{"id":66173,"date":"2019-02-14T13:40:00","date_gmt":"2019-02-14T12:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/hom-baardaap-zkt-rielekste-macrob-travest\/"},"modified":"2020-01-10T09:53:17","modified_gmt":"2020-01-10T08:53:17","slug":"hom-baardaap-zkt-rielekste-macrob-travest","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/hom-baardaap-zkt-rielekste-macrob-travest\/","title":{"rendered":"Hom. baardaap zkt. rielekste macrob. travest."},"content":{"rendered":"
\n

Het gebeurde tijdens het diner. Eerder die dag, op 2 mei 1970, was het monument onthuld ter ere van verzetsstrijder en oud-hoofdredacteur van Vrij Nederland<\/em> Henk van Randwijk. Bij het etentje na afloop in hotel Americain schoven zo’n zestig genodigden aan, veelal hoofdrolspelers uit de illegaliteit. Op een gegeven moment stapt een van hen, licht aangeschoten, naar Harmen Bockma, de toenmalige directeur van het weekblad. ‘U hebt Vrij Nederland<\/em> als een koopman verkwanseld aan de Zettertjes!’ brieste de oud-verzetsman.<\/p>\n

‘Er dreigde een ruzie te ontstaan,’ zegt Bockma veertig jaar na dato. ‘Gelukkig kwam Joop den Uyl, ook aanwezig bij het dineetje, tussenbeide om de vrede te bewaren.’<\/p>\n

De oud-directeur noemt de anekdote tekenend voor het sentiment dat de rubriek met contactadvertenties opriep. En er waren in die tijd meer tegengeluiden te horen. Bockma herinnert zich dat het dagblad Trouw<\/em> weigerde nog langer advertenties te plaatsen waarin Vrij Nederland<\/em> zichzelf aanprees. De protestantse krant vond de inhoud van de Zettertjes te stuitend. Ook Albert Heijn wilde in eerste instantie niet worden geassocieerd met zo veel onzedelijkheid. Bockma: ‘Mijn pogingen om Vrij Nederland<\/em> in de tijdschriftenvakken te krijgen, liepen schipbreuk. De boodschap van de directie was duidelijk: “Die advertenties kunnen niet bij ons, wij zijn een winkel voor het gezin.”‘<\/p>\n

Na bemiddeling van een bevriende hoogleraar ging het levensmiddelenconcern alsnog overstag.<\/p>\n

Nieuwe moraal<\/b><\/h5>\n

De meer behoudende VN-abonnees kregen begin jaren zeventig dan ook heel wat voor de kiezen. In weinig verhullende steekwoorden zochten adverteerders contact met seksueel gelijkgestemden. Bijvoorbeeld het echtpaar uit ‘de omgeving van Gouda’, liefhebbers van VPRO en popmuziek, met twee kinderen, dat op zoek was naar ‘kennismaking met mogelijkheid tot partnerruil’. Ze bevonden zich in het gezelschap van ‘nette heren’ die naar ‘rondborstige vrouwen’ lonkten ‘om eens te verwennen’. Dominante mannen die het wilden aanleggen met onderdanige types. Macrobiotische travestieten, ‘hippe vogels’, die vlasten op biseksuele contacten. Liefhebbers van ‘fluweel, corduroy en andere zachte broeken’, na hun oproep wachtend op reacties van ‘gelijkgestemden’.<\/p>\n

Dat en nog veel meer werd wekelijkse kost voor de lezer. Toch overheerste bij de uitgeverij en het progressieve smaldeel van de maatschappij vooral een positief gevoel over het vrijzinnige advertentiebeleid. Het paste in de tijd van seksuele revolutie, van homo-emancipatie, Dolle Mina’s, anticonceptie, het COC en de NVSH.<\/p>\n

De Zettertjes van Vrij Nederland<\/em> gaven aan wat er in de maatschappij aan de hand was.<\/q><\/p>\n

