De parlementaire pers was van de week nog niet bijeengeroepen voor de presentatie van het rapport van informateur Kim Putters of Geert Wilders verkondigde al voor de camera\u2019s dat hij het \u2018staatsrechtelijk onjuist\u2019 en zelfs \u2018ondemocratisch\u2019 vond dat hij geen premier mag worden in het extraparlementaire kabinet waar hij zich kennelijk tandenknarsend bij heeft neergelegd: hij zou er \u2018net zo boos\u2019 over zijn als zijn kiezers.<\/p>\n
Kort daarop was het Pieter Omtzigt die via X in herinnering bracht dat hij al in 2021 had gepleit voor een extraparlementair kabinet, waarvoor een aantal bewindslieden \u2018van buiten\u2019 moest worden aangetrokken om de \u2018problemen aan te pakken\u2019 en waarbij de fractieleiders in de Kamer zouden moeten blijven: precies dus het \u2018programkabinet\u2019 waaraan de vier onderhandelende partijen nu volgens Kim Putters kunnen gaan werken.<\/p>\n
Zo werd al v\u00f3\u00f3r de presentatie van Kim Putters zichtbaar wat voor hopeloos vehikel dit nieuwe kabinet kan gaan worden.<\/p>\n
Om te beginnen de rol van Geert Wilders, die er nu al een voorschot op neemt hoe hij het kabinet-in-wording straks onder vuur kan gaan nemen. Door nu al te beweren \u2018net zo boos\u2019 te zijn als zijn kiezers over de gekozen vorm, is hij openlijk de rancune aan het oppoken \u2013 het beproefde recept van zijn PVV \u2013 en geeft hij zichzelf een vrijbrief om het nieuwe kabinet straks af te serveren zodra het uitkomt. Tot zover het onderlinge vertrouwen.<\/p>\n
En dan Pieter Omtzigt. Een extraparlementair kabinet geeft hemzelf niet alleen de gelegenheid om afstand te houden van de door een groot deel van zijn partijkader verfoeide Geert Wilders, maar ook om te doen waar hij goed in is: het nieuwe kabinet kritisch volgen vanuit de Kamer. In theorie heeft hij er misschien gelijk in dat zo\u2019n constructie de Tweede Kamer meer ruimte geeft: zonder dichtgetimmerd regeerakkoord kan het nieuwe kabinet op zoek naar wisselende meerderheden in de Kamer. Het klinkt mooi, maar is Omtzigt zelf ook in staat tot het dualisme dat hij predikt? E\u00e9n van de redenen waarom hij in 2021 uit de CDA-fractie stapte was zijn diepe frustratie over de keuze van het toenmalige kabinet \u2013 in crisisberaad bijeen in het Catshuis – om de gedupeerden van de Toeslagenaffaire ieder 30.000 euro toe te kennen, en vooral dat hij daar zelf niet over was geraadpleegd, zoals Peter Kee en ik beschreven in ons boek Code rood<\/em>. De grote vraag: kan Omtzigt het straks laten om zich continu en tot in detail met het nieuwe kabinet te bemoeien voordat er enig besluit genomen is?<\/p>\n In de top van NSC en VVD valt al weken op te vangen dat men hoopt dat de PVV zichzelf in het komende centrum-rechtse kabinet zal ontmaskeren als een partij die geen oplossingen in huis heeft.<\/p><\/blockquote>\n En bovendien: is zo\u2019n wankele constructie ook in staat de \u2018grote problemen\u2019 op te lossen? In de gehele naoorlogse geschiedenis is maar \u00e9\u00e9n voorbeeld van zo\u2019n extraparlementaire bestuursvorm te vinden, en dan op provinciaal niveau: het college van gedeputeerde staten dat in 2019 in Limburg door VVD, CDA, PVV en FvD werd gevormd, zonder vastomlijnd coalitieakkoord en met twee extra bestuurders, waarvan \u00e9\u00e9n van GroenLinks. Het kwam al na twee jaar ten val door een motie van wantrouwen tegen het gehele college van: de PVV. Om de vertrouwenscrisis te bezweren werd vervolgens onder leiding van waarnemend Commissaris van Koning Johan Remkes opnieuw een extraparlementair college opgetuigd, waarbij de zes gedeputeerden, allen afkomstig waren van buiten de provinciale politiek, en niet gelieerd aan de fracties. Het college bleef met moeite twee jaar overeind.<\/p>\n