{"id":7993,"date":"2015-08-06T10:57:49","date_gmt":"2015-08-06T08:57:49","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/?post_type=longread&p=7993"},"modified":"2015-08-12T14:02:43","modified_gmt":"2015-08-12T12:02:43","slug":"de-dilemmas-van-een-minister-van-ontwikkelingssamenwerking","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-dilemmas-van-een-minister-van-ontwikkelingssamenwerking\/","title":{"rendered":"De dilemma’s van een minister van Ontwikkelingssamenwerking"},"content":{"rendered":"
\n

Uit 2013: Hoe Minister Lilianne Ploumen ontwikkelingshulp combineert met handel.<\/p>\n<\/div>\n

Donderdag 16 mei 2013. De grote zaal van de Balie in Amsterdam zit stampvol FNV\u2019ers. Op het podium presenteert Lilianne Ploumen, minister voor Buitenlandse Han\u00addel en Ontwikkelingssamen\u00adwer\u00adking, een opmerkelijk plan. Naar aanleiding van grote branden in textielfabrieken in Bangladesh werpt ze zich op als \u2018internationaal co\u00f6rdinator\u2019 om de misstanden in de kledingindustrie in dat land een halt toe te roepen. Ze stelt er negen miljoen euro voor beschikbaar. Het voornemen is een belangrijke testcase voor haar nieuwe beleid waarin hulp en handel moeten samengaan. Is het mogelijk om met de Bengaalse overheid, de Europese Unie, hulporganisaties \u00e9n bedrijven als C&A, Zara en H&M samen op te trekken om de ar\u00ad\u00adbeidsom\u00adstan\u00addigheden in Bangladesh te verbeteren? \u2018Mijn verwachtingen zijn hooggespannen,\u2019 verklaart Ploumen. \u2018Ik ben trots dat Nederland zo internationaal voorop kan lopen.\u2019<\/p>\n

In de zaal klinkt groot applaus. FNV-voorzitter Ton Heerts, doorgaans niet zo scheutig met complimenten aan het kabinet-Rutte, prijst Ploumen uitvoerig: \u2018We hebben niet elke dag een kabinet dat het opneemt voor vakbondsrechten over de hele wereld.\u2019 Opnieuw een ovatie.<\/p>\n

Maar al diezelfde dag verpest VVD-Kamerlid Ren\u00e9 Leegte het sociaal-democratische feestje: hij noemt het plan \u2018volstrekt overbodig\u2019 en \u2018puur om het Nederlandse schuldgevoel af te kopen\u2019. Later zegt hij tegen Vrij Nederland: \u2018Ploumen heeft het plannetje voor Bangladesh gewoon de wereld in geslingerd. De Bengaalse overheid is zelf al fabrieken aan het sluiten, de kledingbranche heeft een convenant gesloten. En nu hobbelt de minister erachteraan, stelt ze negen miljoen beschikbaar uit een potje dat toch al voor Bangladesh was bestemd, en zegt ze dat ze het voortouw neemt. Dat voelt misschien goed, maar het is alleen maar zand in de machine.\u2019<\/p>\n

\"\"
Foto: Ivo van der Bent<\/figcaption><\/figure>\n

In het nog prille ministerschap van Lilianne Ploumen is de onenigheid tussen de coalitiepartners een typerend voorval: ze moet haar weg zien te vinden tussen sociaal-democratische idealen en het marktdenken van de VVD.<\/p>\n

Ruim zeven maanden is Ploumen nu als minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bezig met haar opdracht uit het regeerakkoord: ze moet een miljard bezuinigen op de ontwikkelingshulp \u00e9n hulp en handel zo zien te combineren dat het Nederlands belang ermee wordt gediend. Critici spreken over een \u2018uitverkoop\u2019 aan de VVD, zelf ziet ze haar beleid als \u2018een nieuwe weg\u2019 en \u2018een geweldige uitdaging\u2019.<\/p>\n

Hoe doet Ploumen het tot nu toe? Voor welke dilemma\u2019s staat ze? Is haar beleid een belangrijke omslag in het denken over ontwikkelings\u00adsamenwerking of niet meer dan schone schijn?<\/p>\n

Dolkstoot<\/h5>\n

Oktober 2012. Tijdens de kabinetsformatie wordt Lilianne Ploumen gebeld door PvdA-leider Diederik Samsom: of ze minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelings\u00adsamen\u00adwerking wil worden in het nieuwe kabinet. \u2018Ik vroeg aan Diederik hoe ik het moest doen: meteen ja zeggen of playing hard to get?\u2019 zegt ze terugkijkend. \u2018Toen zei Diederik: je moet meteen ja zeggen. Dat heb ik gedaan, zonder met mijn man te overleggen. Hij vond het geen probleem. De kinderen zijn al groot, dus heb ik nu alle ruimte voor een drukke baan. Het is een nieuwe portefeuille en ik hou van nieuwe dingen.\u2019<\/p>\n

