Reportage \/ Pillen voor betere seks<\/p>\n
Vijfhonderd mannen hadden op verzoek van de Nederlandse neuropsychiater Marcel Waldinger een maand lang seks met hun vrouw, terwijl zij een stopwatch in de hand hield. Bij elke ‘vaginale intromissie’ drukte de vrouw de stopwatch in. En bij de ‘intravaginale ejaculatie’ nog een keer. De uitkomst: de gemiddelde doet man ‘er’ vijf minuten en vierentwintig seconden over.<\/p>\n
De gemiddelde ‘intravaginale ejaculatie latentietijd’ (IELT) was tot dit onderzoek van professor Waldinger onbekend. Maar toen zijn artikel in 2005 verscheen in The Journal of Sexual Medicine, gingen de wenkbrauwen van artsen en medisch journalisten omhoog. Wat was de farmaceutische industrie nu weer van plan? Probeerde ze de markt rijp te maken voor een nieuw seksmedicijn?<\/p>\n
Een van de sceptici was arts, schrijver en medicijndeskundige Ivan Wolffers. ‘Ik dacht: hier wordt weer eens een probleem gecre\u00eberd. Eten en seksualiteit zijn de kerngebieden van het menselijk leven. Als je daar een product voor kunt ontwikkelen dat regelmatig moet worden toegediend, levert dat erg veel geld op.’<\/p>\n
De waarde van een farmaceutisch bedrijf wordt voor een belangrijk deel bepaald door de medicijnen die meer dan een miljard dollar per jaar opleveren, de blockbuster drugs voor pati\u00ebnten met chronische aandoeningen zoals hoge bloeddruk of cholesterol. De aandeelhouders van Pfizer zijn blij met Lipitor, Het cholesterolverlagend middel dat Pfizer jaarlijks meer dan tien miljard dollar oplevert. Ook viagra is een goudmijntje, dat bij Pfizer zo’n twee miljard dollar per jaar binnenbrengt. De farmaceutische industrie heeft dus altijd behoefte aan nieuwe chronische aandoeningen. En gelukkig voor de farmaceutische industrie kun je mensen redelijk makkelijk iets aanpraten. Ivan Wolffers: ‘De general director van Hoffmann-La Roche heeft ooit gezegd: “Als het ons altijd lukte om ziekten die wij herkennen onder de aandacht te brengen, dan liep iedereen met twintig aandoeningen rond, dus het is misschien maar goed dat het ons niet altijd lukt.” Dat vond ik wel leuk, dat hij dat eerlijk zei.’<\/p>\n
Tien jaar geleden was viagra een wondermiddel voor oude mannen met een potentieprobleem, nu staat er een recept voor spaghetti met viagra-saus in Viva. Viagra is van een medicijn een lifestyledrug geworden. Een veertiger met erectieproblemen die vroeger door zijn arts naar huis werd gestuurd met de woorden ‘je bent geen twintig meer’, krijgt nu een stripje pillen vanwege de diagnose ‘erectiele disfunctie’. Het is het gevolg van de medicalisering van de seksualiteit, die is gestimuleerd door de pr-bureaus van de farmaceutische industrie.<\/p>\n
De mannen weten inmiddels wel dat ze vaak tekortschieten en dat daar pillen tegen zijn. Nu probeert de farmaceutische industrie ook de vrouwelijke seksualiteit naar haar hand te zetten.<\/p>\n
‘Silent epidemic’<\/p>\n
‘Stap \u00e9\u00e9n in de ontwikkeling van een blockbuster drug is het cre\u00ebren van een markt, dus je moet het publiek bewust maken van de kwaal die het medicijn aanpakt,’ schreef de Australische wetenschapsjournalist Ray Moynihan in het artikel ‘The marketing of a disease: female sexual dysfunction’. In dat artikel in het British Medical Journal liet hij zien hoe de farmaceutische industrie van de ‘ik-heb-geen-zin-in-seks-hoofdpijn’ een ziekte probeerde te maken. Een sleutelrol daarin speelde een artikel uit 1999 van de onderzoekers Edward Laumann, Anthony Paik en Raymond Rosen, die vijftienhonderd vrouwen naar hun seksuele belevenissen vroegen. Of ze wel eens twee maanden lang geen zin in seks hadden gehad, zenuwachtig waren van tevoren, of moeite hadden met de ‘lubricatie’. Als de vrouwen \u00e9\u00e9n van de zeven vragen bevestigend beantwoordden, kregen ze het label ‘seksuele disfunctie’. De conclusie was dat 43 procent van de vrouwen tussen de achttien en negenenvijftig jaar leed aan deze kwaal; in Amerika alleen al meer dan vijftig miljoen vrouwen.<\/p>\n