Hoewel de nieuwe moraal zich eind jaren zestig op vele plaatsen in de samenleving al had gemanifesteerd, bleven de media achter. Toen kranten als de Volkskrant<\/em> en De Telegraaf<\/em> advertenties van homo’s nog weigerden, besloot Vrij Nederland<\/em> om ze te accepteren, vooral omdat het blad zich in haar artikelen ook schaarde achter seksuele emancipatie. Toch niet geheel zeker van haar zaak, informeerde de redactie eerst bij het Openbaar Ministerie. De betrokken officier van justitie liet echter weten het blad ongemoeid te laten omdat het ‘moest kunnen in de context van Vrij Nederland’. In 1970 onderzocht het OM zelfs de strafbaarheid van seks- en pornoadvertenties in verschillende media en concludeerde dat VN ‘voldoende intellectueel tegenwicht’ bood tegenover de bedenkelijke commerci\u00eble uitingen.<\/p>\n

‘Het weekblad liep enorm vooruit op andere kranten,’ zegt psycholoog Wil Zeegers, die promoveerde op de ontstaansgeschiedenis van contactadvertenties. ‘Bij de Volkskrant<\/em> kon je eind jaren zestig niet eens een advertentie plaatsen als je als katholiek gescheiden was. Tenzij het gepaard ging met een schriftelijke verklaring van een geestelijke. De Zettertjes van Vrij Nederland<\/em> gaven aan wat er in de maatschappij aan de hand was, terwijl dat in de advertentierubrieken van de andere kranten werd doodgezwegen.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Steeds
Steeds vaker dienden zich oproepen voor seksfeesten, swingersparty’s en partnerruilfestijnen aan.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
Langharig element<\/b><\/h5>\n

Rond 1968 verschenen de eerste homoadvertenties, hoewel het verlangen nog steeds in bedekte termen werd verwoord. ‘Jonge vrouw zoekt leuke vriendin’ stond er geschreven. Of: ‘jongeman, 30 jr., 1m86, acad. gev., in bezit van auto, midden des lands, zoekt: reisgenoot, voor vakantie en evt. weekends’. Om de boodschap wat duidelijker aan te zetten, werd vaak de aanprijzing ‘met zeer ruime opvattingen’ toegevoegd. De advertenties stonden overigens niet onder het kopje ‘Kennismaking’, zoals de hetero-oproepen, maar onder het vetgedrukte ‘Diversen’, tussen aanbiedingen van tweedehands caravans en ‘gebruikte Heugafelt-tegels in div. kleuren’.<\/p>\n

‘In het begin waren we nog een beetje aarzelend,’ zegt Els Stoppel, die van 1967 tot 1974 op de advertentieafdeling werkte. ‘Wat te doen met de homo-oproep? Maar we vonden het eigenlijk te gek voor woorden om ze tussen de aangeboden vakantiehuisjes te zetten. En op een gegeven moment werden het er zo veel, dat we hebben besloten om ze bij de heteroafdeling te plaatsen.’<\/p>\n

De hetero’s waren in die tijd al volstrekt vrijpostig. Op 1 juni 1968 zocht een adverteerder een vriendin met ‘goed figuur, links-gericht, vrije sex. opv.’ Een maand later speurde een zesentwintigjarige student die ’tegen de mens als primitieve automaat’ was, naar een vrouw ‘die sex sterk kan beleven’. Ook fraai: de ‘hartstochtelijk, soms filosofisch en avontuurlijk’ ingestelde heer die kennismaking zocht met een ‘beslist gesoigneerd vrouwtje dat verlangt naar een subtiele en zeer progressieve vriendschap’.<\/p>\n

Een verlangen naar seks leek de leidende drijfveer, maar er waren ook hartekreten van romantici, degenen die via de kolommen van Vrij Nederland vooral zochten naar intellectuele zielsverwanten. Zoals de jongen met het ‘acceptabele voorkomen’, die op 13 juli 1968 ‘schmerzenvoll’ contact zocht met ‘intelligente jonge vrouw met rond karakter’. Of de ‘jongeman’ die zichzelf aanprees als ’tikkeltje kneus (niet zichtbaar)’. Kort maar niet minder po\u00ebtisch was de oproep van 15 maart 1969: ’21-jarige socialist zkt. een oudere kapitalist voor gezamenlijke vakantie.’<\/p>\n

Pas in 1969 viel de term ‘homo’ expliciet in Zettertjes. Toen op 4 januari de advertentie verscheen ‘Corrp.-Kennism. via “de Brief”, Kring voor HOMOFIELEN met bonafide bedoel. Postbus 581, Den Haag’, was de rem er af. De oproep stond in de daaropvolgende jaren wekelijks in Vrij Nederland en leek een stimulans voor veel mannen om openlijk met hun homoseksualiteit te adverteren.<\/p>\n

