{"id":584133,"date":"2024-04-04T05:00:47","date_gmt":"2024-04-04T03:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=584133"},"modified":"2024-04-10T09:49:47","modified_gmt":"2024-04-10T07:49:47","slug":"sanneke-de-haan-filosofie-psychiatrie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/sanneke-de-haan-filosofie-psychiatrie\/","title":{"rendered":"Filosoof Sanneke de Haan: \u2018Stel je vooral wat vaker aan\u2019"},"content":{"rendered":"

In de gigantische aula van de Erasmus Universiteit in Rotterdam houdt Sanneke de Haan (44) haar oratie. De eerste leerstoel psychiatrie en filosofie ziet deze najaarsdag het licht. Haar opdracht als bijzonder hoogleraar is om de uitgangspunten van de psychiatrie vanuit een humanistisch perspectief te doordenken. Je kunt je afvragen waarom die leerstoel er nog niet was. Psychiatrie en filosofie, het brein en het zijn, horen bij elkaar als een slot en een sleutel.\u00a0<\/span><\/p>\n

De Haan was altijd het slimste meisje van de klas. Zoals alle filosofen wilde ook zij de wereld begrijpen, maar toen ze zelf als puber met de psychiatrie te maken kreeg, groeide het enigma van waar de menselijke geest toe in staat is. In haar werk pleit ze voor een herwaardering van het begrip holisme, als tegenhanger van de wetenschap die louter aan meten-is-weten doet. Dat wat we kunnen begrijpen, is beperkt.\u00a0<\/span><\/p>\n

De Haan studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en deed onderzoek in Heidelberg, beroemd om zijn filosofiefaculteit, daarna in Berlijn en Tilburg. Nu is ze verbonden aan de universiteiten van Rotterdam en Utrecht. Ze wil met haar filosofisch onderzoek menselijke ervaringen beter begrijpen. Wanneer is iets een aandoening, een ziekte, of een probleem, in plaats van gewoon een variatie van menselijk doen en denken? Ofwel: waar liggen de grenzen van normaliteit en waar begint pathologie?\u00a0<\/span><\/p>\n

De filosoof kan zich voorstellen dat de psychiatrie wel iets beters te doen heeft dan een beetje over haar grondslagen filosoferen. Wachtlijsten zijn geen luchtspiegeling, maar hoewel filosofen niet de eersten zijn waar je in tijden van crises aan denkt, raken haar grote filosofische vragen aan de grondslagen van de zorg.<\/span><\/p>\n

De zaal waar zij haar oratie houdt, is zo groot dat hij De Haan klein maakt. Zelfs al versta je geen woord Nederlands, als je haar hoort spreken in die aula, krijg je al inzicht in wie De Haan is: een humanist. Ze heeft een uiterst vriendelijke, zachte, voorkomende stem, die enkel termen van verwondering kent. Woede of venijn lijkt haar vreemd.<\/span><\/p>\n

het raam openzetten<\/h5>\n

Enkele weken later spreekt De Haan in het Noord-Brabantse Oisterwijk op een opleidingsdag voor medisch specialisten. De Haan wordt aangekondigd met: \u2018Vandaag gaan we de psychiatrie ter discussie stellen.\u2019 Ze mag als filosoof \u2018het raam openen\u2019 om de muffe kamer te luchten die de psychiatrie in de praktijk kan zijn. De studenten maken aantekeningen, de wat oudere psychiaters leunen achterover, slaan hun armen over elkaar, maar ze luisteren allemaal aandachtig.<\/span><\/p>\n

\u2018Het is mooi en handig om als filosoof je eigen brein niet meer te vrezen.\u2019<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u2018Wat is een psychische aandoening?\u2019, is haar eerste vraag tot mijn verbazing. Als de mensen het hier niet weten, wie dan wel? De Haan zegt dat je daarvan spreekt wanneer iemands duiding van de wereld structureel verstoord is. Als antwoord bepleit ze het humanistische perspectief. Dat is zinvol en logisch, vindt ze. Het idee dat een psychische stoornis alleen een hersenaandoening is, blijkt hardnekkig.<\/span><\/p>\n

