{"id":59391,"date":"2011-12-14T10:49:00","date_gmt":"2011-12-14T08:49:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/het-democratisch-experiment\/"},"modified":"2011-12-14T10:49:00","modified_gmt":"2011-12-14T08:49:00","slug":"het-democratisch-experiment","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/het-democratisch-experiment\/","title":{"rendered":"Het democratisch experiment"},"content":{"rendered":"
In het Occupy-bolwerk in Amsterdam spelen ook de basisproblemen van de samenleving.<\/div>\n
\n

Het is zaterdag 3 december, het weekend voor Sinterklaas. Rond het Beurs\u00adplein heerst chaos: mensen marcheren richting de Kal\u00adver\u00adstraat en zitten vast in de draaideur van de Bijenkorf. Maar in de grote tent voor het Beurscaf\u00e9 denkt men aan andere dingen. De bezetters van Occupy Amsterdam houden een extra vergadering, dit keer met burgemeester Van der Laan erbij. Er moet onderhandeld worden over het voortbestaan van het kamp. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Van der Laan, die na wat opstartproblemen goed weet om te gaan met de \u2018human microphone\u2019, zegt een fruitmand in de vergadering te willen zetten: \u2018Sommige vruchtjes willen jullie, andere wil ik. Ik wil graag dat jullie veranderen van een camping in een plein met goed georganiseerde dagactiviteiten. Er mag een tent staan op een kwart van het plein, daarin mogen een paar mensen slapen die nodig zijn voor de beveiliging. De anderen mogen slapen op de Zuidas. In ruil gaan wij het riool repareren, dagelijks het vuilnis ophalen en jullie helpen met verhuizen.\u2019 <\/p>\n

De onderhandelingen worden enkele keren verstoord door een dissidente man (\u2018Ik heb de burgemeester niet gekozen!\u2019) en een luidruchtige dakloze met een bezemsteel, maar ze worden door het collectief vlug het zwijgen opgelegd. Voor algehele consensus is nu te weinig tijd. <\/p>\n

Toen Vrij Nederland ruim een maand geleden een etmaal op het Beursplein doorbracht, waren veel Occupy\u2019ers hoopvol over het \u2018democratische experiment\u2019 dat daar al weken gaande was. Door politici werden zij, zo luidde de klacht, niet gerepresenteerd; in de vrijstaat naast de Bijenkorf hadden ze zeggenschap over hun eigen leven. Nu de bezetting op haar einde lijkt te lopen, is het tijd om de balans op te maken. Wat is er geworden van het democratische experiment?
De embryonale samenleving van Occu\u00adpy is de laatste weken vastgelegd door een groep kunstenaars die aan de rand van het plein bivakkeert in een groene legertent. De groep, Artists in Occupy, is een initiatief van vijf kunstenaars: Jonas Staal, Klaas van Gorkum, Iratxe Jaio, Elke Uitentuis en Wouter Osterholt. Inmiddels zijn ze uitgebreid tot een collectief van ongeveer dertig kunstenaars, musici, filosofen, economen, politicologen, sociologen en ontwerpers die regelmatig slapen in de tent. Daar\u00adnaast kwamen, volgens Van Gorkum, een paar honderd mensen langs om te luisteren naar een lezing of deel te nemen aan de dagelijkse leesgroep. Hij heeft kritiek op kunstenaars in andere Occupy-steden zoals New York. \u2018Daar hielden ze een veiling van hun eigen kunstwerken; de helft van de opbrengst ging naar Occupy. Maar je moet Occupy niet als podium gebruiken om je eigen kunstwerken te vertonen. Wij willen kunst functioneler toepassen.\u2019<\/p>\n

