Reportage \/ Moderne Afghanen<\/p>\n
De 22-jarige student Mojtaba Salem houdt er krasse meningen op na over zijn land. ‘De Afghaanse samenleving is een dode samenleving. Het intellectuele debat bestaat niet,’ zegt hij in vloeiend maar wat plechtstatig Engels. Met de grote bril die zijn smalle gezicht met dun sikje domineert en zijn tengere gestalte is hij het prototype van een stadse boekenwurm. Twee jaar geleden kwam hij vanuit Iran naar zijn vaderland terug. ‘Als je in ballingschap wordt grootgebracht, heb je de blik van een buitenstaander, maar tegelijkertijd ben je des te nieuwsgieriger naar je land van herkomst,’ verklaart hij een deel van zijn motivatie om de Afghaanse samenleving onder de loep te nemen.<\/p>\n
Ge\u00efnspireerd door de rol van studenten in Iran wilde Salem de discussie zoeken met leeftijdsgenoten en een beweging voor een opener en democratischer klimaat in het leven roepen. ‘Tradities en culturele gebruiken zijn beperkend als ze gebruikt worden om andere invloeden te weren.’ Salem beschouwt zichzelf als een overtuigd moslim en de koran is een bron van inspiratie voor zijn idee\u00ebn. Maar de bibliotheek van de Amerikaanse universiteit in Kabul, waar filosofische en religieuze werken uit de hele wereld staan, is zijn tweede thuis. Hij trekt het vuistdikke The Critical Tradition van de plank en bladert er geroutineerd doorheen. Plato, Hume, Marx, Wordsworth. Hegel en Heidegger zijn z’n favorieten. ‘Onze sociale en culturele normen zijn onderdeel van onze mis\u00e8re. Ze maken ons land ge\u00efsoleerd en statisch.’ Een samenleving die niet bereid is invloeden van buiten te accepteren is volgens hem ten dode opgeschreven. ‘Alle legers van de wereld kunnen het fundamentalisme niet bestrijden. Wij moslims moeten dat zelf doen met een nieuwe, opener interpretatie van de islam.’<\/p>\n
Hij bewerkte zijn opvattingen tot een essay en hing die in zijn ogen prikkelende tekst met een oproep tot discussie op op de informatieborden van de campus waar hij voor een MBA studeert. Er kwam geen enkele reactie. Bij bijeenkomsten die hij organiseerde, kwam vrijwel niemand opdagen: ‘Zelfs studenten hebben geen cultuur van discussie.’ Hij sprak met een aantal politieke leiders die hij via zijn familie kende, maar ook dat leverde weinig op. Sommige ouderen wilden hem naar hun politieke hand zetten, anderen die zich gemarginaliseerd voelden, wilden praten over manieren om opnieuw de wapens op te nemen. ‘Dat was een instrument dat ze kenden.’ Na die vergeefse pogingen ontstond het idee om via muziek zijn boodschap van vernieuwing over te dragen. Hij nodigde de enige rockband van Afghanistan op de campus uit: een muzikaal driemanschap dat zichzelf Kabul Dream noemt. ‘Rock rebelleert. Het is nieuw en het is agressief,’ zegt Salem. Langs het smetteloze gazon van de zonnige campus met lage gebouwen loopt hij naar de sporthal. ‘Hier gebeurde het. Ze kwamen tot leven,’ zegt hij met voldoening in zijn stem. Vierhonderd vooral jonge mensen dansten er op de dreunende muziek. ‘De energie die studenten voelden door de rock is ongekend in ons land.’<\/p>\n
Ook degenen die eerst niet wilden komen omdat ze vonden dat er traditionele Afghaanse muziek gespeeld moest worden, kregen de smaak te pakken. Nu vragen ze hem regelmatig wanneer het volgende concert is. ‘Natuurlijk botst zo’n evenement met de tradities. Maar dat is juist goed. Confrontaties leiden tot verandering.’ Zijn generatie moet niet wachten tot de tijd rijp is, meent hij. ‘Jongeren moeten zich laten horen en eisen stellen. Wat die eisen precies zijn, is in deze fase niet eens belangrijk. Het gaat in allereerste instantie om de dynamiek.’<\/p>\n