De Haan zegt dat een humanistisch of filosofisch perspectief \u2018over ons zijn in de wereld nadenkt\u2019. \u2018De existenti\u00eble dimensie verwijst naar het feit dat we ons kunnen verhouden tot onze ervaringen, tot anderen en de wereld. We ervaren niet alleen, we kunnen ook op die ervaringen reflecteren. Ons schamen, ons zorgen maken, over de toekomst, over wat we in het verleden hebben gedaan. Daarnaast is het verstandig om ook het belang van het lichaam en materi\u00eble omstandigheden \u2013 huis, werk enzovoorts \u2013 te erkennen voor wie een mens wil begrijpen. Een humanistische psychiatrie is zich bewust van het lichaam. \u2018En van onze bankrekening,\u2019 lacht ze.<\/span><\/p>\n

De toevoeging van de bankrekening is kenmerkend voor De Haan: wie holistisch denkt, ontkomt niet aan de platte aardse realiteit, zoals slinkend of groeiend kapitaal. In deze wirwar \u2013 het hoofd denkt, het lichaam blijkt beperkt, het verleden achtervolgt, de toekomst is onzeker \u2013 zijn er ook nog eens Anderen om je toe te verhouden.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Er is sprake van een psychisch probleem als onze duiding niet langer is afgestemd op de situatie, maar vastzit in een groef \u2013 angstig zijn zonder dat daar aanleiding toe is, hopeloos door dingen we normaal leuk vinden. Als onze duiding als het ware naar e\u0301e\u0301n kant helt en dit niet een keertje gebeurt maar structureel wordt.\u2019\u00a0 <\/span><\/p>\n

\u2018Ingesleten duidingspatronen hebben een geschiedenis. Ze hadden nut, bijvoorbeeld in onze jeugd. Ze waren toen misschien zelfs noodzakelijk, maar diezelfde patronen kunnen ons later in de weg gaan staan.\u2019 Dat brengt haar op het enactivisme, de wisselwerking tussen het individu en de omgeving. Hierover scheef ze in 2020 het boek <\/span>Enactive Psychiatry<\/span><\/i>. Het enactivisme is een onderzoeksparadigma dat ervan uitgaat dat ons denken fundamenteel lichamelijk e\u0301n gesitueerd is. Toen ze er voor het eerst over hoorde, was ze sceptisch. Vooral over het begrip \u2018emergentie\u2019: als eigenschappen van het geheel niet helemaal te herleiden zijn tot de eigenschappen van de afzonderlijke delen maar de structuur van de delen leidt tot nieuwe, emergente eigenschappen. <\/span>Zoals de smaak van een stuk taart niet puur te herleiden is tot de gebruikte ingredi\u00ebnten, maar ook afhangt van hun wisselwerking en het bakproces: de som is meer dan het geheel der delen. De Haan zegt:<\/p>\n

\n

\u2018Lekker makkelijk, dacht ik. We stoppen \u00e9\u00e9n bij \u00e9\u00e9n en huup, huup, Barbatruc we hebben drie. Maar emergentie is nu eenmaal inherent aan complexe systemen. Het is niet vaag: het vergt alleen een andere, niet-reductionistische blik. En de meerwaarde van het enactivisme is dat het helpt om de relatie tussen ons lichaam, onze geest en omgeving op een andere manier te begrijpen.\u2019 Ze pleit voor een holistische benadering van psychische gezondheid, waarbij alle dimensies, <\/span>alle aspecten van een mensenleven \u2013 van je huis tot je relatie, van je jeugd tot je financi\u00eble situatie \u2013 worden meegenomen in de diagnose en behandeling<\/span>. Samenwerking tussen verschillende professionals en iemands maatschappelijke en politieke context zien, dat is essentieel. Een behandelaar zou zich af moeten vragen: is iemand depressief? Zijn er schulden? Is iemand zijn baan verloren? Is dit een normale menselijke reactie op gebeurtenissen? Of is het pathologisch, voortkomend uit ziekte?\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

