{"id":587831,"date":"2024-05-28T16:01:33","date_gmt":"2024-05-28T14:01:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=587831"},"modified":"2024-05-28T16:01:33","modified_gmt":"2024-05-28T14:01:33","slug":"romantische-worstelingen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/romantische-worstelingen\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Ten prooi aan romantische worstelingen"},"content":{"rendered":"

Voor iemand die verplicht was om bij de politie een permission de travestissement <\/em>aan te vragen om mannenkleren te mogen dragen, bestaan er maar weinig afbeeldingen of foto\u2019s waarop de Franse schrijfster George Sand als man gekleed ging. Er is een karikatuur uit 1842 waarop ze mannelijke kleren aanheeft, maar haar vrouwelijke vormen zijn daarmee allerminst vergeten. En er is een portret waarop hij\/zij een hoed als een kachelpijp op heeft. Nooit zijn de heupen en borsten op tekeningen of gravures van de jonge Sand niet geprononceerd aanwezig. Op oudere leeftijd zijn ze verdwenen achter ruimzittende tenues of jurken.<\/p>\n

Toch komt George Sand als eerste in je op als je aan iemand denkt die in de geschiedenis in mannenkleren liep. Men mag ook denken aan Greta Garbo in mannenkleren als koningin Christina van Zweden in de film Queen Christina<\/em>. Maar Sand droeg ze niet omdat ze er speciaal mannelijk uit wilde zien, ze deed het vooral om praktische redenen. Ze wilde met haar mannelijke collega\u2019s (Flaubert, De Goncourts, Renan, Sainte-Beuve) de theaters, caf\u00e9s en musea, literaire salons en cabarets af kunnen lopen. Dan had je niets aan behaagzieke jurken, afwaaiende hoedjes en kwetsbare schoentjes. Dan liever een paar laarzen, bij voorkeur met ijzer beslagen hakken.<\/p>\n

Sands \u2018crossdressing<\/em>\u2019 begon al vroeg. Omdat haar huisleraar Deschartres gewend was jongens op te voeden deed hij ook bij haar alsof ze een jongen was. Ze kreeg een pet, een herenjas en een geweer om mee op hazenjacht te gaan. Dat beviel haar beter dan met geborduurde rokken in het struikgewas te blijven haken. Haar grootmoeder gaat zich steeds meer aan haar hechten: ze ziet in George (die toen nog Aurore Dupin heette) haar overleden zoon Maurice, Aurores vader.<\/p>\n

\n
VRIJ NEDERLAND VERNIEUWT<\/h5>\n

Er gaat veel veranderen bij Vrij Nederland. Zo gaan we de redactie uitbreiden, de website en het blad opnieuw vormgeven en ons meer richten op onze oorspronkelijke missie. Benieuwd? Lees\u00a0hier<\/a> meer.<\/p>\n<\/div>\n

Mary G***<\/h5>\n

George Sand neemt in het commentaar bij de heruitgave van de novelle Monsieur Hawarden<\/em> uit 1935 van Filip De Pillicyn (1891-1962) een grote plaats in. Nog maar kortgeleden is boven tafel gekomen dat de als man geklede hoofdpersoon van Pillicyns verhaal teruggaat op een werkelijk bestaand meisje en vrouw met wie Aurore\/George Sand in haar jonge jaren dik bevriend was, die ze zelfs hartstochtelijk bewonderde. In Sands autobiografie Histoire de ma vie<\/em> komt ze vaak voor en wordt ze aangeduid als Mary G***.<\/p>\n

