In memoriam<\/p>\n
In therapie gaan is bepaald geen sinecure, vond psychotherapeut Louis Tas. Het kost enorm veel tijd, moeite en geld. En al die inspanningen leiden maar tot een kleine verandering. ‘Maar dat kleine beetje kan een enorm verschil maken.’ Hij hield zelf niet bij hoeveel mensen hij in de halve eeuw dat hij praktijk hield had geholpen. Maar het moeten er vele honderden zijn geweest. Gewone mensen, maar ook kunstenaars van naam en faam. Al zou Tas daar nooit ook maar \u00e9\u00e9n woord over loslaten. Had Ischa Meijer zelf verteld dat hij bij Tas in therapie was geweest? ‘Ja kom, hij kan zov\u00e9\u00e9l zeggen\u2026’<\/p>\n
Hij had eigenlijk neuroloog willen worden, ‘om te kijken hoe hersens werken’. Maar het ’therapie doen’ met pati\u00ebnten bleek hem mateloos te fascineren. Tas was als psychiater buitengewoon ge\u00efnteresseerd in emoties. Die beschouwde hij als de sleutel tot zijn vak. ‘Als iemand in een therapie ontdekt dat-ie jaloers en afgunstig is, betekent dat dat zijn wereld veel rijker wordt. Het is net of-ie de taal der dieren is gaan verstaan.’ Daarom kon hij zich ongeremd kwaad maken op collega’s die emoties vooral als bijproduct van ziektebeelden beschouwden. Zijn specialisme was schaamte. ‘Schaamte is het gevoel dat je in de ogen van anderen compleet waardeloos bent en dat ze daarin nog gelijk hebben ook.’ Tegelijkertijd was volgens Tas schaamte juist de reden van de haat die veel buitenstaanders tegen zijn vak voelen. Het is geen toeval dat zelfs de eerste de beste boerenlul zich nog aanmatigt om grapjes te maken over de psychiatrie. ‘Omdat ze zich rillend indenken dat ze zouden moeten gaan praten over de dingen waar ze nooit met iemand over zouden d\u00farven praten.’<\/p>\n
Louis Tas werd in 1920 in Amsterdam geboren in een Joods gezin met twee kinderen. Zijn vader was psychiater, zijn moeder, Frieda Herzberg, schilderes. In 1943 werden Tas en zijn ouders door de Duitsers opgepakt en via Westerbork naar Bergen-Belsen getransporteerd. Ze overleefden de oorlog. In 1947 verschenen Tas’ kampmemoires in boekvorm, Dagboek uit een kamp, gepubliceerd onder het pseudoniem Loden Vogel. Of de ervaringen in het kamp hem later als psychiater een voorsprong gaven, wist hij eigenlijk niet. ‘Het is de vraag wat je ermee opschiet. Je ziet er voornamelijk minder goed door wat l\u00e9\u00fak kan zijn aan mensen. Ik heb in dat kamp tijd verloren. Maar goed, als je alleen maar tijd verloren hebt, mag je bepaald niet mopperen.’<\/p>\n
Ik heb Tas een paar keer mogen interviewen, voor Vrij Nederland en voor de tv-serie Kijken in de ziel. Louis Tas interviewen was bijna onmogelijk. Want als iemand doorzag van welk instrumentarium de interviewer zich probeerde te bedienen, dan was hij het. Gesprekstechnieken die al jaren vruchten hadden afgeworpen, bleken bij hem totaal niet te werken. Tas keek met zijn ogen dicht tot onder in mijn gereedschapskist. In interviews is het gebruik van de stilte vaak een machtig wapen. Geen vraag stellen en afwachtend zwijgen is vaak veel effectiever dan direct met een nieuwe vraag komen. Bijna geen gesprekspartner is namelijk bestand tegen stilte. Behalve Tas. Tijdens onze ontmoetingen zaten we meermalen geruime tijd tegen elkaar aan te zwijgen. Dan plooiden zijn lippen zich na verloop van tijd bijna onmerkbaar tot een superieur glimlachje, om de stilte bruusk te verbreken. ‘Ah, u weet zeker niks meer te vragen. Nou, dan zijn we wel klaar, lijkt me.’ Af en toe probeerde ik het gesprek vlot te trekken door te verwijzen naar eerdere interviews. ‘Ik interviewde ooit Wim de Bie, en die zei dat en dat\u2026 Herkent u dat?’ Geen reactie. Tien minuten later nog maar ‘ns een poging. ‘Johan Stekelenburg vertelde dat hij soms\u2026’ Tas zweeg geruime tijd en vervolgde toen lijzig: ‘Ja ja\u2026 u kent v\u00e9\u00e9l bek\u00e9nde mensen, h\u00e8\u2026’<\/p>\n