Gewend aan internet<\/p>\n
Ook elders zijn speldeprikken voor een verandering in de samenleving te bespeuren. De vrijwilligersorganisatie Youth in Action Association wil met praktische projecten bijdragen aan een vreedzamer en welvarender Afghanistan en burgers tot een actievere rol in de samenleving aanzetten. Onder het kantoor van de associatie discussi\u00ebren tapijthandelaren tussen hun opgestapelde kleden, in de gang knopen twee jochies aan een nieuw exemplaar. Door het open raam klinkt het geluid van het drukke verkeer in de hete, stoffige straat. Met een handgebaar naar de stinkende plastic zakken, etensresten en vodden die de berm beneden het aanzien van een markt na sluitingstijd geven, zegt president Ikram Azali: ‘Als de wijk vol vuilnis ligt, zal het niet in mensen opkomen op te ruimen. Ze menen dat alles van de overheid of buitenlanders moet komen, en als dat niet gebeurt klagen ze er op los. Of ze willen het land verlaten. Onze boodschap is juist: verander niet van nationaliteit, maar verander de natie.’<\/p>\n
De tientallen jonge vrijwilligers ruimden vuilnis, plantten bomen en voerden campagne voor het doneren van bloed. ‘Als we geen actie ondernemen, blijven we gevangen in de duivelsdriehoek van onveiligheid, corruptie en drugsgelden,’ zegt Azali.<\/p>\n
Veel van de initiatieven tot verandering zijn ontstaan in de kringen van tienduizenden Afghaanse jongeren die in de buurlanden opgroeiden. Een generatie die oorlog en ballingschap meemaakte, maar ook een generatie die gewend is aan meer vrijheden, aan mobiele telefoons, internet en twitter in Pakistan en Iran. Ze hebben opleidingen gehad, zijn ambitieus en werken vaak in een internationale sfeer van VN-organisaties, buitenlandse NGO’s of de internationale troepenmacht ISAF. Ook zijn er honderden Afghaanse jongeren die na het einde van het taliban-bewind in 2001 de kans kregen met beurzen in het Westen te studeren en deden zo’n tweeduizend jonge Afghanen de afgelopen jaren kennis op in India. Hun wereld is oneindig veel groter dan die van de meeste ouderen die de macht hebben en die via traditionele netwerken van nepotisme, en etnische en stamverbanden hun invloed uitoefenen. Stuk voor stuk voelen ze zich beknot in hun kansen en omschrijven ze hun samenleving als verstikkend. Sommigen communiceren via Facebook met geestverwanten over de hele wereld. Anderen ontsnappen thuis in boeken, films en muziek. Een van hen vertelt met een mengeling van g\u00eane en frustratie dat hij feminist is, maar soms uitvalt tegen zijn zussen als ze in te hippe kleding de straat op willen. ‘Niet omdat ik er bezwaar tegen heb, maar omdat ik bang ben dat hun daardoor iets overkomt.’<\/p>\n
Dunne sjaals<\/p>\n
De meeste van deze jongeren wonen in Kabul. De jongens zijn herkenbaar aan hun spijkerbroeken, zonnebrillen en motoren, de meisjes aan make-up, tunieken tot boven de knie en dunne sjaals die net iets te veel haar laten zien. Maar de jeugdige onvrede broeit niet alleen in de hoofdstad. Ook in andere steden zijn kritische geluiden te horen. In de zuidelijke conservatieve stad Kandahar onder jongeren die voor de Amerikaanse en Canadese troepen werken, in het religieuze klimaat van Herat onder studenten op de universiteit.<\/p>\n
