{"id":69591,"date":"2011-04-18T10:33:00","date_gmt":"2011-04-18T08:33:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/psychiater-louis-tas-1920-2011\/"},"modified":"2011-04-18T10:33:00","modified_gmt":"2011-04-18T08:33:00","slug":"psychiater-louis-tas-1920-2011","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/psychiater-louis-tas-1920-2011\/","title":{"rendered":"Psychiater Louis Tas (1920-2011)"},"content":{"rendered":"
\n

Louis Tas gold jarenlang samen met Dries van Dantzig als d\u00e9 psychoanalyticus van Amsterdam. Zijn client\u00e8le bestond uit kunstenaars, acteurs, maar ook doodgewone Nederlanders. In feite had hij het meest geleerd van die fabrieksarbeider die hij in het begin van zijn loopbaan ontmoette. Nooit had die man voor zichzelf durven opkomen, iedere promotie was aan hem voorbij gegaan. Totdat hij op een dag op zijn werk kwam en zijn collega\u2019s meedeelde: “Ik ben overleden”. Na een therapie bij Tas wierp hij zich opeens op als voorman en werd hij eindelijk de man die hij zo lang niet durfde te zijn. \u2018Van die man,\u2019 zei Tas vijftig jaar later, \u2018heb ik zo\u2019n beetje de helft geleerd van wat ik nu weet.\u2019 Vorige week overleed Louis Tas, negentig jaar oud. <\/b><\/p>\n

Het interview hieronder is gebaseerd op twee interviews die Coen Verbraak met Louis Tas maakte: een interview voor Vrij Nederland (publicatie november 2007) en het gesprek voor de tv-serie Kijken in de ziel.<\/i><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Dat hij al 86 is, is voor psychotherapeut Louis Tas geen reden om niet meer te werken. Sterker nog, hij werkt nog altijd fulltime. Hoewel hij vandaag een rustig dagje heeft. Maar vijf pati\u00ebnten. \u2018Dat stelt weinig voor.\u2019 Tas wil graag blijven werken, omdat zijn vak hem nog altijd interesseert. \u2018Het is prachtig om over het vak te theoretiseren, maar als je het daarnaast niet uitoefent in de praktijk lukt dat theoretiseren domweg niet. Dan komen er geen idee\u00ebn.\u2019 <\/p>\n

Zijn huidige praktijk omvat zo\u2019n dertig mensen, die hij stuk voor stuk regelmatig ziet. Soms jaren achtereen. Al ziet hij niemand meer vijf keer in de week. \u2018Er bestaat onder psychiaters de afspraak dat je na je zeventigste niet meer aan langdurige therapie\u00ebn begint. Op dit moment duren mijn behandelingen niet langer dan hooguit een jaar of vier.\u2019 In de regel bepaalt de pati\u00ebnt wanneer een therapie ten einde is. En in zekere zin ook diens bankrekening. \u2018Ik vergelijk het altijd met een kolenmijn: als de kosten van het delven groter worden dan de opbrengst, moet je ermee ophouden.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– ‘Schaamte is het gevoel dat je in de ogen van anderen compleet waardeloos bent en dat ze daarin nog gelijk hebben ook.’<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Hij behoort inmiddels tot de oudste beoefenaars van zijn beroep. Al bijna vijftig jaar, sinds 1958, heeft Louis Tas een eigen praktijk als psychotherapeut. In de leren fauteuils in het zitgedeelte van de kleine atelierwoning in Amsterdam-Zuid, hebben de de afgelopen decennia vele honderden mensen hun zielenleven ontbloot. Onder hen veel bekende kunstenaars, schrijvers en artiesten. Al zal Tas dat zelf nooit beamen. Een halve eeuw zielkijken, dat is best lang, vindt hij zelf ook..Maar of een psychiater nou ook steeds beter wordt, zoals een goede wijn door de jaren aan smaak wint? Tas haalt zijn schouders op, zoals hij in het gesprek vaak zal doen. Laat hij eerlijk zijn, sommige dingen worden eerder sl\u00e9chter. \u2018Mijn geheugen bijvoorbeeld. Maar je kunt wel steeds beter hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden. Van sommige dingen snap je pas na heel veel jaren hoe belangrijk ze zijn. Toen ik nog maar een paar jaar werkte begonnen mensen weleens over een erfenis. Aanvankelijk begreep ik niet wat voor mijnenveld een erfenis kan zijn. Dat heb ik nu veel beter door. Ook als iemand er heel onderkoeld over spreekt, weet ik: daar moet ik straks toch op terugkomen.\u2019<\/p>\n

