{"id":588374,"date":"2024-06-06T05:00:25","date_gmt":"2024-06-06T03:00:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=588374"},"modified":"2024-06-05T16:38:29","modified_gmt":"2024-06-05T14:38:29","slug":"de-ruk-naar-rechts-is-een-test-voor-het-traditionele-midden-van-nederland","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-ruk-naar-rechts-is-een-test-voor-het-traditionele-midden-van-nederland\/","title":{"rendered":"De \u2018ruk naar rechts\u2019 is een test voor het traditionele midden van Nederland"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n

Sinds Geert Wilders met zijn rechts-populistische partij PVV een grote overwinning behaalde bij de parlementsverkiezingen in november, zijn de ogen van Europa op Nederland gericht. Is de uitslag een voorbode voor de Europese verkiezingen? Op hun beurt kijken de gevestigde partijen in Nederland bezorgd naar de rest van Europa: behalen de rechts-populisten ook daar een overtuigende meerderheid?<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

De vrees voor de naderende populistische revolte maakte al een eerste Nederlands slachtoffer in Brussel. In januari zag de Nederlandse Europarlementarie\u0308r Malik Azmani, gedoodverfd voorzitter van Renew Europe, de liberale fractie in het Europees Parlement, zich genoodzaakt van zijn kandidatuur voor de invloedrijke positie af te zien. Hij zwichtte voor de zware druk van vooral Franse fractiegenoten van Macrons En Marche, die zich grote zorgen maken over de onderhandelingen van Azmani\u2019s partij met de PVV van Geert Wilders, geestverwant van Macrons concurrent Marine le Pen. \u2018Als het risico er is dat er verdeeldheid ontstaat binnen de liberale groep door de situatie in Nederland,\u2019 luidde de toelichting van Azmani, \u2018voel ik mij niet goed bij de keuze om mij kandidaat te stellen\u2019.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Heel lang geleden is het niet dat Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, triomfantelijk verklaarde dat de Europese Unie er sterker voorstond dan ooit. Tijdens haar State of the Union in september bracht de Duitse politica trots naar voren wat de Europese Commissie sinds haar aantreden in 2019 had bereikt: de geboorte van een krachtig \u2018geopolitiek\u2019 Europa tegenover de Russische dreiging, de Europese Green Deal als \u2018hart van onze economie\u2019, en grote vooruitgang in de digitale transitie. Europa, stelde Von der Leyen, had eendrachtig gehoor gegeven aan de \u2018roep van de geschiedenis\u2019.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Maar van die sfeer van optimisme is inmiddels weinig meer over. De steun voor Oekrai\u0308ne begint vrijwel overal in Europa barsten te vertonen en de Green Deal, het pronkstuk van de Europese Commissie, is de afgelopen maanden danig afgezwakt.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

De Europese verkiezingen in juni werpen hun schaduw vooruit. De peilingen wijzen in de meeste Europese landen op een ruk naar rechts, tot verontrusting van de gevestigde partijen. In Slowakije kiest de regering van Robert Fico steeds openlijker de kant van de Hongaarse stokebrand Viktor Orba\u0301n, die de besluitvorming in Brussel al jaren keer op keer effectief weet te gijzelen. In Portugal werden de sociaaldemocraten begin maart verslagen door de centrumrechtse Democratische Alliantie en boekte de radicaal-rechtse Chega een onverwacht grote overwinning. In Frankrijk voelt Emmanuel Macron de hete adem van Marine le Pen in zijn nek. In Duitsland heeft de onmachtige Duitse bondskanselier Olaf Scholz van doen met de opkomst van Alternative fu\u0308r Deutschland, in de peilingen al de derde partij van het land. En in Nederland werkt de rechts-populistische PVV van Geert Wilders aan de vorming van een regering met de liberale VVD, de christendemocratische afsplitsing NSC en de BoerBurgerBeweging, die voortkwam uit de boerenprotesten.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n

In Nederland en ook elders in Europa zijn er flinke kanttekeningen te plaatsen bij de onstuitbaarheid van de rechts-populistische opmars.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/blockquote>\n