Wetenschappers namen het onderzoek voor kennisgeving aan. Iedereen weet dat veel vrouwen wel eens geen zin in seks hebben, met een breed scala aan oorzaken, zoals stress en relatieproblemen. Maar het artikel was niet voor wetenschappers bedoeld. Het ging om het getalletje van 43 procent. Laumann had banden met Pfizer en de persberichten vlogen over internet, in de vrouwenbladen verschenen artikelen over seksuele disfunctie en bij Oprah Winfrey zaten telegenieke ‘sexperts’ op de bank.<\/p>\n
Een hoofdrol was er voor Laura Berman, dochter van een colorectaal chirurg in New York, die opgroeide met discussies en grappen over de lichaamsfuncties in het onderlichaam. Ze werd zelf uroloog, met als specialisatie seksuele problemen bij vrouwen, en in die hoedanigheid een veelgevraagd sexpert. Daarnaast richtte ze met haar zus het Berman Institute op, dat medicijnen test voor farmaceutische bedrijven. Gewapend met het percentage van 43 ging Laura Berman op tournee langs de Amerikaanse media. Ze verscheen in Vogue, People Magazine, Elle en Glamour, bij Larry King, Good Morning America en Oprah, die zich met een bezorgd gezicht tot haar publiek richtte: ‘It’s a silent epidemic, but cutting edge medicine is finding new tests, new treatment, new hope.’<\/p>\n
Laura Berman maakte haar officieuze onderzoeksresultaten niet alleen op televisie bekend om arme vrouwen te helpen. Ze vertelde aan de Los Angeles Times dat ze tussen de 10.000 en 75.000 dollar per dag kreeg voor haar televisieoptredens, direct of indirect afkomstig uit de pr-budgetten van bedrijven als Pfizer, Procter & Gamble en UroMetrics. Op die manier praatte Berman vrouwen aan dat ze een seksuele ziekte hadden waartegen nieuwe medicijnen bestonden, en ze stimuleerde tegelijkertijd ook het off-label gebruik van viagra.<\/p>\n
Klap met een hamer<\/p>\n
‘Als een arts in een wetenschappelijke publicatie leest dat hij iemand kan genezen door een klap met een hamer te geven, dan is hij bevoegd die klap te geven,’ zegt Ivan Wolffers. Als een arts een wetenschappelijk onderbouwde reden heeft viagra voor te schrijven aan vrouwen met libidoproblemen, dan mag hij dat dus doen. Off-label, omdat het medicijn is bedoeld voor mannen met een ‘erectiele disfunctie’.<\/p>\n
Nu zul je in medische wetenschappelijke tijdschriften als de British Medical Journal of The Lancet niet snel een artikel tegenkomen waarin staat dat viagra goed werkt bij vrouwen. Hoewel viagra de doorbloeding van de clitoris helpt, krijgen vrouwen er niet gemakkelijker een orgasme door en ook niet meer zin in seks. Daar hebben farmaceutische bedrijven iets op gevonden. Wolffers: ‘Je zet bij een congres een bekende hoogleraar in het publiek en die maakt na de presentatie van een onderzoek over viagra bij de discussie nog een opmerking: “Wij zijn bezig met een onderzoek en we zien grote voordelen van het voorschrijven van viagra aan vrouwen.” Die opmerking komt in de verslagen van de conferentie en een artsenbezoeker of Laura Berman maakt artsen daar op attent. Zo kunnen artsen het ook aan vrouwen gaan voorschrijven.’<\/p>\n