En voor vrouwen. Op 25 januari 1969 verscheen de eerste contactadvertentie waarvan de opstelster haar geaardheid meteen prijsgaf: ‘Lesb. wil graag kennismaken met een spontane jonge vrouw.’ In hetzelfde nummer vroeg een inzender zich af ‘welke flinke meid ook wel eens de Eindhovense linkse sien wil diggen’.<\/p>\n

Maar het waren toch voornamelijk mannen die het nieuwe podium betraden. Zoals die ‘maatschappelijk geordende homofiel’ die een ‘sympathieke, meegaande vriend’ zocht. Of de ‘homofiele brildrager’ die een ‘oprecht (mogelijk blonde) vriend’ met ‘beslist belangstelling voor muziek en beeldende kunst’ wenste. De inzender van 12 april 1969 had de tijdgeest goed te pakken met de volgende oproep: ‘Anarchistiese, homofiele baardaap zoekt een links, rielekst, langharig element om samen VN, Hitweek en Gandalf te lezen.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Gerard
Gerard Reve. Foto: Steye Raviez\/HH<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n
Gerard Reve – Plaatste een Zettertje in 1972<\/b><\/h5>\n

Ook de volksschrijver zocht en vond in de Zettertjes. Reve-biograaf Nop Maas refereert er aan in het tweede deel van Kroniek van een schuldig leven. Toen begin jaren zeventig de relatie met het duo Teigetje en Woelrat stukliep, plaatste Reve bovenstaande annonce. Tussen de berichten die binnenkwamen op Reves weinig wervende tekst, zat een brief van Joseph Cals, student aan de kunstacademie in Den Haag. Hij presenteerde zich onder de naam ‘Jaap’ en zijn reactie werd door Reve omschreven als de ‘enige menselijke’. Het was het begin van een relatie met de man die van de schrijver de koosnaam ‘Jakhals’ kreeg. Nop Maas citeert een brief van Reve aan Simon Carmiggelt: ‘Het is een ongehoord leuke, maar ook voor zijn jaren erg volwassen en volledige jongen. Zeer welgeschapen ook, volgens mij, en van een uiterst innemend voorkomen.’ Aan Cals zelf schreef hij: ‘Als jij van mij zou houden, dan zijn mijn leven en mijn lichaam en mijn bloed en mijn fortuin voortaan voor jou, en van jou. Ik moet bijna janken.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Foto:
Foto: Priv\u00e9archief Maarten van IJzer<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n
Maarten van IJzer (64) – Reageerde op een Zettertje in 1978<\/b><\/h5>\n

‘Ik was eenendertig jaar en kon geen geschikte vriend vinden. Je had in die tijd al wel gayclubs, maar daar vond ik de sfeer niet fijn. Het was niet serieus genoeg en ik was zelf niet zo’n uitgaanstype. Vrij Nederland<\/em> kocht ik heel bewust voor de Zettertjes. Het was het enige blad dat contactadvertenties opnam voor homofielen.<\/p>\n

De advertentie van Peter viel me meteen op. Hij zocht een ‘eerlijke vriend om blijvend echt samen te kunnen zijn’. Ik heb hem een lange brief geschreven, die ik begon met: “Beste onbekende, wat schrijf je aan iemand die je niet kent?” Kort daarna belde hij me. Hij had zo’n mooie stem, daar viel ik al meteen op. Daarna hebben we twee weken telefonisch contact gehad, zo veel dat we voor anderen ’s avonds onbereikbaar waren. Toen we elkaar uiteindelijk ontmoetten, was het bingo.<\/p>\n

Ik was altijd al open over mijn homoseksualiteit, Peter niet. Hij was onderwijzer op een school in Den Haag en wilde er integer mee omgaan. Maar toen we elkaar een half jaar kenden, is hij voor mij uit de kast gekomen. Hij zegde zijn baan op, heeft zijn flat verlaten en trok bij mij in. Later hebben we een huis gekocht in Arnhem en zijn we samen een uitgeverij begonnen.<\/p>\n

