{"id":583542,"date":"2024-02-27T05:00:26","date_gmt":"2024-02-27T04:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=583542"},"modified":"2024-02-27T16:54:32","modified_gmt":"2024-02-27T15:54:32","slug":"een-psychose-overkomt-je-niet-alleen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/een-psychose-overkomt-je-niet-alleen\/","title":{"rendered":"Een psychose overkomt je niet alleen, ze trekt ook aan je"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1758352863%3Fsecret_token%3Ds-ZE3EuKBzMF6&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Dit verhaal is ook te beluisteren.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p>Een psychiater met een volle bos wit haar en lange benen ontvangt me in zijn kantoortje in een gebouw met verlaagde systeemplafonds. \u2018Psychiatrie is een vak van de taal,\u2019 zegt hij. Neem een pati\u00ebnte die hij laatst sprak. Ze wilde geen medicijnen slikken, geen chemische troep in haar lijf. Toen begon het woordenspel. De vrouw dacht dat ze door het nemen van medicijnen onomstotelijk zou toegeven dat ze gek was. \u2018Toen ze dat uitsprak,\u2019 zegt hij tevreden, \u2018zag ze al in hoe irre\u00ebel die gedachte was. Ze nam haar medicijnen en binnen zes weken was ze weer op de rit.\u2019<\/p>\n<p>Ongelukkig zijn is geen stoornis. Maar waar ligt de grens tussen die twee? De afgelopen maanden is ook mij geadviseerd om aan de medicijnen te gaan vanwege de angst die maar niet afneemt. Ik ben altijd heilig overtuigd geweest van de oplosbaarheid van mijn ontregelingen. Maar de laatste tijd twijfel ik, lees ik bijsluiters van selectieve serotonineheropnameremmers. Hoe langer het duurt, hoe harder de lokroep van de sirenen. Mijn huid lijkt geen doorgetrokken lijn meer, de verhalen die ik hoor bij Zon &amp; Schild sijpelen naar binnen. Gaat dit ooit weer weg of leef ik voortaan met mijn zenuwen aan de buitenkant?<\/p>\n<p>In de tussentijd houd ik me vast aan de woorden van Kierkegaard: \u2018Wil een mens zijn angst leren kennen, dan zal hij over zijn innerlijke bewegingen moeten nadenken. Bij bewustwording van zichzelf is het onontkoombaar dat hij ook zijn eigen onrust opmerkt. Daar moet hij dan ook niet vanaf maar doorheen.\u2019 Hoelang duurt het voordat je erdoorheen bent?<\/p>\n<p>\u2018Wat is er veranderd in de psychiatrie,\u2019 vraag ik, \u2018sinds mijn oma hier verbleef in de jaren zeventig?<\/p>\n<p>\u2018De benadering is anders,\u2019 zegt hij, \u2018de behandelingen zijn grotendeels hetzelfde gebleven. Het is een jong vak. We weten nog steeds veel meer niet dan wel.\u2019<\/p>\n<p>De belangrijkste verandering is de herstelbeweging, waarmee de autonomie van een pati\u00ebnt wordt erkend. De herstelbeweging ontstond in de jaren zeventig als uitvloeisel van de antipsychiatrie. De pati\u00ebnt heeft in deze benadering meer invloed op beslissingen in zijn behandeltraject. En de hi\u00ebrarchie tussen psychiater en pati\u00ebnt is zo veel mogelijk verdwenen. De herstelbeweging gaat niet alleen uit van een medische aanpak, maar kijkt op alle terreinen hoe iemand zinvol kan leven, met of zonder symptomen.<\/p>\n<p>De herstelbeweging stuit ook op weerstand: tot waar gaat de autonomie van een pati\u00ebnt? Tot het gebruiken van drugs? Tot de agressie die erop volgt? Tot de rand van een leven of ook eroverheen?<\/p>\n<p>\u2018Wat de behandeling betreft,\u2019 gaat hij verder, \u2018daarbij grijpen we steeds vaker terug op oude technieken. Neem elektroshocks. Door <em>One Flew Over the Cuckoo\u2019s<\/em> <em>Nest <\/em>is die methode verguisd geraakt, maar het is nog steeds een effectief laatste redmiddel bij su\u00efcidale depressie.\u2019<\/p>\n<p>\u2018Wat betekent een psychose eigenlijk?\u2019 vraag ik. \u2018Er zijn mensen die een psychose zien als een vorm van bescherming,\u2019 verduidelijk ik mijn vraag, \u2018andere mensen zien het als een onderbewust vraagstuk.