Dankzij de journalistieke artikelen van Ray Moynihan en de documentaire Orgasm Inc. (2009) van Liz Canner bestaat er een goed beeld van hoe de farmaceutische industrie sinds 1998 seksuele aandoeningen probeert te verkopen. Het begint met het sponsoren van wetenschappelijke congressen en het financieren van wetenschappelijk onderzoek. Als daar mediagenieke resultaten uitkomen – wat bij seks snel het geval is – worden die met hulp van pr-bureaus de wereld over gestuurd en in de pers vaak kritiekloos overgenomen. ‘Het doel van pr is om het publiek zich niet te laten realiseren dat het een commerci\u00eble boodschap is,’ zegt Peter Rost, voormalig vicepresident van Pfizer in het boek The Whistleblower. Toen in 2004 de testosteronpleister Intrinsa van Procter & Gamble de tweede fase van de trials goed doorstond, kondigde het bedrijf aan honderd miljoen dollar uit geven om de consument er ‘bewust van te maken dat female sexual dysfunction een behandelbare stoornis is’.<\/p>\n
Vandaar dat artsen zoals Ivan Wolffers in 2005 argwanend reageerden op het artikel van Waldinger over ejaculatietijden bij mannen. Zeker toen bleek dat ook dit onderzoek door Pfizer was gefinancierd. Het leek een eerste stap om het grote publiek bewust te maken van weer een ‘stille epidemie’ van een seksuele disfunctie: de premature ejaculatie. Na dit artikel kon de pr-machine de markt warm maken voor een pilletje om de zaadlozing uit te stellen. ‘Een goed voorbeeld van de medicalisering van de seksualiteit,’ vindt uroloog Mels van Driel. ‘Er zijn nu eenmaal mannen die hun leven lang binnen de dertig seconden klaarkomen. Is dat dan een ziekte?’<\/p>\n
In het ridicule<\/p>\n
Neuropsychiater Waldinger verzet zich tegen het beeld dat aandoeningen altijd moedwillig door de farmaceutische industrie worden bedacht. ‘Er zijn een heleboel vrouwen en mannen met allerlei problemen op het gebied van seks. Wil je ze helpen, dan moet je er een naam aan geven en de aandoening defini\u00ebren.’ Hij geeft toe dat farmaceutische bedrijven het probleem altijd groter proberen te maken dan het is. ‘Zij willen geld verdienen. Negen van de tien medicijnen komen niet door de trials. En het ontwikkelen van een medicijn kost soms wel een miljard dollar. Ik ben blij dat er farmaceutische bedrijven zijn die dit soort investeringen durven doen.’<\/p>\n
Waldinger erkent dat de timing van zijn publicatie niet los is te zien van het het feit dat Pfizer een nieuw medicijn ontwikkelde. ‘Maar de eerste tien jaar van het onderzoek naar vroegtijdige zaadlozing is alleen door mij en enkele anderen gedaan, nadat ik had ontdekt dat mannen die bepaalde antidepressiva slikten ook klachten hadden over een vertraagde zaadlozing. Mijn interesse werd door iedereen in het ridicule getrokken. Ik wilde het graag onderzoeken, maar er was geen geld.’<\/p>\n
Na 1998 – het jaar van viagra – veranderde dat. De farmaceutische industrie was plotseling erg ge\u00efnteresseerd in seksuele functies. ‘Bij een conferentie kwam iemand van Pfizer naar mij toe. Hij vroeg hoeveel geld ik nodig had voor onderzoek naar de zaadlozingstijd. Toen zei ik: toch zeker een ton. Dat wilde Pfizer wel geven. Ik heb als voorwaarde gesteld dat het m\u00edjn onderzoek was en dat de resultaten hoe dan ook werden gepubliceerd. Daar gingen ze mee akkoord.’<\/p>\n
Pfizer was ge\u00efnteresseerd, omdat het een product ontwikkelde tegen vroegtijdige zaadlozing, een antidepressivum dat je slikte als een viagraatje voordat je seks had, on demand. Dat was ook interessant voor gezonde mannen die lange, heftige seks wilden. ‘Maar daar heb ik me altijd van gedistantieerd. Ik geloof niet in het on demand gebruik van antidepressiva,’ zegt Waldinger. ‘Pfizer vroeg me uit te leggen waarom niet en ik heb tegen een volle zaal gezegd dat het een lifestyledrug was, niet geschikt voor de mannen die onder een echte vroegtijdige zaadlozing lijden.’<\/p>\n