\u2018De vraag is: hoe behandel ik eigenlijk? Dat is voor mij eigenlijk ook een geheim. Ik lu\u00edster vooral. En luisteren is een zeer actief proces. Je moet ook proberen te merken dat je iets niet hoort. Ik weet dat ik dingen graag verpak in leuke anekdotes. Maar ik weet ook dat als ik die tijdig inslik, de pati\u00ebnt zelf vaak met iets veel leukers komt. Dat had ik mooi gemist als ik niet geluisterd had.\u2019 En hij stelt natuurlijk vragen. Wat dat betreft, zegt hij, op mijn recordertje wijzend, zijn wij min of meer collega\u2019s. \u2018Ik interview ook. Met \u00e9\u00e9n verschil; u interviewt voor de openbaarheid, ik voor de eeuwige stilte.\u2019<\/p>\n

Wie is in die metafoor dan uw hoofdredacteur?<\/b>
\u2018Dat ben ik zelf. Dat maakt het ook zo moeilijk. Er kijkt niemand mee. Dat versterkt het minderwaardigheidsgevoel bij mijn soort vaklui. Er is niemand die je kan vertellen wat je precies waard bent.\u2019<\/p>\n

Een van uw specialismen is schaamte. Wat is schaamte precies?<\/b>
\u2018Schaamte is het gevoel dat je in de ogen van anderen compleet waardeloos bent en dat ze daarin nog gelijk hebben ook. Schaamte is zeer verwant aan depressie en kan uiteindelijk zelfs tot zelfmoord leiden. Het gaat ook niet makkelijk over. Zodra iemand je herinnert aan de aanleiding komt het direct weer terug.\u2019<\/p>\n

Als je het mechanisme eenmaal doorziet is het misschien voorbij.<\/b>
\u2018Alleen als je begrijpt dat die schaamte een fantasie is. Schaamte impliceert ook dat jij vreselijk belangrijk bent in andermans ogen; dat ze altijd op jo\u00fa letten.\u2019<\/p>\n

Psycholoog Douwe Draaisma vertelde op de radio dat hij vroeger altijd verlegen was. Totdat hij zich op een dag had voorgenomen daar mee op te houden. Toen was het over.<\/b>
\u2018Dat kan niet. Zoiets lukt niet per decreet. Weleens een keertje, maar niet structureel. Het kan hooguit geleidelijk minder worden, zodat je niet meer vergaat van ellende als het je overkomt. Maar schaamte blijft een vervelend gevoel. Zelf is het mij weleens gelukt om er wat verlichting in aan te brengen. Wat beslist ni\u00e9t helpt is zeggen: \u201dja maar d\u00e1\u00e1r hoef je je toch niet voor te schamen\u201d. Dat is les \u00e9\u00e9n voor elke hulpverlener: zeg dat nooit. Met andere woorden: hij krijgt ook nog opdracht om zich voor zijn schaamte te schamen. Wat vooral helpt is laten merken dat je hem begrijpt, dat je kans ziet om met hem mee te voelen.\u2019 <\/p>\n

Of hij zichzelf weleens schaamt. \u2018Nee. Nooit\u2019, reageert hij, spottend. Ja, da\u2019s toch wel een beetje domme vraag. Tas schaamt natuurlijk zich net zo goed. Hij vertelt over een verblijf in een gezelschap in Frankrijk. Het gesprek ging over het vermogen je in andere talen uit te drukken. \u2018Ik liet zien dat ik dat kon, en gebruikte ook nog \u2018ns een sierlijke Italiaanse term. Waarop iemand zei: \u201cja ja, meneer Tas is h\u00e9\u00e9l bereisd\u201d. Toen schaamde ik me diep. Jaren later bedacht ik wat ik toen had moeten zeggen: \u201cEn ik nog denken dat ik daar indruk mee zou maken\u201d. Maar ja, dat had ik toen niet paraat.\u2019 <\/p>\n