Helaas liet zijn gezondheid te wensen over. Tot mijn grote verdriet is Peter afgelopen januari overleden. Hij was zestig, veel te jong nog. Maar we hebben twee\u00ebndertig jaar mogen genieten van een heel diepe en warme relatie.’<\/p>\n

Vreemde voorkeuren<\/b><\/h5>\n<\/div>\n
\n

De Zettertjes dijden ras uit. Op 25 januari 1969 was er voor het eerst een hele pagina gereserveerd voor advertenties, vooral voor de rubriek ‘Kennismaking’. Het liep storm op de afdeling van Stoppel. ‘Nadat de eerste advertenties voor partnerruil waren geplaatst, ontstond er een hausse,’ herinnert ze zich. ‘Met postzakken tegelijk kwamen ze binnen. We hebben speciaal iemand in dienst moeten nemen om alle brieven te verwerken.’<\/p>\n

Het kopje ‘Huwelijk’ daarentegen was niet terug te vinden in de uitgave van 10 mei van datzelfde jaar. Echtelijk geluk was verdrongen door een breed gedragen drang om seksuele driften te bevredigen. Hoewel de woordkeus zeer uiteenlopend was, bleek het doel eender. ‘Dick, 43, gesch. z.k.m. nymfomane’ wilde hetzelfde als de ‘verfijnd eroticus’ die zocht naar een ‘pril meisje voor subtiele sex’.<\/p>\n

Steeds vaker diende zich een vorm van georganiseerde kennismaking aan, gezien de oproepen voor seksfeesten, swingersparty’s en partnerruilfestijnen. Tegelijkertijd klonk een roep om contact uit de meer exotische niches. Neem de heer die kennismaking zocht met ’transvestigen en\/of transsexisten’. Of de twee\u00ebndertigjarige jurist met een ‘voorkeur voor een milde vorm van sadisme’ en verder ‘overigens niet onplezierige eigenschappen’, die soelaas zocht voor zijn aberratie bij een ‘enigszins masochistisch meisje’. In februari 1972 liet een gepensioneerde Hagenaar, ‘voorheen jeugdleider, uiteraard enigsz. pedofiel’ weten op zoek te zijn naar een ‘gezin of instituut’ om zich daar ‘nuttig te kunnen maken’. Op 6 april 1974 meldde zich een twee\u00ebndertigjarige man ‘met goed figuur’, die zei ge\u00efnteresseerd te zijn in bestialiteit. Een jaar later zocht een zichzelf ‘pervers’ noemende twintiger mensen bij wie hij zich zou kunnen ‘ontlasten’.<\/p>\n

Rita Gobers werkte indertijd op de advertentieafdeling en verwerkte de ingestuurde teksten. ‘We schrokken soms wel van wat mensen schreven, bij de koffie hoorde je welke vreemde voorkeuren er langs waren gekomen, maar eigenlijk werd alles wel geplaatst. We waren een zeer vrijzinnig, ruimdenkend clubje.’ Dat is ook wat collega Els Stoppel zich herinnert. ‘De geest was uit de fles. Het was een veel vrijere tijd dan nu.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n
\u00a0Hannah van Buuren (72) – Plaatste een Zettertje in 1971<\/h5>\n

‘Samen met Nel Welle Donker, met wie ik een relatie had, plaatste ik de oproep. Onze mannen wisten ervan. We zochten, zoals we het in die tijd noemden, gevoelsgenoten: getrouwde lesbische vrouwen om mee te praten en leuke activiteiten mee te ondernemen. Vrij Nederland pleegde geen censuur op de advertenties en ze werden veel gelezen door lesbiennes en homo’s. We kozen ervoor om de advertentie niet verhullend op te stellen. Het was immers de tijd van de seksuele bevrijding.<\/p>\n

We verwachtten hooguit vijf reacties te krijgen, maar we werden overstelpt. Het waren er tegen de honderd. Alle vrouwen hebben we aangeschreven en gevraagd bij elkaar te komen in een zaaltje van een Amsterdams caf\u00e9. Die bijeenkomst was zo enthousiasmerend. Nel kwam toen met het idee om een stichting te beginnen. Het COC bestond al, maar die organisatie is heel macho en dringt er bij vrouwen op aan uit de kast te komen. Terwijl veel vrouwen, zeker de getrouwde, dat met kleine stapjes willen doen. We noemden de stichting Groep 7152, naar het nummer van de advertentie in Vrij Nederland.<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n<\/div>\n

