijwel uitsluitend witte kleren te gaan dragen. Haar oorspronkelijk bruine haren werden geblondeerd en gecomplementeerd met een witte kunstvlecht. Zo zag de elitaire Tymosjenko er ineens uit als het ge\u00efdealiseerde archetype van de Oekra\u00efense boerenmeid, en kon het volk haar omarmen als ‘een van hen’.<\/p>\n
Tegenstanders noemen haar ‘boerinnenlook’ misleidend en bekritiseren haar witte, engelachtige verschijning als ‘pretentieus’. Maar onder kiezers is de charmante, nationalistische Tymosjenko populair. ‘Oranje prinses’, ‘Gasprinses’ en ‘Godin van de Revolutie’, zijn enkele van haar bijnamen. In 2007 werd zij opnieuw gekozen tot premier. Afgelopen weekend verloor Tymosjenko, moeder van een dochter, de presidentsverkiezingen van oppositieleider Viktor Janoekovitsj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Vrouwelijke politici zenden met hun verschijning altijd een boodschap uit. En die is al snel t\u00e9 \u2013 t\u00e9 streng, t\u00e9 tuttig, t\u00e9 sexy.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[1333],"acf":[],"author_name":"Alies Pegtel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/85849"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=85849"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/85849\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Alies Pegtel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=85849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=85849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=85849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}