De opmerking die De Haan het vaakst krijgt: is of zo\u2019n holistische benadering niet te veel gevraagd? Moeten psychiaters op elk gebied experts zijn? Niet nodig, zegt ze. \u2018Het ligt eerder voor de hand om samen te werken met andere professionals. Dit is overigens precies wat netwerkpsychiatrie beoogt te doen, al blijkt dat in de praktijk lang niet altijd makkelijk. Het kost tijd en geld. En dan heb je het al snel over de reikwijdte van de psychiatrie. Ofwel: over politiek.\u2019<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

luchtfietserij<\/h5>\n

Een maand later zit ik met De Haan in een restaurant in Utrecht. Filosofen kun je makkelijk verwijten dat ze slechts luchtfietserij bedrijven, maar De Haan wil meedenken en begrijpen, ze waakt ervoor om bij de beste stuurlui aan de wal te gaan horen. Ik denk niet dat ze zich zorgen hoeft te maken. Haar woordkeuze is nauwkeurig, herformuleert zinnen terwijl ze spreekt en is gezegend met een aangenaam gebrek aan stelligheid.<\/span><\/p>\n

De Haan was te lang te braaf, vindt ze. Het kostte haar moeite om daar los van te komen. \u2018Het komt voort uit het heel erg goed willen doen,\u2019 zegt ze. \u2018Was je altijd het slimste meisje van de klas?\u2019 Ze knikt. \u2018Vervelend?\u2019 \u2018Dat brave wel, het slimme niet. De dingen begrijpen kan een enorm handige coping<\/em> zijn. Maar het brave heeft iets treurigs. Omdat het te veel gericht is op het goed willen doen volgens een externe norm. Dat is natuurlijk niet verkeerd. Integendeel, soms doe je dingen omdat ze van je verwacht worden, maar dat ontslaat je niet van de plicht om zelf na te denken. Of zoals Hannah Arendt zei: \u2018Niemand heeft het recht om te gehoorzamen.\u2019 Dat brave, dat <\/span>pleasen<\/span><\/i> komt voort uit aardig gevonden willen worden en is geen goede insteek. Ik vind het belangrijk om aardig te z\u00edjn. Maar als je aardig gevonden w\u00edl worden? Dan bega je echt een fout,\u2019 lacht ze.<\/span><\/p>\n

Haar interesse in de psychiatrie werd gewekt doordat ze er in haar jeugd mee te maken kreeg als pati\u00ebnt en als naaste, maar daar wil ze verder niet over uitweiden. Als filosoof vindt ze de psychiatrie interessant omdat het echt ergens over gaat. \u2018Niet alleen abstract geredeneer, maar nadenken over echte mensen en echte problemen. De grenservaringen van de psychiatrie, de mens in zijn kwetsbaarheid en veerkracht \u2013 al vind ik dat een vervelend woord, omdat het zo gedwongen optimistisch is. Mogelijkheden klinkt beter. Kwetsbaarheid en mogelijkheden.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Het is toch ook gewoon moeilijk om een persoon in de wereld te zijn?\u2019<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Toen ze voor het eerst een diagnose kreeg, voelde het als een vonnis. Inmiddels ziet ze haar toenmalige problemen als een reactie van iemand die zich staande probeerde te houden. \u2018Het is gedemystificeerd en ik ben niet meer bang voor mijn eigen geest. Het is mooi en handig om als filosoof je eigen brein niet meer te vrezen.\u2019<\/span><\/p>\n

Het zit in de hersenen\u00a0<\/b><\/h5>\n

In Heidelberg begon haar denken over psychiatrie vorm te krijgen als onderzoeker. Op de gesloten afdeling van een psychiatrisch ziekenhuis interviewde ze jongeren net na hun eerste psychose. \u2018Wat ik frappant vond, is dat het in het behandelteam over de persoon ging \u2013 werk, opleiding, vrienden, een langdurige relatie, enzovoorts. Maar als we dan onze wekelijkse wetenschappelijke bijeenkomst hadden, ging het alleen maar over hersenen en hersenonderzoek. Mij werd totaal niet duidelijk hoe die twee samenhingen. Het is al een tijdje geleden, en dit neuroreductionistische denken over psychiatrische aandoeningen als hersenziekten is gelukkig aan het verschuiven. De praktijk was ook toen in het psychiatrisch ziekenhuis in Heidelberg al holistisch: er keken onder andere maatschappelijk werkers en schuldhulpverleners mee. In de praktijk werd het dus erkend, maar het dominante verhaal van de artsen was toch: het zit in de hersenen. Bevreemdend.\u2019<\/span><\/p>\n