Weet u altijd wat u moet doen bij een pati\u00ebnt? Of probeert u ook gewoon weleens wat?<\/b>
\u2018Het allereerste wat ik doe is luisteren. Dat is ook vaak niet gebeurd. Vooral beni\u00e9uwd zijn. De leek is iemand die onmiddellijk raad geeft. Je hoeft maar een beetje besluiteloos rond te lopen of je wordt direct van alle kanten door raadgevers besprongen. Iemand die luistert, dat is vaak nieuw voor ze.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– ‘De psychiatrie is door de farmaceutische industrie gegijzeld’<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Maar er komt een moment dat zo iemand echt raad van u verwacht.<\/b>
\u2018Er komt zelfs een moment dat hij raad krijgt zonder dat ik me ervan bewust ben dat ik raad heb gegeven. Iemand zegt: \u201cik moet examen doen. Het kan in juni maar ook in september. Ik overweeg om het in september te doen, dan heb ik meer tijd om me voor te bereiden\u201d. Ik weet zo goed van vaak meegemaakt dat er meer tijd verloren gaat aan uitstellen dan aan zakken. Aan de manier waarop ik er vervolgens naar vraag merkt hij al dat ik dat geen verstandig idee vind.\u2019 <\/p>\n

\u2018Ik heb geleerd om receptief te zijn. Laten gebeuren wat er spontaan gebeurt. Als iemand zegt \u201cik ben bang\u201d, dan zal ik niet zeggen: daar hebben we het nu niet over. Ik ga er op in. Stel: iemand is ergens goed in. En opeens komt er een onderbreking in zijn carri\u00e8re. Hij doet het niet meer, hij kan het niet meer, heeft er geen zin meer in. Dan ga je vragen wat er aan de hand is. \u201cNee, niks.\u201d Daarna vraag ik: \u201cis er iets aan de hand waarvan een ander erg overstuur zou zijn, maar waar u zich niks van aantrekt?\u201d. Dan krijg je een ontkenning. Een zogenaamde spontane ontkenning. Iemand zegt wat hij niet is zonder dat je ernaar gevraagd hebt. \u201cNiet dat ik ergens bang voor ben.\u201d .\u2019<\/p>\n

Dan weet u: hij is bang?<\/b>
\u2018Ik ben er niet over begonnen. Hij wel. Stap voor stap kom je zo toch dichterbij.\u2019 <\/p>\n

Komt het voor dat u iemand vijf jaar behandelt en dan zegt: \u201cdit gaat niet goed, we zitten nog steeds op een doodlopende weg\u201d?<\/b>
\u2018Zo zal ik het nooit zeggen. Dat komt echt aan als een oorvijg. Dan voelt de pati\u00ebnt zich weggestuurd.\u2019<\/p>\n

Maar komt het voor?<\/b>
\u2018Natuurlijk komt het voor.\u2019 <\/p>\n

Kan dat ook aan u liggen?<\/b>
\u2018En waarom niet? Tuurlijk. Stel je voor dat ik daar niet op kwam.\u2019<\/p>\n

Dat wil dus ook zeggen dat het voor een deel nattevingerwerk is.<\/b>
\u2018Tuurlijk.\u2019<\/p>\n

Kunt u mensen eigenlijk wel genezen?<\/b>
\u2018Het kan soms een goed toeval zijn dat ik er net was. Dat ik iemand net even kon helpen om de bocht om te gaan. Ik zie het steeds meer in termen van \u201cmeer of minder\u201d. Als iemand zegt: \u201cik ben verschrikkelijk verlegen, kunt u mij daarvan afhelpen?\u201d, dan zeg ik: \u201dik durf wel te beloven dat het beter wordt. Ik kan niet beloven dat het over gaat\u201d. Je h\u00e9bt er al veel aan als dingen minder erg worden.\u2019 <\/p>\n