Ploumen nam in januari 2012 afscheid als voorzitter van de PvdA, na een roerig laatste jaar. Onder Job Cohen zakte de partij weg in de peilingen. Een afscheidsinterview waarin Ploumen de PvdA-leider aanspoorde \u2018zichtbaarder\u2019 te zijn, werd opgevat als een dolkstoot in de rug. Korte tijd later was Cohen vertrokken. Het telefoontje van Samsom is Ploumens kans op een comeback in de landelijke politiek. Het is een onverwachte benoeming. Ploumen mag dan PvdA-voorzitter zijn geweest en directeur bij ontwikkelingsorganisaties als Mama Cash en Cordaid, in het politieke handwerk heeft ze geen enkele ervaring, laat staan in het leiden van een groot ambtenarenapparaat.<\/p>\n

Tomeloze energie<\/h5>\n

Den Haag, 5 november. Lilianne Ploumen staat in een kobaltblauw jurkje te stralen op de trappen van Huis ten Bosch, met de koningin en de rest van de ministersploeg. Dezelfde dag sneert de Telegraaf dat de benoeming van Ploumen een \u2018onbegrijpelijke keuze\u2019 is en een \u2018beloning\u2019 voor een voormalige PvdA-voorzitter die haar eigen partij \u2018niet in de hand had\u2019. Als Paul Jansen, chef van de politieke redactie, die middag het ministerie van Algemene Zaken binnenstapt voor een informele ontmoeting van de parlementaire pers met het nieuwe kabinet, valt Ploumen hem meteen in de armen. \u2018Oh Paul,\u2019 roept ze terwijl ze de verbouwereerde Telegraaf-journalist innig omhelst, \u2018jullie gaan toch niet meer van die nare stukjes over me schrijven h\u00e8?\u2019 Het is Ploumen ten voeten uit: spontaan, direct, misschien een tikje te enthousiast.<\/p>\n

In het Nederlandse bedrijfsleven hebben weinig mensen ooit van Lilianne Ploumen gehoord. Zelf wijst ze er graag op dat het ondernemerschap in haar genen zit. Ze groeide op als dochter van een melkboer in Maastricht. Als kind hielp ze met het rondbrengen van de flessen. Bij sneeuw of ijzel kreeg ze een gulden extra en \u2019s avonds hielp ze met de administratie. Ze leerde er de basale wijsheden van de kleine middenstand: de klant is koning en als je niet werkt, verdien je niks.<\/p>\n

De kersverse minister stort zich met tomeloze energie op het bevorderen van de buitenlandse handel. Al op de avond van haar aantreden vertrekt ze met premier Rutte voor een handelsmissie naar Turkije. \u2018We hebben daar goede zaken gedaan,\u2019 schrijft ze na afloop op haar weblog. De oogst: een joint venture met een Turks advocatenkantoor, een infrastructuurproject voor Royal Haskoning en toegang tot de Turkse markt voor het Nederlandse Farm Frites. In de marge van de handelsmissie zegt Ploumen ook negentigduizend euro toe voor een vervolgonderzoek naar de bestrijding van kinderarbeid in de hazelnotenpluk.<\/p>\n

Drie weken later \u2013 Ploumen is inmiddels ook al met Willem-Alexander en M\u00e1xima naar Brazili\u00eb geweest \u2013 maakt de minister haar opwachting bij het Nationaal Export Event op Nyenrode Business Universiteit. In een klein zaaltje heeft ze vooraf een ontmoeting met een handjevol ondernemers. Tijdens de gesprekken geeft ze er blijk van zich het internationale managementjargon zo snel mogelijk eigen te willen maken. Ze zegt dingen als: \u2018Familiebedrijven, daar zit enorm veel resiliance in,\u2019 \u2018Hebben jullie al een nieuw netwerk established?\u2019 en: \u2018Lang voordat iemand van derivates had gehoord, had je al letters of credit, natuurlijk.\u2019 Later, tijdens haar speech in de grote zaal, gevuld met een paar honderd ondernemers, schetst ze haar handelsplannen voor de komende jaren. Ze wil investeren in \u2018opkomende economie\u00ebn\u2019. Ze wil veel op reis, want \u2018handelsmissies kostten de afgelopen twee jaar 10 miljoen euro en leverden 180 miljoen op.\u2019 Verder komt er een speciaal investeringsfonds \u2018om het MKB en het buitenland bij elkaar te brengen\u2019. De uitsmijter: \u2018Ik heb u leren kennen als enorm dynamische ondernemers. Ik ben er voor u!\u2019 Bij de koffieautomaat na afloop van het evenement zegt een van de ondernemers, die met haar mee is geweest naar Brazili\u00eb: \u2018Ik heb niet de indruk dat Ploumen veel verstand heeft van de export, maar dat hoeft ook helemaal niet. Ze doet het heel goed, ze is h\u00e9\u00e9l enthousiast.\u2019<\/p>\n