Er zijn nu ongeveer vierhonderd vrouwen bij aangesloten, met afdelingen over het hele land. Fantastisch dat iets dat begon als een pleziertje voor onszelf tot op de dag van vandaag zo veel vrouwen geluk heeft gebracht.’<\/p>\n<\/div>\n

\n

Adverteerders konden hun teksten schriftelijk en mondeling indienen. Degenen die persoonlijk naar de uitgeverij kwamen, werden discreet opgevangen door een medewerker van Vrij Nederland<\/em>. Sommigen traden schoorvoetend binnen, met hun kraag omhooggetrokken. Anderen waren zekerder van hun zaak, liepen doelgericht naar het kamertje aan het einde van de gang. ‘Mensen wilden niet dat anderen meeluisterden. Het lag natuurlijk gevoelig,’ zegt Menno Boot, die een tijdlang adverteerders ontving. Hij hielp ze hun wensen en verlangens in korte zinnen en steekwoorden op papier te zetten. ‘Niet dat ik er veel verstand van had, ik was pas twintig. Maar mensen wilden graag iemand om even mee te praten. En verder zat ik er vooral om te voorkomen dat ze fouten maakten. Bijvoorbeeld het verzoek om de oproep “man zoekt partner”, waarbij het onduidelijk was of dat een vrouw of man moest zijn. Dat leverde dan postzakken vol ongewenste reacties op.’<\/p>\n

Er waren geen taboes, herinnert Boot zich. ‘Alles kon, alles mocht. Of het nu om sadomasochisme ging, om bondage, of om een oproep voor het opsturen van gebruikte onderbroeken.’ Wel lette hij op het taalgebruik. Als dat al te expliciet werd, kregen adverteerders een standaard afwijsbrief opgestuurd. ‘Bij mensen die hun lichaamsdelen gingen beschrijven en wat ze daarmee wilden doen, trokken we een grens. Van tijd tot tijd waren er types die hun pik ergens in wilden steken of andere gekke teksten schreven.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Kralingen
Kralingen 1970: de media bleven veelal achter bij de nieuwe progressieve moraal, foto: Steye Raviez\/HH<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n

Dat ook uitgesproken pedofielen in Vrij Nederland<\/em> de ruimte kregen om te adverteren, lijkt vanuit actueel perspectief tamelijk onbegrijpelijk. ‘Je moet dat in de geest van de tijd zien,’ stelt oud-directeur Harmen Bockma. ‘Alles en iedereen werd als gelijkwaardig gezien. Mannen en vrouwen, homo’s en hetero’s, volwassenen en kinderen. Je had toen Edward Brongersma, een PvdA-senator die pleitte voor de acceptatie van pedofielen. Pas eind jaren zeventig is er een kentering gekomen in die houding.’<\/p>\n

Zettertjes bestond trouwens niet uit louter annonces van sekszoekenden. Er waren er ook die de daad juist expliciet buiten de deur wilden houden, zoals de zevenentwintigjarige jongen (‘geen sextype’) die in augustus 1972 zei op zoek te zijn naar een serieuze vriend voor het opbouwen van een langdurige relatie. ‘Wanneer dit tenminste nog bestaat’, klonk het ronduit moedeloos. Of de eenenvijftigjarige academicus, die op zoek was naar een vrouw als gespreks- of correspondentiepartner, want ‘ik weet dat deze rubriek wel eens gelezen wordt door mensen die niet in de eerste plaats de erotiek zoeken, maar de medemens’.<\/p>\n<\/div>\n

\n
Mw. L.M.G. (67) – Plaatste een Zettertje begin jaren zeventig<\/b><\/h5>\n

‘Seksuele bevrijding heette het, maar eigenlijk vond ik die tijd veel beklemmender dan nu. Je wordt zo ontrouw aan jezelf. Vrije seks was de norm en jaloezie werd gezien als een slechte eigenschap. Ik ging gewoon mee in de stroom.<\/p>\n

Ik was getrouwd met een man die al vrij in de seks was. En we hadden een verschrikkelijk geldgebrek. In Vrij Nederland, waar we een abonnement op hadden, zag ik al die advertenties staan. O, dat kan dus allemaal, dacht ik. Mijn Zettertje had als strekking dat ik mannen wilde verwennen. Dat woord kan ik nu niet meer horen.<\/p>\n