Zo\u2019n twintig jaar na Heidelberg wist ze meteen dat ze dat ze als holistisch humanist deze leerstoel in wilde kleden. Haar kernvragen: hoe individualistisch kun je een psychisch probleem beschrijven, aangezien mensen altijd in een context leven? En hoe strak moet de norm van normaliteit zijn, kun je bijdragen aan elkaars vrijheid?<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Stigma<\/b><\/h5>\n

Ze zou het stigma dat nog altijd op psychisch lijden rust willen verminderen. Maar zouden mensen zichzelf niet te snel als depressief of bipolair bestempelen als de acceptatie van psychische aandoeningen toeneemt? Volgens de Hersenstichting heeft een op de vier Nederlanders al een \u2018hersenziekte\u2019. \u2018Je bedoelt dat je een soort inflatie krijgt van wat psychisch lijden is? Er is een groot verschil tussen een beetje angst, neurose en ernstige aandoeningen. De hele discussie rond die <\/span>worried well<\/span><\/i> \u2013 mensen die relatief gezond zijn en sneller zorg krijgen, omdat ze meer geld hebben en er meer aan hen te verdienen valt\u2026 Het is zeer de vraag of het wenselijk is om hen minder aandacht te geven. Ik vind het een lastige. Enerzijds moeten we niet terug naar het \u2018stel je niet aan\u2019 van de jaren vijftig.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

Ze valt even stil, kijkt weg, denkt zonder frons en zegt dan: \u2018Eigenlijk denk ik dat we ons met z\u2019n allen meer moeten aanstellen. Zo zien we dat iedereen in meer of mindere mate lijdt,\u2019 zegt ze kraakhelder. \u2018Maar dan moet je wel het ziektebegrip blijven koesteren: als je depressief bent, ben je ziek en dus beschermd tegen ontslag. Anders verhoog je alsnog de drempel om hulp te zoeken.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Je kunt ook zeggen: weet je wat, ik ben erachter gekomen dat iedereen wel wat heeft. Wat een positief soort normalisering cre\u00ebert. Het is toch ook gewoon moeilijk om een persoon in de wereld te zijn?\u2019<\/span><\/p>\n

Precies hierom wil ze minder verantwoordelijkheid bij het individu leggen om geestelijk gezond te zijn, want daarmee doe je mensen tekort. Mentale gezondheid hoort niet op je to-dolijstje, vindt ze. \u2018Denk aan je zorgverzekeraar die je aanspoort om een dankbaarheidsdagboekje bij te houden. Zo is het w\u00e9\u00e9r iets waarin je als individu kunt slagen en dus ook kunt falen. Ik zie mentale weerbaarheid als een eigenschap van een systeem, iemands omgeving, inclusief de samenleving waarin je je bevindt.\u2019<\/span><\/p>\n

in hokjes<\/h5>\n

Enerzijds is ze blij met dat er meer aandacht is voor de geestelijke gezondheidszorg. \u2018Maar soms mist het perspectief dat de meesten die in de ggz werken dat doen met de beste bedoelingen. Er worden daadwerkelijk mensen geholpen, h\u00e8, al zou je het bijna vergeten als je de krant leest. Wat als je als pati\u00ebnt in de psychiatrie terechtkomt, en de heersende mening is dat de ggz verschrikkelijk is? Dat helpt niet in het vertrouwen.\u2019<\/span><\/p>\n

