Film \/ Wim Wenders over \u2018Pina\u2019<\/p>\n
In april kon je haar nog zien in de documentaire Tanztr\u00e4ume, over wat haar laatste voorstelling zou blijken te zijn. En nu verschijnt alweer de volgende aan haar gewijde film in de bioscoop: Wim Wenders’ Pina, de ‘eerste arthouse-film in 3D’, zoals hij wordt aangekondigd. Zelf heeft de Duitse choreografe Pina Bausch de film niet meer kunnen zien. Ze overleed in 2009, volkomen onverwachts, op achtenzestigjarige leeftijd. Vijf dagen nadat ze te horen had gekregen dat ze kanker had en twee dagen voordat Wenders haar de eerste testopnamen van haar dansers zou laten zien.<\/p>\n
Wenders reageerde geschokt en wilde het project afblazen. Bausch’ dansers overtuigden hem ervan door te gaan, vertelt de regisseur tijdens een groepsinterview op het filmfestival van Berlijn, waar Pina zijn wereldpremi\u00e8re beleefde.<\/p>\n
‘Niemand dacht dat ze ziek was,’ aldus Wenders. ‘Ze was fragiel, maar dat was ze altijd. En ze was uitgeput, omdat ze altijd over haar grenzen heen ging. Maar we hadden niet gedacht… Toen ze stierf, heb ik meteen alles afgezegd. Onze droom om samen een film te maken was ten einde. Voor mij was doorgaan uitgesloten. Maar de dansers zeiden: we moeten verder; Pina wilde dat deze stukken werden vastgelegd en nu bevindt haar geest zich nog in ons.’ Zelfs op de dag van Bausch’ overlijden zegden de dansers hun optreden niet af. ‘Ze waren in tranen. Maar Pina’s motto was: we moeten dansen. Tegen alle moeilijkheden in, hoe zwaar het ook is, ondanks dood en verdriet. Dans is het antwoord.’<\/p>\n
Lichaamstaal<\/p>\n
En dus ging Wenders door met Pina, ook al moest het concept worden omgegooid. Bausch zelf komt nu alleen nog voor in archiefmateriaal – als een tweedimensionale geest in een 3D-wereld bevindt ze zich letterlijk niet meer in dezelfde dimensie. Nog meer aandacht gaat nu naar haar dansers en haar choreografie\u00ebn. Pina stelt zich dienend op tegenover Bausch’ werk en dezelfde respectvolle houding blijkt uit de manier waarop Wenders over haar spreekt – net zoals de dansers, die in Pina in korte fragmenten over haar vertellen.<\/p>\n
‘Filmmakers denken dat ze veel weten over bewegen en lichaamstaal,’ zegt Wenders. ‘En over de liefde – daar gaan tenslotte bijna alle films over. Maar dan ontmoet je iemand als Pina en besef je dat je bijna niks weet. Zij had haar blik zo enorm gescherpt, dat ze de hele menselijke conditie kon herkennen in gebaren. Met name de relatie tussen mannen en vrouwen. Hoe wordt deze wezenlijke relatie uitgedrukt? Hoe zijn genegenheid, aantrekkingskracht, liefde en haat te herkennen in bewegingen? Zoals Pina dat deed, daar raakt geen filmmaker aan. En ook Shakespeare niet. Zij had geen woorden nodig. Haar gave was om mensen te doorgronden, hun wezen te zien en, zo u wilt, hun ziel, in de manier waarop hun lichamen zich uitdrukken. Dat kon ze beter dan wie ook.’<\/p>\n
Wenders spreekt gedecideerd en stram rechtop gezeten, zoals altijd gekleed in de stemmige ontwerpen van de Japanner Yohji Yamamoto. Hij gedraagt zich professioneel en professoraal en geeft minutenlange antwoorden op onze vragen. Maar de emoties waarover hij spreekt, zijn niet aan hem af te zien. Hij spreekt met zachte stem, zonder die ooit te verheffen. Vergeleken met de emotioneel expressieve Pina, zoals die bijvoorbeeld is te zien in Hable con ella (2002), de film van Pedro Almod\u00f3var waarin ze als danser optreedt, oogt Wenders als een ambtenaar – maar wel een gedreven ambtenaar. De succesvolle combinatie van zijn ordentelijke benadering en Bausch’ emotionele kracht ligt aan de basis van Pina.<\/p>\n
Sigaret<\/p>\n
De diepe aantrekkingskracht tussen de twee kunstenaars stamt uit 1985, toen Wenders voor het eerst een uitvoering van Bausch zag, Caf\u00e9 M\u00fcller. ‘Ik was zo enthousiast, dat ik maar door bleef praten tegen Pina. We moesten en zouden samen een film gaan maken. Zij glimlachte alleen maar en stak nog een sigaret op. Als ze me in de jaren daarna nog eens tegenkwam, vroeg ze altijd: wanneer begin je nu eens met je film, Wim? Mijn antwoord was steeds hetzelfde: ik zou morgen beginnen, als ik wist hoe.’<\/p>\n
Wenders bekeek alle documentaires die over Pina Bausch waren gemaakt en bestudeerde talloze dansfilms. Zijn conclusie was steeds dezelfde: ‘Met al mijn kunde kon ik niets wezenlijk anders maken dan wat er al bestond. Maar om het onbeschrijfelijke gevoel te vangen dat haar voorstellingen mij gaven, moesten we juist wel iets wezenlijk anders doen. Bij alle registraties die ik zag, was er een muur in vergelijking met de liveoptredens. Een muur waar de camera niet doorheen kwam. Ik had iets nodig om die muur neer te halen, maar ik wist niet wat.’<\/p>\n