Mary G*** was een jongensachtig meisje uit een Engelse adellijke familie uit Lancashire die in Parijs was neergestreken. Ze zat met Aurore op het Couvent des Dames Anglaises, het Engelse augustijnerklooster in het Quartier Latin. Het was een aftands gebouw bestaande uit een wanorde aan zalen, kamers en hoekjes waar 125 vrouwen en meisjes onder het bewind van nonnen werden onderwezen. Mary was daar de aanvoerder van les diables<\/em>, een groepje duivelse meiden tussen domme gansjes (les b\u00eates<\/em>) en wat wijsneusjes (les sages<\/em>). Mary was eigenlijk een jongen, schrijft Sand. Ze was de meest excentrieke van het hele klooster, met een brutale en innemende blik: \u2018Ontembaar, een drukte van jewelste, onafhankelijk, moedig en viriel, maar ook zeldzaam intelligent. Iedereen leek bang voor haar, maar ze had een goede inborst.\u2019 Aurore en Mary vonden elkaar. Te midden van de nodige onberispelijke poppetjes was Mary vrij van koketterie. Aan zelfmedelijden, zelfs in de barre omstandigheden van het klooster, had ze een hekel.<\/p>\n

Monsieur Hawarden zijn heeft zijn diep droevige kanten en gaat gepaard met de nodige mentale druk.<\/p><\/blockquote>\n

Filip De Pillecyn schreef Monsieur Hawarden<\/em> in 1934 op basis van de handgeschreven herinneringen van Alexander Micha. Vanaf zijn dertiende jaar tot de dood van monsieur Hawarden in 1863 was hij de jonge vriend (page) met wie monsieur Hawarden lange wandelingen maakte door de bossen en landschappen in het \u2018Pruisische Belgi\u00eb\u2019 rond Malmedy en Ligneuville. Als man van veertig koos Hawarden domicilie in een afgelegen riant pension. Niemand wist iets over hem. Voor Alexander (een jongen uit de buurt) was Hawarden een geheimzinnige mentor, iemand bij wie hij een droeve geschiedenis vermoedde. De Pillecyn maakte vrijmoedig gebruik van Alex\u2019 herinneringen, hij maakte er een opzichzelfstaand verhaal van. Hij liet weg, hij voegde toe. Hij zette het naar zijn hand: \u2018Hij wilde geen bediende van de burgerlijke stand zijn.\u2019 Dat zorgde voor een verhaal waarin monsieur Hawarden een zelfbewuste melancholieke eenling was die zich meestal krachtig teweer stelt tegen de eenzaamheid, met wandelingen, het roken van sigaren, het peinzen voor een open raam, gedichten citerend voor Alex, of gesprekken voerend met de dominee of een andere notabele uit de buurt. Dat duurt dertien jaar, dan wordt Hawarden ziek, overlijdt, en ziet Alex tot zijn lichte ontsteltenis dat monsieur geen man is maar een vrouw (\u2018onder het nachtkleed de lichte welving van de borsten\u2019).<\/p>\n

Filip De Pillecyn is in de literatuur geen onbekende wanneer Monsieur Hawarden<\/em> in twee afleveringen in 1934 in Forum<\/em> verschijnt, het tijdschrift van Menno ter Braak, E. du Perron en S. Vestdijk. Blijkbaar vonden ze zijn werk alleszins publicabel, hoewel Ter Braak een paar keer over hem heeft geschreven als een betere schrijver van de tweede rang. Hij noemt hem een \u2018zwak romanticus\u2019. In zijn roman Soldaat Johan<\/em> wist hij niet in de huid van de soldaat te kruipen. Ter Braak vindt hem sympathiek, maar hij blijft steken in zijn \u2018mystieke neigingen\u2019 en beschrijvingen van een \u2018zekere twijfelachtige sfeer\u2019.<\/p>\n