Moet u iemand aardig vinden voor een goede therapie?<\/b>
\u2018Als ik hem niet aardig g\u00e1 vinden dan is er iets mis. Als je iemand beter leert kennen en je kent zijn gevoelens, dan is het een natuurverschijnsel dat je hem aardig gaat vinden. Als dat niet gebeurt wordt het de moeite waard om te onderzoeken hoe hij kans ziet om dat te beletten.\u2019 <\/p>\n

Is het relevant voor het succes van de therapie?<\/b>
\u2018Het loopt parallel. Het aardig vinden zelf is misschien niet relevant, maar het feit dat je een oprechte poging doet om met hem mee te voelen is natuurlijk wel van belang.\u2019<\/p>\n

Uw collega Ren\u00e9 Kahn zegt: \u201cde psychiatrie is er voor zieken, niet voor mensen die lijden aan het leven\u201d. <\/b>
\u2018Mensen die lijden aan het leven, wat hebben die dan? Ik vind wat die mijnheer daar uitspreekt geen psychiatrie, maar het gesundes Volksempfinden. Flink, flink moet je zijn.\u2019<\/p>\n

Hij zegt: ik ben dokter, ik behandel ziekten.<\/b>
\u2018Ja, dat is wel handig als je toevallig niet weet om te gaan met wat een pati\u00ebnt heeft.\u2019<\/p>\n

Moet een psychiater zelf veel hebben meegemaakt om anderen te kunnen helpen?<\/b>
\u2018Je moet emoties leren herkennen. Je moet aanleidingen tot die emoties hebben meegemaakt en het liefst die emoties zelf. Daarom vind ik dat iedereen die aan dit vak begint zelf in therapie moet. <\/p>\n

Om het je pati\u00ebnten te kunnen gunnen, moet je het zelf gehad hebben.\u2019<\/b>
Psycholoog Piet Vroon raakte aan het eind van zijn leven ernstig in de war. Toch zocht hij geen psychiatrische hulp, omdat hij zei: Wie kan mij nou helpen?<\/p>\n

Hoofdschuddend: \u2018Oh oh, de arme man\u2026 Dat kan altijd. Er is vrijwel geen collega aan wie ik niet iets zou kunnen hebben. En het zijn ook beslist geen subtiele dingen die ik bij mezelf over het hoofd zie. Het zijn op bijzaken lijkende dingen die in werkelijkheid hoofdzaken zijn.\u2019 Als voorbeeld noemt hij die droom die hij laatst had. Echt een afschuwelijke nachtmerrie. Ze hadden n\u00fa weer zoiets vreemds bedacht: als mensen doodgingen, gooiden ze ze gewoon op straat. Hij zag ze zo liggen. Her en der verspreid. \u2018Het was kort na de dood van Gert Jan Dr\u00f6ge. In mijn droom zat ik de hele dag naar het nieuws te kijken om te weten of dat inmiddels ook met hem gebeurd was. Ik vertelde het \u2019s morgens aan mijn vrouw, en zei: waar zou zoiets idioots nou vandaan komen? Zij zei: \u201cja, maar dat is natuurlijk het kamp. Al die mensen dood op straat\u201d. Ik wilde nog zeggen: wat een onzin, maar ik begon direct te huilen. Ze had raak geschoten.\u2019 Nu Tas erover vertelt, staan zijn ogen opnieuw vol tranen. Wat hem precies raakte? \u2018Die b\u00e9\u00e9lden, de beelden die ik zag\u2019, zegt hij zacht. <\/p>\n

Bijna verbazingwekkend dat iemand die zo in die metaforen over de oorlog thuis is als u dat niet zelf kon plaatsen.<\/b>
\u2018Voor mij is dat helemaal niet vreemd. Dit is een duidelijk voorbeeld van hoe je zelf essenti\u00eble elementen over het hoofd ziet. Duidelijk een afweermechanisme. Freud noemde dat verschiebung, verschuiving van hoofdzaken naar bijzaken. Dat is misschien wel het belangrijkste gevaar: hoofdzaken over het hoofd zien en bijzaken opblazen.\u2019<\/p>\n