Sona Sahar wil langs politieke weg verandering brengen. Met haar stevige postuur en haar ronde gezicht boven een kobaltblauwe tuniek en sjaal straalt ze energie uit. Bij de meeste Afghanen zittten de oorlog en de ontberingen in hun trekken en ze lijken al snel vele jaren ouder dan ze zijn, maar de 27-jarige Sahar oogt opvallend blakend. Ze heeft zich geregistreerd als kandidaat voor de aankomende parlementsverkiezingen. Met haar mannelijke collega Aimal, met zijn 25 jaar de jongste gegadigde, neemt ze in een aparte kamer van restaurant Tolo de stand van zaken door. Aimal luistert naar haar woordenstroom en knippert af en toe met zijn beurse oog. Hij werd een paar dagen geleden op weg naar huis in het donker door onbekenden klem gereden en geslagen. Het was de derde keer in de afgelopen maanden dat hij op straat bedreigd werd. ‘Als het zo doorgaat, trek ik me terug als kandidaat,’ zegt hij. Sahar vult aan: ‘Hij is de eerste van onze groep van zeven jonge kandidaten die dit overkomt. En wie weet wie de volgende is.’ Haar gezicht wordt ernstiger. ‘We zullen ons moeten weren tegen grote krachten. Ze hadden geweren en die hebben ze nog steeds. Ze hadden geld en dat hebben ze nog steeds,’ zegt ze met een verwijzing naar de krijgsheren en andere traditionele spelers in het politieke veld. De sterkte van de jongere politici moet komen uit hun bereidheid tot samenwerking met kandidaten en hun achterban, die er dezelfde idee\u00ebn op na houden en die elkaar willen steunen in de campagne. ‘Zo’n netwerk is nieuw. Meestal vernietigen Afghaanse politici elkaar,’ zegt Sahar. ‘Wij moeten het vertrouwen van mensen winnen. Niet met grote woorden, maar juist met kleine, met daden die we kunnen waarmaken.’<\/p>\n
Megadoelwit<\/p>\n
Ongeveer zeventig procent van de ruim dertig miljoen Afghanen is onder de dertig. Zo’n acht tot tien miljoen van hen is stemgerechtigd, en dat is ongeveer de helft van het totale aantal kiezers. Die vormen Sahars belangrijkste doelgroep. Terwijl ze van haar shir yach, een ijsje van melk, suiker en kardemom, hapt, zegt ze: ‘Als we die oude machtspatronen nu niet doorbreken, wanneer dan wel?’<\/p>\n
Sahar studeerde journalistiek in Pakistan en verdient haar brood als presentatrice bij een radioprogramma van de internationale troepenmacht ISAF. Het is een werkterrein van betonnen muren, prikkeldraad en bewakers. Geroutineerd loodst ze haar bezoeker het megadoelwit binnen. Op de vraag of ze niet bang is, zegt ze: ‘Ik moet een mate van gevaar aanvaarden en me er niet door laten verslaan.’ Op nuchtere toon: ‘Ik loop nu zelfs dubbel risico. Als journalist en als parlementskandidaat.’<\/p>\n
Een paar maanden geleden ontsnapte ze maar net aan een aanslag bij de ingang. Haar zwangere collega, die haar nu opwacht bij de studio, werd door scherven in haar gezicht getroffen. Even memoreren ze de explosie, dan verdwijnen ze ieder in de kleine containers van hun studio. In de kubus met tafeltje, computer en schakelpaneel bereidt Sahar haar programma voor. ‘Positieve berichten over Afghanistan.’ Ze grimast. ‘Dat is wel eens moeilijk. Vooral als het over de politie gaat. Daar heeft vrijwel niemand iets goeds over te zeggen.’ Maar juist door haar werk voor de radiozender ontstond het idee politiek actief te worden. ‘Ik zag en hoorde al die verhalen van mensen aan en vroeg me af wat ik zou kunnen doen om hun lot te verbeteren.’ Ze balt haar vuisten. ‘Mijn moeder zegt altijd tegen ons: als anderen pijn hebben, faal jij ook.’<\/p>\n
Zoektocht naar het verleden<\/p>\n
In de Marifat-school in west-Kabul is Salim (die zoals veel Afghanen alleen zijn voornaam gebruikt) al vanaf vijf uur ’s ochtends bezig met de voorbereidingen voor een theaterstuk. Hij werkt voor een mensenrechtenorganisatie die vindt dat de waarheid over misdaden uit het verleden boven tafel moet komen en de slachtoffers een stem moeten krijgen. Om mensen bij dat proces te betrekken en hun te laten weten dat hun leed ertoe doet, voert hij met collega’s theaterstukken op die de oorlogsdecennia verbeelden. ‘Eigenlijk doen we zo ook een soort psychotherapie,’ zegt Salim (28), een tengere jongen met levendige ogen en een zwierige krul in zijn haar. Het is theater met minimale middelen. De regie en de geluidseffecten doet hij op een laptop. Hij hangt enkele lappen rauw vlees aan het plafond om de doden te verbeelden, zeven potten met jodium op houten stoelen symboliseren het vergoten bloed in de oorlog.<\/p>\n