Tientallen reacties kreeg ik. Dat was natuurlijk spannend. Ik sprak eerst met ze af op neutraal terrein, en als ik ze betrouwbaar vond bij mij thuis. Met ongeveer twintig mannen ben ik naar bed geweest, met sommigen van hen vaker. Met mijn man praatte ik open over mijn ervaringen. Hij vond het allemaal geweldig.<\/p>\n

Toen hij een paar jaar later van mij scheidde, heeft hij het verdraaid. Hij vertelde mensen dat ik het voor mijn eigen plezier deed en dat ik een slecht mens was. Ook mijn kinderen. Twee van hen willen geen contact meer met me.<\/p>\n

Mensen die nu leven, weten niet hoe die tijd was. Zo vrijgevochten, alles was normaal. Ik ben redelijk zelfbewust en pienter, alleen liep ik hierin mee. Maar ik deed het met de beste bedoelingen, om de rekeningen te kunnen betalen. En ik wilde mijn man tonen hoeveel ik van hem hield, zo veel dat ik mezelf er voor kon wegcijferen.<\/p>\n

Spijt heb ik niet van het plaatsen van dat Zettertje. Ik denk dat het goed is geweest voor mijn ontwikkeling. Kennelijk heb ik die tijd nodig gehad om te bedenken dat je niet op deze manier – door het verkopen van je lichaam – hoeft te bewijzen hoeveel je van iemand houdt.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
Jonge jongens<\/b><\/h5>\n

In 1974 veranderde de vormgeving en verschenen er veel commerci\u00eble seksadvertenties in de Zettertjes onder het kopje ‘Diversen’. Die rubriek groeide hard gedurende dat jaar. Wekelijks konden lezers zich aanmelden voor een avondje aan huis met de ‘Danske Sex Films Club’, een uitstapje naar de Amsterdamse Zeedijk voor ‘gezellig en intiem’ bij Bar Titus of een wilde nacht in Club De Pannenhoef te Roermond, entre nous met ‘ruimdenkende, progressieve mensen’. Daartussen bood Ria (‘eerlijk, heerlijk, klein en aardig’) haar diensten thuis aan, tegen vergoeding, en zocht priv\u00e9bar Koh-i-Noor uit Zwolle ‘aantrekkelijke, charmante gastvrouwen’.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Minder onschuldig, opnieuw vanuit hedendaags perspectief, waren de advertenties waarin jonge jongens een rol spelen. De lezers van de editie 19 februari 1972 konden voor tien gulden een exemplaar van Tommy opgestuurd krijgen met ’32 pag. foto’s van knaapjes tot 15 jr.’ In een andere oproep zocht het ‘geheim homo-erotisch gezelschap Lilac-velvet Circle’ naar jongens tussen de zestien en twintig voor ‘sympathy and love’. Een dergelijke advertentie zou nu zonder meer de aandacht van het Openbaar Ministerie hebben, net als het aanbod van een ‘pedofiel fotomodel’ dat indertijd graag wilde poseren ‘met jonge boys tot 18 jaar’.<\/p>\n

Maar ook toentertijd hield de politie de advertentierubriek van Vrij Nederland in de gaten. Af en toe verschenen er agenten bij de uitgeverij aan de Raamgracht. ‘Die vroegen dan om gegevens van een adverteerder die op zoek was naar jonge jongens,’ zegt Menno Boot. ‘Dat was een gevoelig gebied. Ik kan me herinneren dat we niet zomaar gegevens mochten geven. Maar als we dachten: dit is foute boel, dan deden we dat uiteindelijk wel.’<\/p>\n