\u2018Wat laten we een diagnose betekenen? Het kan een opluchting zijn, puzzelstukjes die in elkaar vallen. Zelfbegrip.\u2019<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Om de zorg te verbeteren hoopt ze met deze leerstoel ook het besef aan te wakkeren om meer filosofie in psychiatrie- en psychologie-opleidingen aan te bieden. Omdat het altijd over fundamentele zaken gaat: het in de wereld zijn, hoe iemands verleden en heden op de toekomst kan drukken en materi\u00eble, sociale of culturele belemmeringen. Dit zodat studenten en behandelaars zich bewuster worden van hun eigen kader: de neiging om ziekten in hokjes te plaatsen en de context te vergeten.<\/span><\/p>\n

Doen behandelaren dat niet allang in hun multidisciplinaire overleg: kijken wat het beste voor iemand is vanuit verschillende expertises? Ja, vindt De Haan, maar het ontbreekt nog te veel aan een gemeenschappelijke taal tussen de disciplines. \u2018Zodat je kan bevragen wat de beste manier is om naar iemands gedrag en leven te kijken. Taal doet ertoe.\u2019<\/span><\/p>\n

\u2018Veel mensen werken al holistisch. Ik geef er slechts de filosofische onderbouwing bij om na te denken over hoe dingen samenhangen. Het biologische, het psychologische, het sociale en het existenti\u00eble zijn allemaal belangrijk, maar hoe be\u00efnvloeden ze elkaar? Wat laten we een diagnose betekenen? Het kan een opluchting zijn, puzzelstukjes die in elkaar vallen. Zelfbegrip: \u2018Ah, dat is er met me aan de hand. Ik ben niet gek, ik ben autistisch!\u2019 \u2018Ik ben niet gek, ik ben depressief!\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Maar een diagnose kan ook als een last voelen: \u2018Ik heb schizofrenie en dat gaat nooit meer over. Ik zal geen gewoon leven kunnen leiden. \u2018Terwijl als je zegt: \u2018Je hebt een psychosegevoeligheid; je hebt kans om psychotisch te worden. Of: door je angststoornis ben je op dit moment angstiger dan nodig. Of: er is een patroon, maar dat kun je veranderen.\u2019 Dat klinkt al minder als iets wat de rest van je leven gaat bepalen.\u2019<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yogameisjes op Ibiza. In gewaden<\/b><\/h5>\n

Het woord holisme is al een paar keer gevallen. Voor mij heeft het een negatieve connotatie. \u2018Geitenwollensokken?\u2019 vraagt De Haan opgewekt. \u2018Nee, yogameisjes op Ibiza die gehuld in gewaden wee\u00efge teksten uitkramen rond een klankschaal: \u2018Ga terug naar je innerlijke bron, haal adem naar de zon, land in jezelf.\u2019 Dan komt het wel goed met de wereld, maar het komt vooral goed voor zichzelf.’<\/span><\/p>\n

Ze lacht. \u2018Vooral dat laatste. Het woord holisme is gekaapt. Ik heb geaarzeld of ik het moest gebruiken, maar ik wil het terugveroveren.\u2019<\/span><\/p>\n

De Haan stelt haar leven grotendeels in dienst van het doordenken en begrijpen van menselijke ervaringen. Maar zowel in haar oratie als bij de onderwijsdag in Oisterwijk zei ze iets tegenstrijdigs over begrip: ze vroeg zich af hoe goed we de Ander kunnen kennen, hoe je de verschillen tussen elkaar kunt erkennen en respecteren.<\/span><\/p>\n

\u2018Je wilt dingen begrijpen\u2026?\u2019 vraag ik. \u2018Ja. Vind je dat teleurstellend?\u2019 \u2018Het verrast me, laat ik het zo zeggen.\u2019 \u2018Anders denken betekent ook iets doen, dus die tegenstelling tussen denken en oplossen is niet helemaal terecht. Hoe je dingen begrijpt, dat maakt uit. Het bepaalt hoe je naar jezelf en naar je problemen kijkt. Veel pati\u00ebnten zeggen dat je het uiteindelijk zelf moet doen, en dat het voor de ander moeilijk voor te stellen blijft hoe het e\u0301cht is om depressief te zijn.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Tegelijk kunnen anderen een wereld van verschil maken, ten goede en ten kwade. Daarin ligt onze gezamenlijke opdracht, als mens en medemens, om oog te hebben \u2018voor wie lijkt te zwaaien, maar eigenlijk aan het verdrinken is\u2019 \u2013 om met de dichter Stevie Smith te spreken.\u2019<\/span><\/p>\n