landverrader met een goede pen<\/h5>\n

Voor Tom Lanoye in zijn gedegen inleiding bij de heruitgave van Monsieur Hawarden<\/em> is Filip De Pillecyn \u2018de best schrijvende van al onze landverraders\u2019. De Pillecyn werd in 1941 namens de Duitse bezetter directeur van alles wat in Belgi\u00eb met onderwijs en cultuur te maken had, inclusief de instelling van een Vlaamse Kultuurkamer. Hij was een van de oprichters van de jaarlijkse IJzerbedevaart en lid van DeVlag<\/em>, een groepering die dicht tegen de SS aan leunde. In 1944 werd De Pillecyn tot tien jaar veroordeeld wegens collaboratie. Hij kwam in 1949 vrij, nog steeds verongelijkt. Hij wordt op handen gedragen door literair Vlaanderen (Gerard Walschap noemt hem de Prins van de Nederlandse letteren) vanwege zijn literaire verdiensten, zijn romans, zijn gevangenisdagboek en vooral om de roman Mensen achter de dijk<\/em> (1950), \u2018een meesterwerk\u2019. Een andere collaborateur die door Lanoye om zijn stilistische kwaliteiten onverminderd wordt ge\u00eberd, zijn leraar Nederlands Anton van Wilderode, heeft De Pillecyn getypeerd als \u2018de schrijver van het meest verdroomde en suggererende proza van de Zuid-Nederlandse letterkunde\u2019.<\/p>\n

In zijn inleiding moet Lanoye ten aanzien van De Pillecyns beschamende en lofwaardige daden afwisselend met de plumeau en iets dat op een karwats lijkt te werk gaan. De plumeau voor zijn kwaliteiten als \u2018verhalenbouwer\u2019 en de literaire kracht van zijn suggestieve proza. Iets harders voor het weinige inlevingsvermogen dat hij toonde als het gaat om de \u2019gekerkerde, weggevoerde, gefolterde of omgebrachte\u2019 mensen in naam van het door De Pillecyn onderschreven nationaal-socialisme.<\/p>\n

een zwaar onweer<\/h5>\n

Het zal puur toeval zijn dat Monsieur Hawarden<\/em> in deze tijd herdrukt wordt nu het onderwerp gender, queer, trans en non-binair over zoveel lippen gaat. Mocht monsieur Hawarden als held van deze flu\u00efde geslachtelijke mentaliteiten en instellingen worden genomen, dan is identificatie met monsieur Hawarden nog niet zo vanzelfsprekend. Monsieur Hawarden zijn heeft zijn diep droevige kanten en gaat gepaard met de nodige mentale druk. Ter Braak noemde De Pillecyn \u2018een zwak romanticus\u2019, doelend op de wat erg makkelijke sfeertekeningen en softe stemmingen in zijn werk.<\/p>\n

Monsieur Hawarden <\/em>gaat niet over een spelletje gedaanteverwisseling, maar over een romantic agony<\/em>, een worsteling om een groot verlangen bevredigd te krijgen.<\/p><\/blockquote>\n

Dat softe is bepaald minder aanwezig in Monsieur Hawarden<\/em>. In de zorgvuldig ietwat verheven en afstandelijke stijl worden ingrijpende emoties aangesneden. Hawarden maakt perioden door die meer tot de categorie romantic agony<\/em> behoren dan tot innerlijk romantisch gefluister. Het zijn eerder folteringen en worstelingen met hoog oplopende onvervulde verlangens waarmee Hawarden te maken krijgt, zowel als man en als vrouw: \u2018Met gesloten ogen ligt ze te luisteren naar de kreet van haar bloed. De uren uit het verleden staan op in haar en geen wil kan ze terugverbannen in het onbestaande.\u2019 Na een zwaar onweer ligt Hawarden in zijn leunstoel: \u2018De geur van de aarde en van de vruchtbaarheid komt met onweerstaanbare kracht in hem, in zijn bloed, in zijn duistere gedachten. Hij ligt overwonnen door het kreunend verlangen van zijn wezen.\u2019 Wanneer hij steeds vaker met de pastoor van de kerk afspreekt wordt hij\/zij steeds religieuzer: \u2018De stilte van de kerk neemt haar op en het gekreun van haar lichaam verdooft in haar wild gebed. Zij gaat schuil onder \u2018t stuk gegeseld lijf van de martelaars en rukt de wonden open van haar begeerte; de woorden van verlangende drift worden klachten van de ziel.\u2019<\/p>\n