Dubieuze methode<\/p>\n
Niet alleen Pfizer, maar ook Johnson & Johnson waren bezig met zo’n pilletje tegen vroegtijdig klaarkomen. Nog voor zijn artikel verscheen, belde een Engelse journalist Waldinger uit bed. ‘Hij vroeg naar het onderzoek met de stopwatch. Ik vertelde dat de Engelsen er in de studie wat langer over deden, maar dat dit niet statistisch significant was. In de Engelse pers verschenen de volgende dag verhalen als “Engelse mannen zijn de beste minnaars ter wereld.”‘ Waldinger haalt zijn schouders op.<\/p>\n
Boos werd hij wel over een artikel in The Lancet, waarin onderzoekers die banden hadden met Johnson & Johnson een dubieuze statistische methode gebruikten waardoor het leek alsof hun middel een sterker ejaculatievertragend effect had dan in werkelijkheid het geval was. De onderzoekers probeerden de definitie van de vroegtijdige zaadlozing op te rekken. ‘Ze noemden het al een vroegtijdige zaadlozing als je binnen twee minuten klaarkomt en maakten het “gevoel van controle” belangrijker dan de daadwerkelijke tijd. Dat was manipulatie en daar was ik echt woedend over,’ zegt Waldinger. ‘Met die opgerekte definitie heeft vijftig tot zestig procent van de mannen een vroegtijdige zaadlozing. Op deze manier definities oprekken is gewoon een manier om de markt te bewerken. Daarom heb ik een ”Letter to the Editor” naar The Lancet gestuurd. Binnen twee dagen was die geaccepteerd voor publicatie. Daar waren ze natuurlijk buitengewoon ge\u00efrriteerd over bij Johnson & Johnson.’<\/p>\n
Er stonden miljoenen op het spel en de spanningen liepen dus hoog op. Er werd een comit\u00e9 van de International Society for Sexual Medicine (ISSM) in Amsterdam bijeen geroepen om de vroegtijdige ejaculatiestoornis wetenschappelijk te defini\u00ebren. ‘Daaruit kwam als grens een “IELT” van circa \u00e9\u00e9n minuut naar voren,’ zegt Waldinger, ‘gecombineerd met het onvermogen de zaadlozing uit te stellen.’<\/p>\n
Pfizer trok het antidepressivum tegen vroegtijdige zaadlozing uiteindelijk terug. Het on demand-pilletje dapoxetine van Johnson & Johnson om de ejaculatie uit te stellen werd in de VS afgekeurd door de Food and Drug Administration (FDA), maar is wel goedgekeurd door de Europese EMEA. Het is in de meeste Europese landen op recept verkrijgbaar. ‘Maar heb jij in de media ooit iets gehoord van een geweldig nieuw middel tegen vroegtijdige zaadlozing?’ relativeert Waldinger. ‘Niemand die erover praat en weet je waarom? Omdat het niet werkt.’<\/p>\n
De medicijnen die mannen meer controle geven over de zaadlozing zijn geen succes geworden en de belangstelling van farmaceutische bedrijven voor de mannelijke seksualiteit loopt dus terug. Professor Waldinger vindt dat jammer: ‘Als de interesse van de farmaceutische industrie afneemt, is er minder geld voor onderzoek. ‘Ik zie dag in dag uit pati\u00ebnten met problemen waarvoor in principe een medicijn kan bestaan, neem bijvoorbeeld mannen die geen ejaculatie kunnen krijgen en dus kinderloos blijven. Ik wil ze graag helpen, maar heb geen geld. En geen farmaceutisch bedrijf dat ge\u00efnteresseerd is te investeren in onderzoek hiernaar, omdat het geen medicijn oplevert dat gemarket kan worden als lifestyledrug.’<\/p>\n
Libidoverhogend slaapmiddel<\/p>\n