betrapt<\/b><\/h5>\n

Een week eerder gaf ze haar studenten een tekst van Levinas, een filosoof die onze zucht naar vrijheid en autonomie probeert te verklaren. Hij zegt dat we vrijheid boven rechtvaardigheid plaatsen. \u2018Levinas oppert: Het begint met dat je verantwoording dient af te leggen, aan de ander. Dat is het beginpunt, niet jouw vrijheid. Hij heeft een heel negatieve opvatting over dingen begrijpen. Waar ik me als filosoof totaal door betrapt voel.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018We hebben zo de focus op het begrijpen, maar is begrijpen wel het belangrijkste? Of is het liefdevolle acceptatie?\u2019<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u2018Geweldig, lijkt me,\u2019 zeg ik. \u2018Want dan wordt het spannend.\u2019 \u2018Ja, want Levinas zegt: \u201cAls je iets begrijpt, probeer je eigenlijk iets te reduceren tot hetzelfde.\u201d Het Andere, met de hoofdletter A, probeer je te reduceren tot wat jij al weet, al begrijpt. Begrijpen noemt hij totaliseren. En waar hij me op wijst \u2013 of betrapt \u2013 is wat zo vanzelfsprekend lijkt: ik probeer iets te begrijpen, daarmee maak ik een bepaalde ordening binnen mijn denkkader. Hij stelt de ethiek daarvan ter discussie en zegt: zo gaat al het geweld van de ontmoeting met de Ander verloren. Je laat je niet meer verrassen, verbazen, maar simplificeert de ontmoeting tot iets wat jij begrijpt. En daarmee reduceer je het dus. In plaats van erkennen dat de Ander fundamenteel ongrijpbaar is en de andersheid van de Ander ons altijd zal ontsnappen. Dat zou fundamenteel moeten zijn in de psychiatrie.\u2019<\/span><\/p>\n

Het is een wijze, allesomvattende conclusie; dat de Ander niet te begrijpen is, maar het zou je ook eindeloos somber kunnen stemmen, alle grip doen verliezen op de wereld. Maar voor somberheid lijkt De Haan weinig talent te hebben. Als we opstaan en naar de uitgang lopen, haalt ze het gebruik van ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheidszorg aan. \u2018Ook als je uitgaat van het enactivisme, ligt het voor de hand om bescheiden te zijn over wat we over een ander weten en wat onze eigen projectie of invulling is. Geheel in lijn met Levinas betekent het dat je moet oppassen met te vlug denken dat je de Ander begrijpt. Het grote belang van ervaringsdeskundigen is dat zij sommige dingen kunnen begrijpen die moeilijk te bevatten zijn als je het niet zelf hebt meegemaakt.\u2019\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2018Tegelijk bestaat een gevaar vanuit humanistisch perspectief: als het steeds smaller wordt en je alleen begrepen wilt worden door iemand die precies dezelfde dingen heeft meegemaakt, dan verlies je alles qua humanisme. Wat is er dan nog aan gedeelde menselijkheid? Hoe kun je dan \u00fcberhaupt een gesprek voeren? Zo sla je een dialoog af. Om bij Levinas te blijven: we hebben zo de focus op het begrijpen, maar is begrijpen wel het belangrijkste? Of is het liefdevolle acceptatie? Ook als ik je niet begrijp, kan ik nog steeds van je houden.\u2019<\/span><\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In de gigantische aula van de Erasmus Universiteit in Rotterdam houdt Sanneke de Haan (44) haar oratie. De eerste leerstoel psychiatrie en filosofie ziet deze najaarsdag het licht. Haar opdracht als bijzonder hoogleraar is om de uitgangspunten van de psychiatrie vanuit een humanistisch perspectief te doordenken. Je kunt je afvragen waarom die leerstoel er nog […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-584133","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Jonah Falke","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/584133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=584133"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/584133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":584358,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/584133\/revisions\/584358"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jonah Falke","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=584133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=584133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}