Vooruitkijken<\/h5>\n

Bij de ondernemers mag Ploumen een grote onbekende zijn, in het wereldje van de ontwikkelingssamenwerking, waar je ze jarenlang actief was, weet zo\u2019n beetje iedereen wie ze is. Bij haar aantreden wordt de nieuwe minister beschouwd als een hele vooruitgang na de fletse Ben Knapen die in het eerste kabinet-Rutte onder druk van gedoogpartner PVV extra hard de bijl zette in de sector. Hoopvol gestemd zegt Farah Karimi, directeur van Oxfam Novib, in Het Parool: \u2018Ze zal keuzes moeten maken, maar ik weet waar haar hart ligt.\u2019?Al snel blijkt echter dat de minister er niet voor terugschrikt haar oude bekenden bij de hulporganisaties stevig tegen zich in het harnas te jagen. Op de Afrikadag van de Evert Vermeer Stichting, het traditionele bolwerk van de ontwikkelingssamenwerking binnen de PvdA, gooit ze een steen in de vijver. Het moet afgelopen zijn met het geklaag over de bezuinigingen, vindt ze: \u2018Je kunt je energie steken in bittere verwijten, heilige verontwaardiging en verlammende protesten tegen dit kabinet. Of je kunt vooruitkijken. Ik kies voor het laatste.\u2019 Ze wil de \u2018wereld van morgen omarmen\u2019 en \u2018met minder geld hetzelfde doen\u2019. En dat kan volgens Ploumen. Veel landen in Afrika behoren immers tot de snelst groeiende economie\u00ebn in de wereld en die help je niet door geld te geven, maar door private investeringen en een betere toegang tot westerse markten. De minister wil armoedebestrijding, buitenlandse handel, vredesmissies \u00e9n klimaatbeheersing samenbrengen in haar beleid. Volgens haar is er de afgelopen jaren vooral gepr\u00e1\u00e1t over coherentie. \u2018Ik ben de eerste minister in de geschiedenis die dat ook echt gaat d\u00f3\u00e9n.\u2019<\/p>\n

Hoofdredacteur Marc Broere van vakblad Vice Versa maakt Ploumens optreden in een commentaar met de grond gelijk. Hoezo de eerste minister met coherent beleid? Al haar voorgangers, van Jan Pronk tot Bert Koenders, werden internationaal geroemd vanwege de grote samenhang in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Pas onder Rutte-I maakte Nederland \u2018een vrije val naar beneden als het gaat om internationale solidariteit\u2019 en dat beleid dreigt door de nieuwe minister gewoon te worden voortgezet. \u2018Het toch ietwat retorische taalgebruik van Ploumen kan dit niet verhullen. Ze zal ook met meer moeten komen dan met haar eerste flinterdunne oneliners.\u2019<\/p>\n

Rivaliserende strijdheren<\/h5>\n

Congo, 3 februari. De avond valt over het meer van Bukavu. In de Orchids Safari Club verzamelen zich Congolese en Nederlandse mensenrechtenactivisten voor een staande receptie met minister Ploumen. De minister laat op zich wachten vanwege besprekingen die uitlopen. De aanwezigen worden ongerust: hoe later, hoe onveiliger het is op straat. Verschillende van de activisten zijn regelmatig bedreigd door rivaliserende strijdheren omdat ze het waagden aan de bel te trekken over verkrachtingen, rekrutering van kindsoldaten en plunderingen van grondstoffen. Als de minister arriveert, klimt ze op een kratje en zegt: \u2018Ladies and gentlemen, we zijn blij dat u hier allemaal bent. Ik kijk ernaar uit met u allemaal te spreken.\u2019 Vervolgens gaat ze onvermoeibaar van groepje naar groepje. In gesprek met de bedreigde gynaecoloog Denis Mukwege benadrukt ze dat mensen als hij bescherming verdienen en dat Nederland daar \u2018meer dan voorheen bij betrokken wil zijn\u2019. Vier maanden later probeert de Nederlandse ambassade in Kinshasa de Congolose regering er nog steeds toe te bewegen Mukwege te beschermen, tot nu toe zonder resultaat.<\/p>\n

