R\u00fcdiger Safranski gaat in zijn boeklange essay over Kafka in op de vraag waaraan Josef K. schuldig is, hij is immers gearresteerd. Er is nooit een aanklacht tegen hem ingediend. Omdat die aanklacht uitblijft gaat K. aan zichzelf twijfelen en zoekt hij de schuld bij zichzelf. Het proces wordt verinnerlijkt. K. zegt schuldig te zijn aan het leiden van een \u2018oneigenlijk leven\u2019, een oppervlakkig, aangepast, zelfvoldaan leven. Zijn arrestatie heeft hem wakker geschud. \u2018K. leert de schuld als existentieel zelfverzuim kennen,\u2019 schrijft Safranski.<\/p>\n
Op de achtergrond van deze schuld bevindt zich Kafka zelf die juist in die tijd worstelt met zijn verloving met Felice Bauer. In de moeizame verhouding met Felice is het schrijven van Kafka een gevoelig punt. Hij voelt zich schuldig omdat hij tijdens het schrijven volledig van haar is afgesneden. Wanneer het om \u2018de diepte van zijn schrijven\u2019 gaat bestaat ze niet meer voor hem. Hij kan ook niet voldoen aan de \u2018gebruikelijke verplichtingen\u2019, zoals functioneren in een beroep, een huwelijk, een gezin. Hij voelt zich schuldig tegenover \u2018het burgerlijke leven in zijn geheel\u2019. Hij voelt zich schuldig tegenover het leven. Hij onthoudt zich van het leven. Het schrijven zelf is daarom schuldig.<\/p>\n
Wanneer bij Kafka in augustus 1917 tuberculose wordt geconstateerd is er ook sprake van enige opluchting.<\/p><\/blockquote>\n
Het verbreken van de verloving met Felice Bauer was ook een breuk met het toch schuldbewust willen voldoen aan de burgerlijke eisen, die Kafka hartgrondig haatte. Zondagen met een gezin met aanhang zorgden voor \u2018walgelijke taferelen\u2019. In zijn dagboek schrijft hij dat Felice \u2018de middelmaat\u2019 wilde, \u2018de behaaglijke woning\u2019, \u2018overvloedig eten\u2019, \u2018slaap van elf uur \u2019s avonds af, verwarmde kamer, zet mijn horloge, dat sinds een kwartjaar anderhalf uur voorloopt, op de juiste minuut\u2019. Safranski ziet het leven en schrijven van Kafka als een aanhoudende poging om in het schrijven \u2018te kruipen\u2019, als in een voor anderen ondoordringbaar hol. Zulke metaforen, je verschansen in een hol, passen bij Kafka\u2019s sterke neiging om met zijn romans en verhalen \u2018gevaarlijke diepten\u2019 op te zoeken. \u2018Gevaarlijk\u2019 moeten ze zijn omdat het daar zo griezelig kan zijn dat mislukken niet denkbeeldig is. Dat verblijf in \u2018de diepten\u2019 is gewaagd en moet kunnen mislukken.<\/p>\n
Safranski weet aan de hand van Kafka\u2019s dagboeken en brieven goed duidelijk te maken dat Kafka alleen tijdens het schrijven echt bestond: \u2018als ik niet schreef, lag ik al op de grond, waard om opgeveegd te worden\u2019. Dat beeld, dat hij \u2018opgeveegd\u2019 zal worden als hij niet schrijft, is precies wat er uiteindelijk gebeurt met Gregor Samsa in het verhaal De gedaanteverwisseling<\/em>. Samsa wordt wakker als een kever, probeert als kever in het gezin te overleven, maar wordt uiteindelijk door de werkster \u2018opgeveegd\u2019 en weggedaan.\u00a0<\/span><\/p>\nOp een bijna komische manier kan Kafka radicaal zijn wanneer hij aan Felice schrijft: \u2018Alleen met schrijven door de nachten razen, dat wil ik.\u2019 Hij waarschuwt haar dat het met hem niet zal zijn zoals in de vakantieplaats waar ze op dat moment verblijft: \u2018niet een vrolijk babbelen, arm in arm, maar een kloosterachtig leven aan de zijde van een humeurige, sombere, zwijgzame, ontevreden, ziekelijke man die, wat jou als waanzin moet voorkomen, met onzichtbare ketenen is geklonken aan een onzichtbare literatuur en die het uitschreeuwt als je in de buurt komt.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\nWanneer bij Kafka in augustus 1917 tuberculose wordt geconstateerd is er ook sprake van enige opluchting: nu weet hij zeker dat het voldoen aan de burgerlijke eisen voor hem voorbij is. Nu heeft hij alleen het schrijven over. Hij ziet het als een nieuw begin. En meteen komen zijn ambities tevoorschijn: \u2018Het werk dat mij wacht is ontzaglijk.\u2019 Het gaat hem er nu om zichzelf in de hand te krijgen, \u2018zoals je een steen ter hand neemt\u2019. \u2018Daarvoor zou je jezelf tot iets eenduidig definieerbaars moeten kunnen maken.\u2019 Dat houdt hij niet voor mogelijk, daarvoor is zijn ziel te ondoorzichtig. Bovendien, hoe somber en zwijgzaam hij ook is, hij geniet van de meerduidigheid die hij in zich heeft, van de onbepaaldheid die zorgt voor de \u2018oneindige imaginaire mogelijkheden\u2019, zoals hij die heeft uitgewerkt in zijn verhalen.\u00a0<\/span><\/p>\nHet feit dat Kafka zijn romans en verhalen vaak in een lucide roes schreef betekent dat hij vertrouwde op zijn onbewuste als bron. Hij wist \u2018de diepten\u2019 in hem in scherpe beelden en metaforen om te zetten. Safranski, ook bekend als biograaf van Nietzsche, Schopenhauer, Goethe en Schiller, heeft duidelijk affiniteit met Kafka\u2019s manier van schrijven en denken wanneer hij zijn intenties als schrijver parafraseert: Kafka \u2018geniet van het moment waarop hij nog niet onder de suggestieve kracht van de levensbevorderlijke ficties van het ware, het goede en het nuttige terecht is gekomen. In het schrijven ligt alles nog open en hangt alles nog van jezelf af.\u2019 Maar in een brief schrijft Kafka een jaar voor zijn dood ook dat schrijven \u2018op een allerwreedste wijze het belangrijkste op aarde\u2019 is.<\/p>\n
\n
Kafka. Schrijven voor zijn leven<\/i> door R\u00fcdiger Safranski is vertaald door Mark Wildschut en uitgegeven door Altlas Contact.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wanneer het over de canon van de literatuur gaat heeft men het voornamelijk over de literaire verdiensten. En dat is ook goed, maar minstens zo onderscheidend is wat die schrijvers hebben achtergelaten aan duurzame inzichten die iets blootleggen over de hardnekkige aard van de samenleving en haar bewoners. Het gaat dan om inzichten die deel […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-589611","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/589611","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=589611"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/589611\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":590840,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/589611\/revisions\/590840"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=589611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=589611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}