Sinds twee weken vinden er \u2018hoorzittingen\u2019 plaats in de groene tent. E\u00e9n Occupy\u2019er wordt een uur lang ondervraagd door vier kunstenaars; een notulist en een camera leggen het gesprek vast. De gesprekken gaan over de idealen van de demonstranten, maar ook over praktische zaken als het openen van een Occupy-bankrekening. Initiatiefnemer Van Gorkum legt uit hoe hij op het idee kwam: \u2018Ik ben ge\u00efnspireerd door het Russell Tribunaal, dat tijdens de Vietnamoorlog onderzocht of de Verenigde Staten oorlogsmisdaden hadden begaan. Het had natuurlijk geen juridische consequenties, maar het be\u00efnvloedde wel de publieke opinie. Dat kan ook een politiek machtsmiddel zijn. Wij verzamelen de getuigenissen van de mensen op dit plein.\u2019 De gesprekken hebben daarnaast als doel \u2018deze les in democratie te documenteren\u2019. \u2018De hoorzittingen zijn een vergrootglas op het proces van democratisering. Je legt alles bloot, ook de pijnpunten. De Occupy\u2019ers zijn positief over de gesprekken. Het heeft ook een therapeutische functie: mensen zijn moe en wij luisteren naar ze.\u2019 Uiteindelijk wil Van Gorkum een compilatie maken van de twintig gesprekken en die op internet zetten. \u2018We leven in een WikiLeaks-tijd: we willen mensen toegang geven tot de kennis die hier vergaard is.\u2019 <\/p>\n

Filosoof en econoom Ren\u00e9 Mahieu, onderdeel van de groep van dertig, is vooral ge\u00efnteresseerd in de sociale interactie op het plein. \u2018We krijgen niet vaak de kans om Hobbes in de praktijk te zien. Hoe werkt een organisatie als mensen structuurloos beginnen? Al snel blijkt dat ook hier machtsverschillen ontstaan.\u2019 Occupy lijkt volgens hem sprekend op de echte samenleving. \u2018De General Assembly is net als de Tweede Kamer, en de peacekeepers hebben dezelfde dilemma\u2019s als de politie. Alle problemen hier zijn een reflectie van wat er in de echte wereld speelt, maar dan in een lachspiegel.\u2019 <\/p>\n

En inderdaad, de basisproblemen van de samenleving spelen ook bij Occupy. Al snel werd het Beursplein een vrijhaven voor verslaafden en daklozen die op de gratis keuken afkwamen. In \u00e9\u00e9n van de tenten werd zelfs een bordeel uitgebaat, zo vertelde een van de Occupy\u2019ers in een hoorzitting. Om de orde te bewaken werden \u2018peacekeepers\u2019 in het leven geroepen, de politieagenten van Occupy. Mensen werpen zich hiervoor op als vrijwilliger en lijken het als een uitdaging te zien om relschoppers tot bedaren te brengen zonder met wapeninzet te kunnen dreigen. Maar na zeven weken zijn er ook discussies over de rol van deze officieuze politie. Van Gorkum: \u2018De peacekeepers hebben een paar tentjes verwijderd van mensen die voor te veel overlast zorgden. Dat was een traumatische ervaring, een daad van agressie. Er is door de General Assembly lang vergaderd over een oplossing. Nu moeten peacekeepers elke dag in de GA een rapport uitbrengen over wat er de nacht ervoor is gebeurd. Er werd ook geopperd dat er een rechtbank zou komen, maar daarover kwam geen consensus.\u2019<\/p>\n

Het hoofd van de peacekeepers is inmiddels al bij een hoorzitting geweest, waar hij uitlegde wat hij doet om te medi\u00ebren tussen vechtende partijen: rustig praten, geintjes maken, open vragen stellen en niet rennen. Ja, er gaan wel eens dingen mis, geeft hij toe: maar dat is menselijk en moet tijdens de dagelijkse evaluatie besproken worden. Als een peacekeeper echt over de schreef is gegaan, wordt \u2018de samenwerking opgezegd\u2019. <\/p>\n

Minder positief over de Occupy-politie is de ex-peacekeeper die nu de \u2018Luisterwerkgroep\u2019 heeft opgezet. Hij wil geen peacekeeper zijn, maar een peacemaker: iedereen hoort erbij en ook met de daklozen, verslaafden en relschoppers moet rustig gepraat worden. Wegsturen is geen optie: Occupy moet het juist anders doen dan de samenleving daarbuiten. Op het forum van Artists in Occupy krijgt hij bijval. \u2018Als we mensen gaan wegsturen, veranderen we in dat waartegen we vechten,\u2019 wordt er geschreven, en: \u2018Op deze manier worden we de 98%.\u2019
Ren\u00e9 Mahieu vindt het een belangrijke discussie: \u2018Het gaat om de vraag wat het betekent om een politieagent te zijn.\u2019 Van Gorkum: \u2018Ben je fascistisch bezig als je mensen van het kamp verwijdert? En hebben wij het mandaat om onze medekampbewoners weg te sturen? De kwestie van de daklozen is een van de basisvragen in onze samenleving.\u2019<\/p>\n