Ook het in de markt zetten van het vrouwelijke ‘impotentieprobleem’ gaat moeizaam. Geen enkel medicijn is tot nu toe door de FDA gekomen – al werd de testosteronpleister Intrinsa wel goedgekeurd door de EMEA. De ontwikkeling van het vrouwelijk libidoverhogend medicijn Flibanserin – een soort slaapmiddel – leek goed te gaan. De vrouwen die het middel slikten, rapporteerden gemiddeld 4,5 ‘seksueel bevredigende gebeurtenissen’ per maand, vrouwen met een placebo 3,7 en vrouwen zonder placebo 2,7. De FDA keurde het niettemin af vanwege de bijwerkingen, en de ontwikkeling is door Boehringer Ingelheim gestaakt.<\/p>\n
‘Het is duidelijk dat de industrie de vrouwelijke seksualiteit probeert te medicaliseren,’ zegt uroloog Mels van Driel van het Universitair Medisch Centrum Groningen. ‘Bij vrouwen lukt dat minder goed dan bij mannen. Zij realiseren zich vaak beter dan mannen dat de beleving van seks ook te maken heeft met hoe je in de wereld staat, hoe je in je werk functioneert en hoe verbonden je bent met je partner.’ Pillen die van mannen aandachtige luisteraars, goede huishouders en regelaars maken, zullen soms beter werken tegen een ‘hypoactive sexuals desire disorder’. Van Driel: ‘Maar soms, bijvoorbeeld na verwijdering van de eierstokken, zou een medicijn dat voor meer zin in seks zorgt echt goed van pas komen. Misschien is er in die gevallen juist te weinig aandacht voor de medische aspecten van de vrouwelijke seksualiteit.’<\/p>\n
Dat de farmaceutische industrie de verovering van vrouwelijke seksualiteit nog niet heeft opgegeven, is duidelijk als je de medische bladen en de populaire pers volgt. In The Journal of Sexual Medicine verscheen 15 juni een artikel over een verband tussen het vrouwelijk orgasme en de vorm van de vrouwelijke lippen. Volgens een onderzoek, gedaan bij 258 vrouwen, hebben vrouwen met een uitgesproken tuberkel op de bovenlip – de verticale richeltjes tussen je neus en je bovenlip – vaker een vaginaal orgasme. Daarop schreef de Cosmopolitan dat vrouwen n\u00f3g meer redenen hadden jaloers te zijn op Angelina Jolie, gevolgd door acht tips over het verkrijgen van ’the bliss of a G-Spot O’.<\/p>\n
‘Waarom zou je zoiets onderzoeken,’ vraagt Ivan Wolffers zich af. ‘Waarom ben je erin ge\u00efnteresseerd, wie heeft geld over voor zo’n onderzoek?’ Ongetwijfeld heeft het iets te maken met orgasmebevorderende middelen als LibiGel van BioSante of Femprox van Apricus, medicijnen die in de race zijn om volgend jaar op de markt te komen voor de groeiende groep postmenopauzale vrouwen. Maar die ook prima off-label aan jongere Cosmopolitan-vrouwen kunnen worden voorgeschreven, om de kans op een ‘G-spot O’ te vergroten. Ze zouden na meer dan tien jaar de eerste door de FDA goedgekeurde tegenhanger van viagra zijn, zodat niet alleen mannen maar ook vrouwen ‘van een zekere leeftijd’ ouderwets jeugdige seks kunnen hebben.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De farmaceutische industrie investeert miljarden in middelen die vrouwen en mannen meer plezier in seks moeten geven. ?Met wisselend succes.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-66047","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Gerard Janssen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66047","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=66047"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/66047\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Gerard Janssen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=66047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=66047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}