De aantoonbare exploitatie van minderjarigen leidde volgens voormalige Weekbladpers-medewerker Donald Staneke tot aanpassing van de rubriek. Hij en zijn vriend ontfermden zich in 1980 over een van huis weggelopen Marokkaanse jongen van vijftien jaar, die vanuit een Amsterdams bordeel naar klanten werd gestuurd. ‘Het bleek dat dat bordeel adverteerde in Vrij Nederland,’ vertelt Staneke. ‘Ik heb dat toen gemeld bij het hoofd van de advertentieafdeling en bij de hoofdredacteur. Toen is men gestopt met het opnemen van telefoonnummers in de Zettertjes. Mensen konden alleen nog maar schriftelijk reageren op een antwoordnummer.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Priv\u00e9archief\"
Foto Priv\u00e9archief Wim Rietdijk.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Wim Rietdijk (83) – Theoretisch fysicus, wiskundige en vrijdenker. Hij en zijn vrouw plaatsten allebei een Zettertje in 1968<\/b><\/h5>\n

‘Die advertenties hebben mij en mijn vrouw meerdere en veelzijdige ervaringen opgeleverd. Daardoor heeft ons huwelijk zeker geen knauw opgelopen. Uiteindelijk hebben we er een batig saldo aan overgehouden. Wel kreeg mijn vrouw veel meer reacties dan ik, maar dat is logisch omdat mannen nu eenmaal meer polygame ervaringen nastreven.<\/p>\n

De mogelijkheid om een contactadvertentie te plaatsen, was iets nieuws op seksueel gebied. We kozen voor Vrij Nederland omdat dat op dat moment het meest geschikt daarvoor was. Ik behoor helemaal niet tot de progressieve, linkse kringen. Nu niet en ook niet in de jaren zestig. Ik zie mijzelf eerder als een burgerlijk calvinist, een weloverwogen levend mens en hyper serieus.<\/p>\n

Hoewel we die annonces vooral om persoonlijke redenen hebben geplaatst – om de verrijking van ons seksleven – zit er wel een idee met enige diepgang achter. Ik wil een parallel trekken tussen de vrijheid van denken en de vrijheid van emotie, van seksuele beleving. Machthebbers zijn geneigd om beide de kop in te drukken. De doorbraak van zowel intellectuele als seksuele censuur steunden en steunen we volledig. Die VN-rubriek was een voorloper van wat nu internetdating heet. Een mooi instrument, want vertrouwen op de toevallige ontmoeting is een povere gedachte.’<\/p>\n<\/div>\n

\n
Het laatste Zettertje<\/b><\/h5>\n

Vanuit de redactie klonk steeds vaker gemor over de manier waarop commerci\u00eble seks en prostitutie werd aangeprezen in het blad. Daarnaast hadden de mainstreamkranten hun pagina’s ook opengesteld voor adverteerders van allerlei pluimage en was de rubriek in VN vooral verworden tot een rariteitenkabinet van perversiteiten. Door de slinkende markt en onder druk van de redacteuren nam de hoeveelheid ruimte voor Zettertjes flink af. In 1980 telde het blad wekelijks nog slechts een halve pagina; een jaar later waren alle commerci\u00eble uitingen verdwenen en bleek eenderde pagina voldoende.<\/p>\n

De rubriek bleef een marginaal leven leiden, met soms een naar klanten zoekende yogaleraar\/masseur als eenzame adverteerder (9 juli 1988) en af en toe terugkerende oproepen van gigolo’s aan ‘lieve dames’ die zich ‘discreet’ willen laten ‘verwennen’ in een hotel. Toen Vrij Nederland<\/em> in 1990 overging op een ander formaat, verdween de rubriek. Met het laatste Zettertje, 3 februari van dat jaar, als symbolische afronding van de seksuele revolutie: ‘Vr. zkt. donor v. zelfins. Mogh. tot meevaderen, maar ik bedenk de naam.’<\/p>\n

\n

Dit artikel schreven Harry Lensink en Map Oberndorff\u00a0in september 2010 voor de papieren uitgave van\u00a0Vrij Nederland.\u00a0<\/i>Nu geven we ‘m weg, gratis. Een abonnement<\/a> misschien?<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hetero\u2019s, homo\u2019s en lesbo\u2019s, overspeligen en nudisten, travestieten, sado\u00admasochisten en exhibitionisten: velen zochten en vonden hun gerief via een Zettertje. De advertentierubriek van Vrij Nederland was de thermometer voor de seksuele revolutie.<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":266731,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-66173","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","dossier-leven","article_type-opnieuw-relevant"],"acf":[],"author_name":"Harry Lensink, Map Oberndorff","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66173","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=66173"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66173\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Harry Lensink, Map Oberndorff","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/266731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=66173"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=66173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}