Freud is in uw vak inmiddels echt uit. Hij is een museumstuk geworden.<\/b>
Glimlachend: \u2018Ach, dat heb ik al een paar keer meegemaakt. Dan is-ie weer in en dan weer een tijdje uit. Er wordt enorm veel onzin over Freud beweerd. Een tijd geleden nam Gerrit Komrij de psychoanalyse grondig de maat. Allemaal flauwekul, vond hij. Nou, ik ben gaarne bereid het boek op te eten dat Komrij van Freud gelezen zou hebben. Freud is de grondlegger van het vak, van de analyse. Allerlei vanzelfsprekendheden die je in allerhande therapie\u00ebn tegenkomt zijn rechtstreeks uit de analyse afkomstig. We weten door Freud dat hoofd- en bijzaken zich niet direct laten kennen. Daarom kan in eerste instantie alles hoofdzaak zijn.\u2019<\/p>\n

De hedendaagse psychiatrie leunt liever op farmaceutische middelen dan op langdurige therapie\u00ebn. <\/b>
\u2018Le\u00fanen? De psychiatrie is door de farmaceutische industrie gegijzeld. Die industrie sponsort zelfs leerstoelen. De psychiatrievereniging geeft offici\u00eble richtlijnen uit. Belangrijk natuurlijk. Maar er staan alleen maar geneesmiddelen op. De meest voor de hand liggende emotionele zaken worden geheel en al verwaarloosd.\u2019<\/p>\n

Is dat een geldkwestie?<\/b>
\u2018Dat speelt ongetwijfeld een rol. Het verraadt vooral de invloed van de farmaceutische industrie. Professor Flip Treffers (hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie) heeft de Vereniging voor Psychiatrie onlangs gekarakteriseerd als een vereniging van artsenbezoekers. Daar ben ik het zeer mee eens. De Vereniging heeft daarop slechts gereageerd door beledigd te zijn.\u2019<\/p>\n

Bedoelt u dat uw vak daardoor aan gewicht heeft verloren?<\/b>
Hij zwijgt, zegt dan mismoedig: \u2018Weet u, ik betwijfel of het nog wel mijn vak is. Of ik nog wel psychiater ben. Ik zie hoe het vak wordt uitgehold. Dat stemt mij droevig.\u2019<\/p>\n

Is het dan verkeerd om naar medicamenten te grijpen?<\/b>
\u2018Er zijn situaties waarbij medicijnen onontbeerlijk zijn. Bijvoorbeeld in geval van psychotisch wantrouwen, bij hallucinaties of wanen. Dan gebruik je medicijnen om ze te kalmeren en te corrigeren. Maar bij persoonlijke problemen kun je echt veel beter het gesprek aangaan. Maar dat wordt blijkbaar steeds minder gangbaar. Het vak neemt een gang die ik heel erg betreur. Ik moet formulieren invullen met coderingen die ik normaal nooit gebruik. Ik moet pati\u00ebnten rubriceren. Daar ben ik eindeloos mee bezig. Die tijd zou ik veel liever aan de pati\u00ebnt besteden. Het is nergens goed voor. Er wordt een bureaucratische aanslag op het vak gepleegd waardoor het bijna stikt. Er zijn honderden collega\u2019s die ermee stoppen omdat ze er op deze manier niet meer in geloven. De enigen die ervan profiteren zijn de verzekeringsmaatschappijen. Ik zie mijn vak als een sneeuwbal op de kachel wegsmelten. Als ik jonger en energieker zou zijn zou ik me er fel tegen verzetten. Nu zie ik het aan met machteloze verontwaardiging.\u2019<\/p>\n

Is het tij te keren?<\/b>
\u2018Misschien. Een van de inzichten die moeten doorbreken is dat veel antidepressiva niet werken. Ze zijn een hype.\u2019<\/p>\n