\n
\n
\n
\n

Onder druk van de boerenprotesten in grote delen van Europa keerden de Europese christendemocraten zich inmiddels ook tegen de Natuurherstelwet van de Europese Commissie, die daardoor naar alle waarschijnlijkheid de eindstreep niet gaat halen. Mede door de felle acties van de boeren, ook in het hart van Brussel, besloten de Commissie en de lidstaten eind maart tot een reeks concessies die de vergroeningsplannen ondergraaft. Zo wordt het niet langer verplicht delen van de grond braak te laten liggen en worden kleine boeren vrijgesteld van controles.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Oud-Eurocommissaris Frans Timmermans, een van de belangrijkste pleitbezorgers van de Green Deal e\u0301n van de Natuurherstelwet, moet vanuit de oppositiebankjes in het Nederlandse parlement machteloos toezien hoe zijn erfenis in hoog tempo wordt onttakeld.<\/p>\n

wilders ingekapseld<\/h5>\n
\n
\n
\n
\n

In de Europese media wordt de revolte tegen de vergroening gezien als voorteken van wat Europa te wachten staat op andere terreinen zoals migratie, de steun aan Oekrai\u0308ne en de door Ursula Von der Leyen vurig gewenste uitbreiding van de Europese Unie, stenen des aanstoots voor de meeste populistisch-rechtse partijen. De grote vraag is nu: zijn de zorgen over de \u2018ruk naar rechts\u2019 terecht?<\/p>\n

In verschillende Europese lidstaten werd weliswaar geschokt gereageerd op de grote overwinning van Wilders, maar tijdens de formatiegesprekken wordt de PVV- leider aan alle kanten ingekapseld om te voorkomen dat de nieuwe regering aan populistische willekeur wordt prijsgegeven.<\/p>\n

Tijdens de onderhandelingen moest Wilders al slikken dat hij geen premier zal worden, en werd hij gedwongen tot een reeks concessies voor het bewaken van de grondrechten. De komende maanden zal hij zich bovendien moeten committeren aan een solide financieel en buitenlands beleid \u2013 lees ook: blijvende steun aan Oekrai\u0308ne \u2013, wil het nieuwe kabinet er u\u0308berhaupt komen.<\/p>\n

Ook elders in Europa zijn er flinke kanttekeningen te plaatsen bij de onstuitbaarheid van de rechts-populistische opmars.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

In Polen werd voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk in december tot premier gekozen, waarmee een einde kwam aan de jarenlange heerschappij van de Eurosceptische PiS-partij, tot grote opluchting van Tusks Europese bondgenoten. In Spanje gaan de Partido Popular en de sociaaldemocraten aan kop in de peilingen en hebben de flanken het nakijken. En in Hongarije gingen onlangs tienduizenden Hongaren de straat op tegen het bewind van Viktor Orba\u0301n en voor zijn electorale concurrent, de pro-Europeaan Magyar Pe\u0301ter.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Ook de verrassende opkomst van de BoerBurgerBeweging in Nederland, voortgestuwd door de boerenprotesten, werd vanuit andere lidstaten zorgelijk gadegeslagen, alsof rellende boeren via een populistisch vehikel het hart van de democratie hadden veroverd. Maar welbeschouwd verschilt de nieuwe partij in gedachtengoed nauwelijks van de traditionele christendemocratie, net als NSC, de nieuwe partij van oud-CDA-politicus Pieter Omtzigt. Dat blijkt alleen al uit de bemensing van die partijen voor de Europese verkiezingen waaraan ze in juni voor het eerst gaan meedoen: de kieslijsten van beide partijen bestaan bijna geheel uit voormalige christendemocraten, inclusief hun lijsttrekkers.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Uit tal van onderzoeken blijkt bovendien al jaren dat het succes van populistische partijen niet zozeer wordt bepaald door die partijen zelf, maar eerst en vooral door de bereidheid van de traditionele middenpartijen om de zorgen van kiezers serieus te nemen zo\u0301nder hun eigen principes te verloochenen.<\/p>\n

Dat zal bij de kabinetsformatie in Nederland e\u0301n bij de Europese verkiezingen in juni de grote test zijn: laten de traditionele partijen zich vooral leiden door angst voor de dreigende populistische revolte, of slagen ze erin hun rug recht te houden?<\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n

Thijs Broer is politiek journalist. Hij maakte onder meer veelbesproken portretten van politici als Jeroen Dijsselbloem, Frans Timmermans en Mark Rutte, en is auteur van Code rood<\/em>, over de omgang van de Nederlandse overheid met de coronacrisis.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sinds Geert Wilders met zijn rechts-populistische partij PVV een grote overwinning behaalde bij de parlementsverkiezingen in november, zijn de ogen van Europa op Nederland gericht. Is de uitslag een voorbode voor de Europese verkiezingen? Op hun beurt kijken de gevestigde partijen in Nederland bezorgd naar de rest van Europa: behalen de rechts-populisten ook daar een […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-588374","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/588374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=588374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/588374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":588379,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/588374\/revisions\/588379"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=588374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=588374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}