De novelle Monsieur Hawarden<\/em> stelt via deze citaten een pertinente vraag: zijn dit innerlijke worstelingen omdat Hawarden niet openlijk durft uit te komen voor zijn hang naar mannelijkheid? Of gaat het hier om een \u2018algemener\u2019, niet specifiek mannelijk of vrouwelijk, hevig gefrustreerd romantisch verlangen dat niet bevredigd wordt? Zeker is dat Monsieur Hawarden <\/em>niet over een spelletje gedaanteverwisseling gaat, maar over een romantic agony<\/em>, een worsteling om een groot verlangen bevredigd te krijgen. Dat is in het oeuvre van De Pillecyn uitzonderlijk. De Pillecyn is, zover ik het met mijn beperkte overzicht van zijn werk, begrijp, is niet zo\u2019n getormenteerde romantische geest. Het lijkt<\/em> erop dat De Pillecyn de herinneringen van Alexander Micha heviger heeft ingekleurd dan ze in werkelijkheid waren.<\/p>\n

De heruitgave van Monsieur Hawarden<\/em> bevat niet alleen de tekst van de novelle en de inleiding van Tom Lanoye, maar ook een uitputtend verslag (bijna tachtig pagina\u2019s) van de zoektocht naar de echte vrouw achter monsieur Hawarden. Dat leidt de onderzoekster Annick Lesage langs spannende en ongekende paden in het midden van de negentiende eeuw. En uiteindelijk naar degene achter Mary G*** in George Sands Histoire de ma vie. <\/em>In het klooster van de nonnen was \u2018de gedroomde compagnon voor Aurore\u2019 Mary Gillibrand, dochter van een Engelse kolonel in Parijs, eigenaar van Gillibrand Hall in Lancashire. Na haar een klein jaar te hebben meegemaakt in het nonnenklooster moest de gar\u00e7on<\/em> manqu\u00e9<\/em> Mary vanwege haar onhandelbaarheid naar een rustigere school, de gerenommeerdste van Parijs, Le Sacr\u00e9-Coeur. Daar is ze volgens spionnen \u2018nog altijd even stout\u2019.<\/p>\n

Er wordt verschillend gedacht over waarom Mary Gillibrand\/monsieur Hawarden uiteindelijk in 1850 in Malmedy in mannenkleren een teruggetrokken leven gaat leiden. Na een opgedrongen huwelijk zou ze haar echtgenoot hebben vermoord. Of ze zou twee rivaliserende minnaars hebben gehad. Toen de een door de ander werd vermoord doodde zij de overblijver, en is met de noorderzon vertrokken. Dit staat allemaal los van Monsieur Hawarden<\/em>, de opzichzelfstaande novelle van De Pillecyn. Die heeft, zoals gezegd, van de geschiedenis genomen wat hij wenste. Maar de eventuele moorden zouden wel de romantic agony<\/em> verklaren waaraan monsieur Hawarden ten prooi is.<\/p>\n

\n

Monsieur Hawarden<\/em> door Filip De Pillecyn, met een voorwoord van Tom Lanoye, een onderzoek van Annick Lesage en tekeningen van Reinhart Croon, is uitgegeven door Uitgeverij Tzara\/Standaard Uitgeverij.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voor iemand die verplicht was om bij de politie een permission de travestissement aan te vragen om mannenkleren te mogen dragen, bestaan er maar weinig afbeeldingen of foto\u2019s waarop de Franse schrijfster George Sand als man gekleed ging. Er is een karikatuur uit 1842 waarop ze mannelijke kleren aanheeft, maar haar vrouwelijke vormen zijn daarmee […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-587831","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-carel-peeters-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/587831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=587831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/587831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":587835,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/587831\/revisions\/587835"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=587831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=587831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}