Schrijft u zelf bijvoorbeeld Prozac voor?<\/b>
\u2018Soms. Als iemand het gevoel heeft dat hij er steun aan heeft, waarom zou je dat dan afnemen? Bovendien: als ik het niet doe, schrijft de huisarts het voor. De werking van Prozac wordt de laatste tijd steeds meer betwijfeld. Als het al werkt, dan waarschijnlijk eerder tegen agressie dan tegen depressie.\u2019<\/p>\n

Louis Tas werd in 1920 in Amsterdam geboren in een joods gezin met twee kinderen. Zijn vader was psychiater, zijn moeder – Frieda Herzberg – schilderes. In 1943 werden Tas en zijn ouders door de Duitsers opgepakt en via Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd. Ze overleefden alledrie de oorlog. Zijn zus wist vlak voor het transport te ontkomen en overleefde de oorlog door onder te duiken. In 1947 verschenen Tas\u2019 kampmemoires in boekvorm, Dagboek uit een kamp, gepubliceerd onder het pseudoniem Loden Vogel. In 2000 verscheen een nieuwe druk, aangevuld met een beschouwing door Tas van zijn dagboek van een halve eeuw daarvoor. <\/p>\n

Of de oorlog en zijn kampervaringen hem als psychiater een voorsprong gaven weet hij niet. \u2018Het is de vraag wat je ermee opschiet. Je ziet er voornamelijk minder goed door wat l\u00e9uk kan zijn aan mensen. Wat er mooi is aan flirten en minnekozen. Dat stuk heb ik gemist. Ik heb in dat kamp tijd verloren. Maar goed, als je alleen maar tijd verloren hebt, mag je bepaald niet mopperen.\u2019<\/p>\n

Bestaan er evident slechte mensen?<\/b>
\u2018Dat heb ik me vaak afgevraagd. Toch ligt dat niet zo eenvoudig. Iemand als Hitler was duidelijk een gasslachtoffer uit de Eerste Wereldoorlog. Hij heeft na een gasaanval wekenlang in een hospitaal gelegen met de angst dat hij blind zou worden. In die zin was hij duidelijk een getraumatiseerde man.\u2019<\/p>\n

Gaat het niet wat ver dat iemand die zelf in Bergen Belsen heeft gezeten verzachtende omstandigheden aanvoert voor Adolf Hitler?<\/b>
\u2018Ook iemand die in Bergen Belsen heeft gezeten moet naar de feiten kijken.\u2019<\/p>\n

Hitler was geen slecht mens?<\/b>
\u2018Hij was een treurige opgeblazen kikker. Maar of hij een slecht mens was\u2026 Met moraliseren kom je niet ver. Hij was zeer te laken, ja. Het kwam absoluut niet te pas wat die man gedaan heeft. Maar Hitler was ook een slachtoffer. Daar kun je niet onderuit.\u2019<\/p>\n

Dit zal veel mensen heel wat bruggen te ver gaan.<\/b>
\u2018Kan mij schelen wat onnozele mensen bruggen te ver gaat. Hitler en Stalin hadden allebei een dronken vader die hen sloeg. Dat heeft ze vervormd.\u2019<\/p>\n

Wanneer ben je dan w\u00e9l een klootzak?<\/b>
\u2018Als je totaal geen empathie kunt voelen. Iemand als Reinhard Heydrich (Duits nazi-leider, die De Beul van Praag genoemd werd) was denk ik wel echt een klootzak. Die genoot van zijn misdaden.\u2019<\/p>\n

Wat vond u van Ronald Plasterks voorstel om het verbod op Mein Kampf op te heffen?<\/b>
\u2018Prima. Jammer dat hij er op terugkwam. Ik vind het krankzinnig dat er boeken verboden worden. Ik heb Mein Kampf nooit langer dan een half uur in handen gehad. Maar in dat halve uur zag ik overduidelijk de ziektegeschiedenis van een pati\u00ebnt. Heel inzichtelijk en in die zin boeiend. Verbieden is vrijwel altijd idioot. Net als laatst, toen moest van een of ander Kamerlid opeens dierenporno verboden worden. Er worden in Amsterdam duizenden meisjes door vrouwenhandel gedwongen om in de prostitutie te werken. En toch vindt zo iemand het urgenter om zich met een verbod op dierenporno bezig te houden. Wat voor prioriteiten heeft zo\u2019n man? Bovendien: w\u00e1t nou verbieden? Onderzoek het eerst \u2018ns behoorlijk. Dat is het treurige: bijna alle vrijheden die in de jaren zestig en zeventig zijn verworven worden weer aangetast.\u2019<\/p>\n