Van ouder worden zag hij de charme niet in. ‘De moeilijkheden nemen toe en de mogelijkheden nemen af.’ Al wist hij ook daar een ongrijpbare draai aan te geven. Dat hij zonder hoorapparaat nauwelijks kon horen, was geen geheim. Dus was het zacht gezegd onhandig dat hij dat apparaat soms niet inhad als je een afspraak met hem had. Ooit stond ik minutenlang voor de deur van zijn atelierwoning in Amsterdam-Zuid. Aanbellen, opnieuw aanbellen, op de ramen kloppen\u2026 niets hielp. Net toen ik besloot om op te geven, opende Tas grijnzend de deur. ‘Ik wilde gewoon even testen hoe lang u zou volhouden.’<\/p>\n
Zijn pati\u00ebnten bleven komen, ook toen hij al achter in de tachtig was. Sommigen van hen kwamen al decennialang bij hem over de vloer. Vermoedelijk allang niet meer om genezing te vinden, maar omdat Tas de vader was die ze graag hadden willen hebben. Maar toen de ziekte van Alzheimer zich steeds nadrukkelijker deed gelden, moest Tas noodgedwongen ophouden met zijn pati\u00ebntenzorg. Zeer tot zijn ongenoegen overigens. In de zomer van 2010 had ik de psychiaters die hadden meegewerkt aan mijn tv-programma en boek Kijken in de ziel bij mij thuis uitgenodigd. Nog eenmaal was Tas omringd door zijn collega’s, van wie hij in veel gevallen de leermeester was geweest. Hij klampte ze stuk voor stuk aan. Konden zij niet zorgen dat hij toch weer aan het werk mocht? Het was toch goedbeschouwd een schande dat hij zijn beroep niet meer mocht uitoefenen? En wat was er nou tegen dem\u00e9nt zijn? Sommige van zijn pati\u00ebnten waren dat toch ook? Straatpsychiater Jules Tielens was de enige die hem de bittere waarheid niet wilde onthouden: ‘Lieve Louis, je bent niet meer wie je was. En dan is het toch echt beter dat je dit werk niet meer doet.’ Aan het eind van de dag nam Tas afscheid, gaf mij een hand en zei: ‘Toch heel interessant om een keer een middag tussen journalisten te vertoeven.’<\/p>\n
Hij wist dat hij als psychiater nauwelijks iets tastbaars zou nalaten. Hij had nou eenmaal geen boekenplanken vol geschreven. ‘Wat ik nalaat, zit in al die mensen die misschien iets aan me gehad hebben, en in een paar leerlingen. Daarnaast zit je in je kinderen. Dat is een geruststellende gedachte.’ Maar dat maakte zijn angst voor het einde er niet minder op. ‘Ik ben slecht op het sterven voorbereid, ben er echt bang voor. Ik begrijp heel goed dat Jezus daar een goudmijn mee heeft aangeboord. “Ik heb de dood overwonnen. Hoe? Ja, dat zeg ik niet. Geloof nou maar gewoon in mij, dan komt het goed.” Dat geeft mensen in die laatste momenten misschien wat zekerheid. Maar mij blijft weer bespaard dat ik in die laatste seconde moet denken: Verdomme\u2026 toch gefopt!’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Louis Tas (1920-2011) laat zichzelf na in zijn honderden pati\u00ebnten. Herinneringen aan een oninterviewbare psychiater.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[1289],"class_list":["post-69459","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-geestelijke-gezondheid"],"acf":[],"author_name":"Coen Verbraak","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/69459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=69459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/69459\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Coen Verbraak","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=69459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=69459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}