De opvoering van het stuk is niet ongevaarlijk. Een week eerder is de voorstelling afgelast vanwege etnische spanningen in de wijk. Ook de regering, die onlangs een algehele amnestiewet heeft aangenomen, is geen voorstander van een nieuwe discussie over het onderwerp en veel van de daders hebben nog altijd macht. ‘Er zijn zo veel Afghanen omgekomen. Mijn bloed is niet beter dan dat van al die anderen,’ zegt Salim over het risico. Discussies over een verleden van conflicten waarin alle partijen bloed aan hun handen hebben, zijn zeldzaam en de geschiedenisboeken vertellen slechts een versie waarin Afghaanse strijders als helden worden opgevoerd. De Marifat-school heeft als een van de weinige onderwijsinstituten een reputatie in het stimuleren van open en kritisch denken en daarom was de theatergroep ondanks het controversi\u00eble onderwerp welkom.<\/p>\n
Tegen negen uur vullen de klapstoelen zich met tientallen leerlingen – jongens links, meisjes rechts. Als de zwarte doeken opzijgeschoven worden, valt het stil. Op het podium ligt een forse gestalte. Zijn mond en ogen vormen donkere gaten in een masker van wit katoen. Plastic snoeren houden zijn handen geboeid. Kreunend komt hij tot leven. De acteur vraagt zich af of hij een operatie moet ondergaan om de waarheid over decennia van oorlog uit zijn lichaam te laten halen. Hij wordt gekweld door de geesten van de slachtoffers. Wat willen ze van hem, vraagt hij zich af. Kennis? Waarheid? Erkenning? Vervolging? Recht? Wraak? Vrede? In acht bedrijven trekt de geschiedenis voorbij. Aan het eind worden er spiegels voor het podium geplaatst waarover de acteur dikke stralen jodium uitgiet. Zo kijkt iedereen door het rood besmeurde oppervlak naar zichzelf.<\/p>\n
Het duurt even voor de tongen van de leerlingen loskomen als hun gevraagd wordt naar hun meningen over recht, waarheid en hoe er volgens hen moet worden omgegaan met het verleden. Op een enkeling na vinden ze dat de geschiedenis niet vergeten mag worden en dat de daders hun fouten moeten toegeven. Tevreden luistert Salim toe. ‘Afghaanse burgers worden door hun leiders gemarginaliseerd,’ zegt hij. ‘Beslissingen worden altijd van bovenaf genomen. Vaak zeggen mensen tegen ons als we na een voorstelling verder praten: je bent de eerste die respect voor ons toont, en de eerste die ons vraagt wat er met ons gebeurd is en hoeveel familie we hebben verloren.’ Hij licht toe waarom het belangrijk is dat Afghanistan de zoektocht naar het verleden aangaat. ‘De daders moeten de slachoffers in de ogen kijken en zeggen: “Ik ben fout geweest.” Zonder dat zal er geen blijvende vrede zijn.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Veel jonge Afghanen groeiden op in buurlanden, wenden daar aan meer vrijheid en willen nu verandering.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-79569","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Minka Nijhuis","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/79569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=79569"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/79569\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Minka Nijhuis","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=79569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=79569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}