Wilders wil zelfs de Koran verbieden.<\/b>
\u2018Laat hij dan eerst \u2018ns het oude testament doorlezen. Wij joden hebben de jihad uitgevonden. Die behoefte aan verbieden komt voort uit een kinderlijke zucht naar macht: \u201cik heb de macht om iemand iets te ontzeggen. En ook nog \u2018ns iets heel cruciaals. Dan voelt hij het tenminste\u201d.\u2019<\/p>\n

U schreef in het nawoord van Dagboek uit een kamp dat u als overlevende \u201cde geesten bloed\u201d wilde geven door het op te schrijven. Spoken die geesten nog?<\/b>
\u2018Te weinig. Ik zou ze me meer willen herinneren. Daar hebben ze recht op.\u2019 Hij zwijgt, zeker een halve minuut en lijkt dan z\u2019n woorden weer te willen ontkrachten. \u2018Wat heeft een dode er eigenlijk aan als je aan hem denkt? U mag het zeggen.\u2019 En toch voelt hij het als een verplichting ze niet te vergeten. \u2018Het volkomen uitwissen van al die mensen die ooit bestaan hebben is heel verkeerd.\u2019 Hij had het nawoord van zijn Dagboek aanvankelijk in het Engels geschreven. \u2018Maar in het Engels werkte het niet. Ik moest het gewoon in het Nederlands opschrijven. En toen kwamen plotseling de emoties. Omdat het opeens heel dichtbij kwam.\u2019 De oorlog is nog altijd een ijkpunt voor hem, beaamt Tas.\u2019Ik heb nooit een andere hongersnood meegemaakt. Dit is de enige die ik ken.\u2019 Dat betekent niet dat zijn tijd in het kamp allesbepalend is geweest voor zijn verdere bestaan. \u2018Ik denk dat vader worden nog veel intenser was (Tas heeft zeven kinderen uit twee huwelijken. De oudste zoon is zestig, de jongste – een tweeling – is twintig.) Opeens word je bezorgd om iemand speciaal. Ik leerde enorm veel waar ik in mijn vak iets aan had. Je denkt iets te weten over hoe jaloezie in elkaar zit. Als je ziet hoe kinderen jaloers zijn, dan neemt je tolerantie daarvoor plotseling enorm toe. Dan krijgt het iets amusants. Het rare is dat je als vader veel minder een kindervriend wordt. Andere kinderen worden concurrenten. Ik ging ooit met \u00e9\u00e9n van mijn dochters naar een balletuitvoering; ik zag \u00e9\u00e9n sierlijk danseresje en tien puddingbroodjes.\u2019<\/p>\n

Zien pati\u00ebnten u ook als vader?<\/b>
\u2018Dat hoop ik niet. Dat zou namelijk heel verkeerd zijn. Ik ben hun vader niet, maar hun therapeut. Die is vervangbaar\u2019<\/p>\n

U wordt wel een anker voor ze.<\/b>
\u2018Dat zou volkomen karikaturaal zijn.\u2019<\/p>\n

Ischa Meijer heeft vaak verteld hoe belangrijk u voor hem was.<\/b>
\u2018Hij kan zoveel zeggen.\u2019<\/p>\n

Zag u iets van de therapie terug in zijn werk?<\/b>
\u2018Ik heb heel goede redenen om op dit soort vragen niet in te gaan. Discretie is in dit werk essentieel.\u2019 Hoe moeilijk het ook is om discreet te zijn. Want roddelen, zegt Tas, is een van de leukste dingen die er zijn. \u2018Zonder roddelen zouden we nooit de lange winters van de ijstijd zijn doorgekomen.\u2019 Maar dat betekent niet dat hij ooit met anderen over zijn pati\u00ebnten zal praten. Zelfs met zijn eigen vader, die ook psychiater was, besprak Tas om die reden zelden pati\u00ebnten. \u2018Ik heb ook eigenlijk geen idee hoe hij werkte. Ik denk dat hij voor die tijd wel een goede psychiater was. Hij besteedde in elk geval veel tijd aan zijn pati\u00ebnten.\u2019 Zijn ouders zijn al heel lang dood. En toch denkt hij nog regelmatig aan ze. \u2018Ik vraag me nog geregeld af wat ze ergens van gevonden zouden hebben.\u2019 <\/p>\n