De beslissing om ordeverstoorders van het kamp te verwijderen, werd genomen in een General Assembly waarbij niet iedereen aanwezig was. De leider van de Luistergroep uitte in de hoorzitting zijn zorgen over het democratisch gehalte van deze vergadering. De participatiegraad is te laag, zo zei hij daar: een bereikte consensus wordt niet gedeeld door het hele kamp. Mahieu: \u2018De politieke processen hier hebben dezelfde problemen als die in de landelijke politiek. Hoeveel steun je krijgt is afhankelijk van hoe je het voorstel framet; intelligente sprekers kunnen dat makkelijk manipuleren. Daarbij zie je ook hier achterkamertjes opkomen Werk\u00adgroe\u00adpen nemen veel beslissingen die in de GA niet worden tegengesproken.\u2019 <\/p>\n

Hoewel het consensusmodel ertoe leidt dat de vergaderingen uren duren en de wereldproblematiek weinig aan bod komt, is er nog geen roep om een nieuwe politieke vorm. Mahieu: \u2018Er was laatst wel een vergadering van de GA-moderators waarin zij een discussie voerden over of we naar consensus-1 moeten, of naar 90% consensus. Maar dat is er niet van gekomen.\u2019
De meeste deelnemers aan de hoorzittingen zijn nog steeds enthousiast over de basisdemocratie. De onvrede met de representatieve democratie zit blijkbaar te diep om al bij de eerste tegenslag te verdwijnen. \u2018Ik wil een all-inclusive samenleving,\u2019 vat de leider van de Luister\u00adgroep het samen. Ook de in de tent aanwezige kunstenaars zijn optimistisch. \u2018Als er niet meteen consensus is, betekent dat niet dat het hele model niet werkt!\u2019 roept Uitentuis. <\/p>\n

Inmiddels is Amsterdam een van de laatste Occupy-bolwerken: in de meeste andere steden, ook in New York, zijn de kampen al door de politie ontruimd. Het uitblijven van politieactie leidt in Amsterdam tot vermoeidheid en lichte onrust. Van Gorkum: \u2018Het is een uitputtingsslag, vooral in Nederland omdat we niet ontruimd worden.\u2019 Elke Uitentuis publiceerde eind november een stuk op Joop.nl waarin ze schreef: \u2018Na zes weken het Beursplein te hebben bezet, wordt de vraag \u201cWat als de politie niet komt?\u201d steeds pregnanter.\u2019<\/p>\n

Deze week zal blijken of er, zoals Van der Laan wil, een einde komt aan het logeren op het Beursplein. Maar voor de kunstenaars gaat het experiment door. Mahieu: \u2018We zijn een schrijfgroep begonnen die teksten gaat maken en publiceren. Naast de theorie moeten we in die teksten ook altijd met een praktisch voorstel komen.\u2019 Van Gorkum: \u2018In dit kamp zijn we door bijvoorbeeld de daklozen geconfronteerd met onze idealen. Het is een reality check.\u2019 Hij overweegt de hoorzittingen uit te breiden door ook politici en bankiers te ondervragen. <\/p>\n

Intussen is de vraag wat er voor de andere Occupy\u2019ers van het experiment overblijft als het fysieke kamp verdwijnt. Ongetwijfeld zijn de maanden op het Beursplein voor veel van de deelnemers leerzaam geweest, of ze nu hebben leren koken of politiek bedrijven. Maar zullen Occupy-idealen als consensusdemocratie, geweldloosheid en \u2018zorg voor iedereen\u2019 de winter overleven? <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In het Occupy-bolwerk in Amsterdam spelen ook de basisproblemen van de samenleving.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":263505,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-59391","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"author_name":"Floor Rusman","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/59391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=59391"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/59391\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Floor Rusman","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/263505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=59391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=59391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}