Ploumens aanwezigheid in het door burgeroorlog verscheurde Grote Meren-gebied is een opvallend statement, want in Den Haag loopt coalitiepartner VVD in het geheel niet warm voor meer betrokkenheid bij het conflict. Het liefst willen de liberalen de ambassades in landen als Uganda, Rwanda en Burundi sluiten, omdat het Nederlandse bedrijfsleven er weinig belangen heeft. Bij de borrel zegt Ploumen tegen Vrij Nederland: \u2018Het standpunt van de VVD dwingt mij om heel precies te beargumenteren waarom het w\u00e9l nodig is om de ambassades open te houden en daarom ben ik hier.\u2019<\/p>\n

Tijdens de reis ligt de nadruk op de ontwikkelingshulp, maar de handel wordt niet vergeten. Via een overbevolkt vluchtelingenkamp op een vlakte van gestolde lava in de Congolese stad Goma, waar Ploumen spreekt met verkrachte vrouwen, reist ze naar de Rwandese hoofdstad Kigali waar ze \u2019s avonds een biertje drinkt met de directie van Brawirla, de lokale brouwerij van Heineken. Moeiteloos schakelt de minister over van de ellende van het kamp naar een gesprek met de directie over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Uitvoerig prijst ze gastheer Heineken omdat de multinational in Rwanda en Congo duizenden boeren werk verschaft door het verbouwen van gerst en rijst.<\/p>\n

Op de terugweg naar Nederland in de Gulfstream van Defensie drinkt Ploumen een biertje. Ze zegt dat hulp en handel wel degelijk te combineren zijn. \u2018Bij Heineken bemoeien ze zich met de hele keten, ze stellen eisen aan de afzonderlijke schakels. Daar komen hulp en handel al samen. Ook op deze reis zie je al de nieuwe combinatie in de praktijk. Als ik alleen minister van Ontwikkelingssamenwerking was, zou ik in Kinshasa en Kigali niet zo snel ook met ondernemers zijn gaan praten. Hulp en handel gescheiden werelden? Ik weet niet wie dat verzonnen heeft en wie dat nog in stand houdt. Wat mij betreft loopt het al heel erg door elkaar heen.\u2019<\/p>\n

Terwijl Ploumen in Afrika haar nieuwe beleid in de praktijk brengt, zwelt in Nederland de kritiek aan. Haar wittebroodsweken zijn voorbij als het februarinummer van Vice Versa uitkomt. Daarin noemt de Britse ontwikkelingseconoom Paul Collier de door Ploumen bepleite combinatie van hulp en handel een \u2018giftig mengsel\u2019 dat oneerlijke competitie en ineffici\u00ebntie bij lokale bedrijven in de hand zou werken. \u2018Door de twee tegengestelde belangen te combineren zal Nederland het Chinese model van buitenlandpolitiek volgen, dat handelsbelangen vermomt als ontwikkelingshulp.\u2019 Paul Hoebink, hoogleraar Ontwikkelingsstudies, sluit zich aan bij de kritiek: \u2018Bij handel gaat het om Nederlands eigenbelang, bij ontwikkelingssamenwerking om heel andere dingen. Het is een misvatting om te denken dat dat heel makkelijk combineert. De combinatie levert altijd inherente spanningen op.\u2019 Ploumen doet de kritiek af als \u2018oud denken\u2019 van mensen die zijn blijven steken in de jaren zestig. Ook tegenover Vrij Nederland wuift ze de kritiek weg: \u2018De tijd van Jan Pronk is voorbij. De klassieke ontwikkelingshulp zal op den duur verdwijnen. De wereld is veranderd.\u2019<\/p>\n

Paradepaardje<\/h5>\n

Eind maart staat Ploumen te popelen om de langverwachte notitie te presenteren waarin ze haar nieuwe beleid ontvouwt. Ze heeft zo\u2019n haast dat ze alvast een persconferentie aankondigt: ze gaat ervan uit dat haar nota wel in het kabinet zal worden goedgekeurd. Maar tijdens de wekelijkse ministerraad zet VVD-bewindsman Henk Kamp van Economische Zaken haar de voet dwars. Zoals afgesproken in het regeerakkoord wil Ploumen een \u2018revolverend fonds\u2019 (leningen in plaats van subsidies, waarbij rente en aflossingen weer terugvloeien in het fonds) van 750 miljoen euro optuigen om investeringen in ontwikkelingslanden te ondersteunen, \u2018in het bijzonder in het midden- en kleinbedrijf\u2019. In het kabinetsberaad wil Henk Kamp de garantie dat er een vast percentage van het fonds ge\u00efnvesteerd wordt via het Nederlandse MKB. Ploumen wil de zaak juist niet \u2018dichttimmeren\u2019. De ministers komen er niet uit, de persconferentie wordt op het laatste moment afgeblazen.<\/p>\n