Het is een rare gedachte dat hij de enige is die nog over is van het gezin (zijn zus overleed een paar jaar terug aan kanker.) \u2018Gek, ik ken bijna niemand meer uit die tijd. Dat is een eenzaam gevoel. Ik heb natuurlijk mijn vrouw en mijn kinderen. Maar je eigen tijd verdwijnt. Waar is Simon Carmiggelt gebleven, en Annie Schmidt? Je wordt de laatste ooggetuige, een man die zijn leven achter de rug heeft.\u2019 <\/p>\n

Wat heeft het vak u gebracht?<\/b>
\u2018Kleine stukjes inzicht in \u201choe we zijn\u201d. Ik heb door mijn vak bijvoorbeeld ontdekt dat ik jaloers ben. Jaloers op mensen die meer presteren, of bijzondere dingen bedenken. Mijn vrouw zei laatst: \u201cik weet wel waarom jij niet van voetbal houdt. Omdat het jonge, sterke mannen zijn die heel veel geld verdienen. Daar ben jij jaloers op\u201d.\u2019<\/p>\n

Was dat goed gezien?<\/b>
\u2018Dat was niet goed gezien, maar ik was wel jaloers dat ze dat bedacht had.\u2019<\/p>\n

\u2018Ouder worden heeft een groot nadeel: ik zie te weinig bewonderenswaardige mensen meer. Terwijl ik het zo leuk vind om te kunnen bewonderen. Dat betekent niet dat die mensen er niet meer zijn. Ze mo\u00e9ten er zijn; ook vandaag leven er Einsteins en Freuds. Alleen zie ik ze niet meer. Het ligt aan mijn blik. Die is helaas doffer geworden. Al zijn er nog wel steeds ontzettend mooie vrouwen.\u2019<\/p>\n

Maar een man van 86 denkt bij een vrouw van 86 vast niet: wat een lekker wijf.<\/b>
\u2018Dat kan, mits je die vrouw vroeger ook al begeerd hebt. Dan is het een soort geconserveerde begeerte.\u2019<\/p>\n

Wat laat je na als psychiater?<\/b>
\u2018Ik heb ooit Magie en emotie van Sartre vertaald en ingeleid. Maar verder heb ik geen boekenplanken vol geschreven. Wat ik nalaat zit in al die mensen die misschien iets aan me gehad hebben, en in een paar leerlingen. Daarnaast zit je in je kinderen. Dat is een geruststellende gedachte.\u2019 Maar dat maakt zijn angst voor het einde er niet minder op. \u2018Ik ben slecht op het sterven voorbereid, ben er echt bang voor. Ik begrijp heel goed dat Jezus daar een goudmijn mee heeft aangeboord. \u201cIk heb de dood overwonnen. Hoe? Ja, dat zeg ik niet. Geloof nou maar gewoon in mij dan komt het goed\u201d. Dat geeft mensen in die laatste momenten misschien wat zekerheid. Maar mij blijft weer bespaard dat ik in die laatste seconde moet denken: \u201cverdomme\u2026 toch gefopt!\u201d.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Louis Tas gold jarenlang samen met Dries van Dantzig als d\u00e9 psychoanalyticus van Amsterdam. Zijn client\u00e8le bestond uit kunstenaars, acteurs, maar ook doodgewone Nederlanders. In feite had hij het meest geleerd van die fabrieksarbeider die hij in het begin van zijn loopbaan ontmoette.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":268597,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-69591","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"author_name":"Coen Verbraak","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/69591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=69591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/69591\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Coen Verbraak","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/268597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=69591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=69591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}