Tot het filmfestival van Cannes in 2007. Daar vond Wenders de oplossing. ‘Het was een concertfilm, U2 3D. De eerste live-action 3D-film die in Cannes werd vertoond. Voorafgaand speelde U2 enkele nummers op de rode loper, dat was de attractie. Daarna kwam de film. Ik zette mijn 3D-bril op en vanaf het eerste beeld wist ik het. Ik hoorde de muziek niet eens meer, ik zag alleen nog het potentieel van 3D. Natuurlijk was het nog rudimentair en schokkerig, maar ik zag voor mijn ogen de deur opengaan naar mijn film met Pina. Ik belde haar na afloop meteen, vanuit de bioscoop, en zei: ik weet hoe het moet. Datzelfde jaar zijn we met onze voorbereidingen begonnen.’<\/p>\n
Bausch heeft zelf nooit een 3D-film gezien. ‘Ze had er geen tijd voor, en ik zou ook niet geweten hebben waar ik haar heen had kunnen sturen. Die eerste 3D-films zaten vol fouten. De meeste waren horrorfilms; alleen de animatiefilms lieten iets zien van de mogelijkheden. Ik heb veel films gezien waarbij ik dacht: waarom is dit in 3D? Natuurlijk, er is niks tegen kermisvermaak, als het goed is gedaan. Maar wij zochten iets anders.’<\/p>\n
Avatar<\/p>\n
Alleen James Camerons Avatar (2009) sprong eruit. ‘Toen Avatar uitkwam, waren wij al een paar maanden aan het draaien. Maar toch was ik erg opgelucht. Eindelijk een film die liet zien dat je met deze technologie veel verder kon gaan.’ Veel navolgers op dat niveau heeft Cameron nog niet gehad. ‘Ik begrijp zijn teleurstelling, toen hij zei: h\u00e9 jongens, ik heb de lat hier gelegd en nu springen jullie er allemaal onderdoor! We moeten inderdaad hoger mikken.’<\/p>\n
Zelf moest Wenders met Pina de regels voor 3D-filmen strenger volgen dan Cameron. ‘Hij had met Avatar een sterk verhaal, zodat je wordt meegesleurd, ook door de fouten heen – met name lichaamsbewegingen zagen er vaak nog schokkerig uit. Omdat ons onderwerp specifiek de lichaamstaal was, en we juist geen verhaal hadden, zouden fouten bij ons veel meer opvallen.’<\/p>\n
Wenders’ doel was een film waarin het 3D-effect geheel en al ten dienste stond van de dans. ‘Ik denk dat dans en 3D voor elkaar gemaakt zijn, omdat ruimtelijkheid essentieel is voor dans. Daarom moest onze 3D ook zo naturel mogelijk zijn. Je moet het effect als kijker zo snel mogelijk vergeten. Het was soms verleidelijk om de ruimte op te rekken en grootser te maken, maar dat hebben we niet gedaan. We zochten een elegant gevoel van ruimte, dat de aandacht niet op zichzelf zou vestigen maar op Pina’s werk. Makkelijk was dat niet, omdat de technologie nog vele ingebouwde zwakheden heeft. Twee camera’s zullen nooit twee ogen zijn. Maar we zijn een heel eind gekomen.’<\/p>\n
En inderdaad laat Pina overtuigend zien hoeveel mooier beelden van een danser die om zijn as draait, eruitzien in 3D. En ook de verschillende ruimten waarin Wenders de dansers laat optreden, vormen een indrukwekkend en inhoudelijk onderbouwd gebruik van de derde dimensie. Het zijn ruimten die gaandeweg de film steeds opener worden – van binnen het theater naar buiten, op straat, in een zwembad, op een fabrieksterrein en uiteindelijk op een heuvel buiten Wuppertal, met een vrije horizon zo ver het oog reikt. Voor Wenders is het resultaat inspirerend genoeg om met 3D verder te gaan. ‘Ik ben nu verslaafd aan 3D. Ik zou niet weten waarom ik ermee op zou houden.’<\/p>\n<\/p>\n
Pina Bausch<\/p>\n
De Duitse Pina Bausch (1940-2009) was de uitvinder van het Tanztheater, een combinatie van dans en theater die geldt als een revolutie in de moderne dans. Liefde, pijn, schoonheid, humor, tegenslag, sehnsucht, hoop en eenzaamheid – zo beschrijven haar dansers in Wenders’ film Pina haar ‘gedanste lichaamstaal’, die steeds terugkeert bij de verhouding tussen man en vrouw. Pina toont delen uit Le sacre du printemps (1975), Caf\u00e9 M\u00fcller (1978), Kontakthof (1978) en Vollmond (2006). In juni 2007 ontving Bausch als oeuvreprijzen zowel de Gouden Leeuw op het festival van Veneti\u00eb als de Kyoto Prijs.<\/p>\n
Wim Wenders<\/p>\n
Wim Wenders (1945) werd in de jaren zeventig, samen met Werner Herzog en Rainer Werner Fassbinder, gerekend tot de Neuer Deutscher Film. Zijn beroemdste films stammen uit de jaren tachtig. Der Himmel \u00fcber Berlin (1987) bijvoorbeeld, en Paris, Texas (1984) – de eerste won Beste Regie en de tweede Beste Film in Cannes. Hoewel zijn films dat niveau sindsdien niet meer halen, geldt hij nog altijd als een vooraanstaand Europees filmintellectueel. Naast films maakt hij foto’s, videoclips (U2, Talking Heads) en documentaires, zoals het succesvolle (en Oscargenomineerde) Buena Vista Social Club (1999).<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In \u2018de eerste arthousefilm in 3D\u2019 toont Wim Wenders het werk van danspionier Pina Bausch. Zelf heeft ze het resultaat niet meer kunnen zien.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-66807","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Kees Driessen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66807","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=66807"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66807\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kees Driessen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=66807"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=66807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}