Een week later is het dan wel zover. Niet in Perscentrum Nieuwspoort maar low key in een zaaltje op het ministerie. Ploumen straalt er niet minder om als ze haar notitie presenteert: \u2018Wat de wereld verdient. Een nieuwe agenda voor hulp, handel en investeringen.\u2019 Ze formuleert drie grote ambities: het uitbannen van extreme armoede binnen \u00e9\u00e9n generatie, \u2018duurzame en inclusieve groei\u2019 overal ter wereld \u00e9n succes voor Nederlandse bedrijven in het buitenland.<\/p>\n

Het paradepaardje van haar nieuwe beleid moet het revolverend fonds voor het bedrijfsleven worden, dat ze Dutch Good Growth Fund heeft gedoopt. Een vast percentage investeringen via het Nederlandse MKB wordt niet genoemd, in het kabinet is afgesproken dat de verdeling van de gelden moet groeien in de praktijk. Daarnaast kondigt Ploumen harde bezuinigingen aan in de jaren tot 2017 op zaken waar juist Nederland zich decennialang voor heeft ingezet: 280 miljoen euro op veiligheid, rechtsorde en goed bestuur, 215 miljoen op water, milieu en klimaat, 200 miljoen op de bijdragen aan internationale organisaties als de VN en de Wereldbank, 190 miljoen op onderwijs en onderzoek en in 2017 een bedrag van 230 miljoen op ontwikkelingsorganisaties als Cordaid, Hivos, Oxfam Novib en Icco.<\/p>\n

\"\"
Foto: Ivo van der Bent<\/figcaption><\/figure>\n

Alleen voor de bevordering van seksuele en reproductieve rechten, waarvoor Ploumen zich jarenlang inzette als directeur van Mama Cash, wordt op termijn 20 miljoen extra gereserveerd. \u2018Dat laatste is inderdaad mijn persoonlijke accent,\u2019 verklaart ze tegenover Vrij Nederland. \u2018Daar heeft de rol van de Nederlandse overheid ook echt toegevoegde waarde.\u2019<\/p>\n

De hulporganisaties reageren geschokt op de plannen. Alexander Kohnstamm van koepelorganisaties Partos spreekt over \u2018een onbegrijpelijk klap\u2019 voor de ontwikkelingssamenwerking, terwijl er grote subsidies naar het bedrijfsleven gaan die \u2018noch nodig zijn, noch effectief\u2019. Hivos noemt de bezuinigingen \u2018disproportioneel\u2019. En Oxfam-Novib-directeur Farah Karimi, in oktober nog hoopvol gestemd, stuurt een woedend persbericht de wereld in: de plannen van de minister zijn \u2018onbegrijpelijk\u2019, \u2018onnavolgbaar\u2019 en \u2018onder de fatsoensnorm\u2019.<\/p>\n

Een paar weken na publicatie van de notitie ontvangt Karimi in haar kantoor aan de Haagse Mauritskade. \u2018Ik heb een paar maanden geleden \u00e9\u00e9n keer met Lilianne gesproken. Ik wist in welke richting haar gedachten gingen, maar over de invulling van de bezuinigingen wist ik niets.\u2019 Karimi kent de minister uit de tijd dat ze zelf nog GroenLinks-Kamerlid was en Ploumen directeur van Mama Cash. \u2018Ze is buitengewoon innemend, en kundig op een aantal terreinen, zoals vrouwenrechten. Maar als minister heeft ze het neoliberale denken omarmd,\u2019 zegt Karimi. \u2018Ze doet alsof zware bezuinigingen op zaken als onderwijs en good governance met investeringen in het bedrijfsleven te compenseren zijn. Maar problemen in fragiele staten los je niet op met alleen handel. Om de markt goed te laten functioneren, heb je juist goed onderwijs, goede gezondheidszorg, good governance en infrastructuur nodig. Deze minister zet veel te snel bij het grofvuil wat we de afgelopen decennia hebben bereikt.\u2019<\/p>\n

Ploumen gaat verder waar het vorige kabinet stopte. Onder staatssecretaris Ben Knapen werd ook al een miljard bezuinigd, onder andere op onderwijs in ontwikkelingslanden. In een rapport in 2012 luidde de Wereldbank de alarmbel over het tempo van de bezuinigingen in Nederland. Het nieuwe beleid \u2018kan zware gevolgen hebben voor het welzijn van kinderen in verschillende van de landen die de hulp het meest nodig hebben\u2019. Onder andere in Burkina Faso, waar Nederland in de voorgaande jaren 31 procent van het basisonderwijs financierde. \u2018Burkina Faso heeft voorzetting van de hulp dringend nodig,\u2019 stelt het rapport. Maar Nederland gaf niet meer thuis, deze maand sloot de ambassade in de hoofdstad Ouagadougou.<\/p>\n

Coalitiepartner VVD duwt bezuinigingen op de traditionele armoedebestrijding al jaren door, met als argument dat de hulp toch niet effectief is. Maar dat klopt niet, blijkt keer op keer uit onderzoeken van de onafhankelijke inspectiedienst IOB van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Door Nederlandse investeringen in het basisonderwijs in landen als Zambia, Oeganda en Bangladesh zijn vele duizenden kinderen naar school gegaan. En programma\u2019s in Egypte, Mozambique en Benin hebben de toegang tot drinkwater voor miljoenen mensen verbeterd.<\/p>\n

Toch gaat Ploumen schijnbaar onbekommerd door met bezuinigingen op onderwijs en andere structurele hulp.<\/p>\n

Bram van Ojik, huidig fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer, werkte jarenlang voor Buitenlandse Zaken, onder meer als ambassadeur in Benin en directeur Sociale Ontwikkeling. Van dichtbij maakte hij mee hoe de bezuinigingen onder Rutte-I werden doorgevoerd. \u2018Het bloed is nog niet opgedroogd en nu willen ze w\u00e9\u00e9r een miljard snijden. Dat betekent in drie jaar tijd een bezuiniging van veertig procent. Dat heeft heel directe gevolgen. In verschillende Afrikaanse landen kunnen kinderen straks van de ene op de andere dag niet meer naar school. Terwijl de mondiale ongelijkheid alleen maar groeit, wordt onder leiding van Ploumen de klassieke ontwikkelingssamenwerking afgebouwd.\u2019 Volgens Van Ojik is Ploumen de gevangene van de VVD. \u2018Maar dat lijkt ze helemaal niet erg te vinden. Ze vereenzelvigt zich volledig met haar rol.\u2019<\/p>\n

Ploumen zelf zegt dat ze \u2018heus wel weet\u2019 dat de bezuinigingen hard zullen aankomen. \u2018Maar het heeft weinig zin te blijven benadrukken hoe pijnlijk het is. Ik besteed mijn tijd liever aan wat ik nu bijvoorbeeld in Bangladesh probeer te doen. Dat is niet in geld uit te drukken. Daar hebben de allerarmsten veel meer aan dan een gloedvol betoog over hoe moeilijk ik het persoonlijk met de bezuinigingen heb. Ik kijk liever vooruit dan achteruit.\u2019<\/p>\n

Achilleshiel<\/h5>\n

Weinig mensen kennen Lilianne Ploumen beter dan Nina Tellegen, directeur van Stichting DOEN, het miljoenenfonds dat is verbonden aan de Nationale Postcode Loterij. Tellegen werkt, net als Ploumen, al jaren in de wereld van de hulporganisaties. Ze organiseerde de campagne van Ploumen voor het voorzitterschap van de PvdA. En ze zitten samen al twaalf jaar in een groepje vrouwelijke directeuren dat elke zes weken bijeenkomt in caf\u00e9 Small Talk aan de Van Baerlestraat in Amsterdam. \u2018Ik heb bewondering voor wat ze doet,\u2019 zegt Tellegen. \u2018Vanaf dag \u00e9\u00e9n op het ministerie is ze gaan aanpakken. Dat kan ze goed: dingen overzien, snel schakelen, haar nek uitsteken. Ik ben het ook eens met de richting die ze als minister is ingeslagen. Ontwikkelingslanden moeten niet afhankelijk blijven van ontwikkelingshulp. Maar dan moeten we ze wel de tijd geven en de verantwoordelijkheden fatsoenlijk overdragen. In Burkina Faso heeft dat desastreus uitgepakt, dat mag niet nog een keer gebeuren. Dit is de achilleshiel van Lilianne: in haar enthousiasme loopt ze wel erg ver voor de troepen uit.\u2019<\/p>\n

Het succes van Ploumens beleid staat of valt met het slagen van het Dutch Good Growth Fund dat de rigoureuze bezuinigingen goed moet maken. Een van de weinige verklaarde voorstanders van dat plan in de ontwikkelingswereld is Ren\u00e9 Grotenhuis, directeur van Cordaid. Hij was het die Ploumen in 2004 opnam in de raad van bestuur van de katholieke ontwikkelingsorganisatie. \u2018Haar pragmatische houding past in de katholiek-sociale traditie,\u2019 zegt Grotenhuis. \u2018Het is het veiligst om op je eigen terrein te blijven en de moral high ground te zoeken. Wat zij doet met dat fonds is veel riskanter. Wie weet wordt het niks. Maar ik vind: als je de kans hebt iets op gang te brengen, moet je het proberen.\u2019<\/p>\n

Ook de VVD is zeer content met het plan. Maar nog veel enthousiaster is Jan Vos, Kamerlid voor de PvdA. Geen wonder: het was Vos die het idee voor het revolverend fonds inbracht tijdens de formatie. \u2018Ik heb inderdaad een paar A4-tjes ingeleverd met dat idee,\u2019 bekent hij tegenover Vrij Nederland. \u2018Ik dacht: de VVD wil bezuinigen op de ontwikkelingssamenwerking, de PvdA wil zo veel mogelijk behouden, laten we het zo doen dat ze zich er allebei in kunnen vinden.\u2019<\/p>\n

Vos, Kamerlid sinds de laatste verkiezingen, noemt zichzelf een \u2018rode ondernemer met een groen hart\u2019. In de jaren negentig was hij betrokken bij Niet Nix, de sociaal-liberale vernieuwingsbeweging in de PvdA. Later richtte hij onder meer een fonds op dat geld van de Wereldbank investeert in kleine bedrijven in \u2018post-conflict-landen\u2019. Volgens Vos is Ploumen bezig met \u2018een belangrijke omslag in het denken, die aansluit bij de tijdgeest\u2019. De PvdA\u2019er vindt dat ondernemers de wereld \u2018net zo goed verbeteren als politici\u2019. Westerse landen moeten zich aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid: de enorme economische groei in landen als Brazili\u00eb, Indonesi\u00eb, Angola en Zambia. \u2018Als we ons blijven richten op de traditionele ontwikkelingshulp, kopen de Chinezen in die landen de grondstoffen voor onze neus weg. Daar moeten we duurzame investeringen tegenoverstellen.\u2019<\/p>\n

\"\"
Foto: Ivo van der Bent<\/figcaption><\/figure>\n

Blijft het probleem dat de allerarmsten door de keuzes van Ploumen hard worden getroffen. \u2018Dat kan ik niet ontkennen,\u2019 zeg Jan Vos. \u2018Op de korte termijn zijn mensen in ontwikkelingslanden de dupe van de bezuinigingen. Maar als we inzetten op macro-economische groei komen er op de langere termijn veel meer mensen uit de armoede. Dat zet meer zoden aan de dijk dan dat we het ministerie van Onderwijs in Oeganda subsidi\u00ebren en maar moeten zien hoeveel scholen ze ervan bouwen.\u2019<\/p>\n

Maar welke garanties zijn er dat het fonds van Ploumen een succes wordt? In welke behoefte voorziet het? En komt het uiteindelijk ook de allerarmsten ten goede? Uit het onderzoek \u2018Private Profit for Public Good\u2019 van Eurodad, een netwerk van 49 Europese ngo\u2019s, naar investeringen vanuit Europese overheden in opkomende economie\u00ebn, blijkt dat in de praktijk maar een kwart van die financiering bij ondernemingen in de ontwikkelingslanden zelf terechtkomt. Bijna de helft van het geld gaat naar grote beursgenoteerde bedrijven in Europese landen en belastingparadijzen. Je zou daaruit de conclusie kunnen trekken dat het revolverend fonds een gat kan vullen door juist kleinere bedrijven te steunen. Maar is dat ook zo?<\/p>\n

In Nederland bestaat al een revolverend fonds dat investeert in ontwikkelingslanden: de FMO. De Nederlandse staat verstrekte van 1991 tot 2006 650 miljoen euro, waarvan de FMO in twee decennia een portefeuille van zes miljard wist te maken door onder meer te investeren in agrarische ondernemingen, energiebedrijven en financi\u00eble instellingen in opkomende economie\u00ebn. Directeur Nanno Kleiterp vindt het Dutch Good Growth Fund van Lilianne Ploumen een goed idee. \u2018Het past in een trend: minder geven, meer investeren. Wij willen het graag helpen uitvoeren. Maar de doelstelling moet helderder. Is het ontwikkelingspolitiek of is het industriepolitiek? Volgens het plan zoals het er nu ligt moet het fonds ten goede komen aan het midden- en kleinbedrijf in Nederland en in ontwikkelingslanden. Maar het Nederlandse MKB staat mede door de crisis niet echt te springen om in ontwikkelingslanden te investeren.\u2019 Een kleine onderneming in bijvoorbeeld Rwanda financieren voor een bedrag van veertigduizend euro kan niet direct vanuit Nederland, zegt Kleiterp. \u2018Dat is niet kostendekkend te maken. Dan is het goedkoper om het geld weg te geven en dat is nou juist niet de bedoeling. Het kan w\u00e9l door te investeren in lokale financi\u00eble instellingen die zo\u2019n aanvraag goed kunnen beoordelen.\u2019 Ook plaatst hij kanttekeningen bij het tempo. \u2018Lilianne Ploumen wil 750 miljoen euro uitzetten in drie jaar. Dat lijkt me veel te snel. Zo\u2019n fonds kan alleen een succes worden als je het in een verantwoord tempo laat groeien en er geen grote druk is om het zo snel mogelijk te besteden.\u2019<\/p>\n

Wonderfonds<\/h5>\n

Ook de Tweede Kamer wil van de minister meer duidelijkheid over wat ze nu precies beoogt met haar Dutch Good Growth Fund. De oppositiepartijen hebben inmiddels al 531 schriftelijke vragen gesteld over Ploumens beleidsnotitie, waarvan vele tientallen over het fonds. Maar veel duidelijker wordt het er niet van. De minister weigert zich vast te laten leggen. In haar antwoorden gebruikt ze onbestemde formuleringen als: \u2018Het fonds beoogt verschillende activiteiten te ondersteunen, in onderlinge samenhang en zonder verdeling van de beschikbare middelen. Ik stuur niet v\u00f3\u00f3raf op welke deel van het Fonds direct naar Nederlandse bedrijven zal gaan.\u2019 En: \u2018Het fonds zal voor een substantieel deel worden besteed in de lage-inkomenslanden, inclusief fragiele staten, maar ook hier ga ik niet van tevoren precies op sturen.\u2019<\/p>\n

Eind mei, tijdens een Algemeen Overleg in de Tweede Kamer, botsen de oppositiepartijen en Ploumen opnieuw over het fonds. De Kamerleden stellen zo veel kritische vragen dat de minister uit haar slof schiet en de oppositie toebijt: \u2018Ik ga niet mee in de assumptie dat het fonds overbodig is, los van feit dat het bijzonder is dat dit bedrag wordt uitgetrokken in crisistijd!\u2019<\/p>\n

Sjoerd Sjoerdsma, Kamerlid voor D66 en voorheen diplomaat in Afghanistan en de Palestijnse gebieden, heeft inmiddels de conclusie getrokken dat Ploumen er niet meer uit gaat komen met haar fonds. \u2018Ze zegt vol goede moed dat iedere euro een daalder wordt. Maar dat wonderfonds is niet meer dan een probeersel, waarvan volstrekt onduidelijk is welk probleem het eigenlijk oplost en hoe ze het wil gaan doen. Ze verkeert in een fase van goedmoedige ontkenning. Haar beleid begint verdacht veel te lijken op de nieuwe kleren van de keizer.\u2019<\/p>\n

In dezelfde week komt het bericht dat oud-minister Jan Pronk zijn lidmaatschap van de PvdA opzegt, mede vanwege de \u2018beschamende\u2019 bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking en de koppeling van hulp en handel waar Ploumen zich zo hartstochtelijk voor inzet. \u2018Ik heb hem meteen een berichtje gestuurd om hem te laten weten hoe erg ik het vind,\u2019 zegt Ploumen. \u2018Jan en ik zijn er wel aan gewend dat we het niet met elkaar eens zijn. Maar ik had het beter gevonden als we ons debat binnen de partij hadden kunnen blijven voeren.\u2019<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

CV Lilianne Ploumen<\/strong><\/p>\n

1962 geboren te Maastricht<\/em><\/p>\n

1983 sociaal-cultureel werker in Rotterdam<\/em><\/p>\n

1985 medewerker Instituut voor Psychologisch Marktonderzoek<\/em><\/p>\n

1990 manager marketing en onderzoek Foster Parents Plan<\/em><\/p>\n

1996 co\u00f6rdinator fondsenwerving en later directeur Mama Cash<\/em><\/p>\n

2001 hoofd kwaliteit en strategie en later directeur Cordaid<\/em><\/p>\n

2007 voorzitter PvdA<\/em><\/p>\n

2012 minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uit 2013: Hoe Minister Lilianne Ploumen ontwikkelingshulp combineert met handel. Donderdag 16 mei 2013. De grote zaal van de Balie in Amsterdam zit stampvol FNV\u2019ers. Op het podium presenteert Lilianne Ploumen, minister voor Buitenlandse Han\u00addel en Ontwikkelingssamen\u00adwer\u00adking, een opmerkelijk plan. Naar aanleiding van grote branden in textielfabrieken in Bangladesh werpt ze zich op als \u2018internationaal […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-7993","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Harm Ede Botje, Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/7993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=7993"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/7993\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Harm Ede Botje, Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=7993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=7993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}