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Volgens filosoof Berry Vorstenbosch bestaat er een vorm van nostalgie bestaat naar de psychose, omdat die raakt aan het goddelijke.<\/p><\/blockquote>\n<p>\u2018Dat is hetzelfde als denken dat een tumor een betekenis heeft,\u2019 zegt hij. \u2018Het is een ziekte, en zo moet je er ook mee omgaan.\u2019<\/p>\n<p>De reactie van de psychiater blijft me dwarszitten. Misschien was het mijn woordkeuze, legt het woord \u2018betekenis\u2019 een vorm van schuld neer bij degene wie de psychose overkomt. Een redenatie die me blijft verbazen: waarom zou een emotionele of sociale oorzaak iemand schuldig maken? Ik zie het hooguit als aansporing om ons op een andere manier om elkaar te bekommeren en in te zien dat de taal naast argument ook zelf een medicijn kan zijn.<\/p>\n<p>Voor mijn vader raakte de psychose aan het mystieke. Hij ervoer dat hij onderdeel was van een onzichtbaar web aan betekenissen en verbanden, de disconnectie was in zijn ogen de echte waan. Vaak heb ik gedacht dat zijn psychose iets goedmaakte voor de ontreddering in zijn jeugd. Psychotisch werd hij het centrum van zijn eigen universum; in dat speciaal voor hem gesponnen web was hij nooit alleen gelaten.<\/p>\n<p>Filosoof Wouter Kusters beschreef op een evenement over waanzin en creativiteit in De Balie zijn psychose als \u2018een uitdrukking van het verlangen naar <em>oneindigheid <\/em>in een wereld die zich <em>eindig <\/em>acht, op een sociaal en cultureel knullige manier. Dat verlangen moet niet volledig gemedicaliseerd worden. Een psychose gaat ergens over. Je brandt door en komt terecht in een wereld waarin allerlei nieuwe verbanden ontstaan. Wat hebben die te betekenen? Je kunt niet aankomen met: niets, het is een ziekte. Je doet mensen tekort door in het medische discours te blijven hangen. Dan blijft er een aantrekkingskracht uitgaan van de psychose. Je wilt ernaar terug. Je bent iets op het spoor gekomen wat over alles gaat. Als daar geen bevredigend antwoord op komt, blijf je dat pad volgen.\u2019<\/p>\n\n<p>In <em>De overtocht <\/em>schrijft filosoof Berry Vorstenbosch, die zelf ook een aantal psychoses doormaakte, dat er een vorm van nostalgie bestaat naar de psychose, omdat die raakt aan het goddelijke. Deze nostalgie wordt volgens Vorstenbosch afgeschermd door angst.<br \/>\nMijn paniek speelt een spel met de psychose; als de dood ben ik voor die schuivende werkelijkheid waarin niets meer op zijn plek blijft, voor het verdwijnen in een wereld zonder houvast. Tegelijkertijd ben ik gefascineerd door de verbanden die mensen leggen in een manie, met name door de manier waarop ze de taal gebruiken in een waan. In een psychose lijkt iemand in de taal te leven. Woorden worden gebruikt als po\u00ebzie.<\/p>\n<p>Mijn moeder zei over de eerste keer dat ze mijn vader zag: \u2018Als hij iets zei, leek het alsof hij onderdeel was van iedere vezel van de wereld en vanuit die eenheid sprak. Waar de taal voor mij en voor de meeste mensen altijd net een tel te laat is, vond hij in zijn manie een plek recht in het hart van de taal, alsof hij van woorden gemaakt was. Hij had geen punten, komma\u2019s of ademruimte nodig. Het verschil tussen binnen en buiten was opgeheven.\u2019<\/p>\n<p>Uit de woorden van Kusters en Vorstenbosch maak ik op dat een psychose je niet alleen overkomt, ze trekt ook aan je. Zelf heb ik altijd het idee gehad dat ik verstrikt zit in het keurslijf van de logische taal; liever wil ik wonen in de hartkamers ervan, al weet ik dat daar ook de gekte huist.<\/p>\n<p>Wat als deze residentie mijn manier is om toe te geven aan de aantrekkingskracht van dat onbekende, het met omfloerste woorden te naderen \u2013 maar de paniek me voor het verdwijnen behoedt?<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p>Dit is een voorpublicatie uit <em>Niemand wilde hier zijn<\/em> van Robin van den Maagdenberg, dat op 5 maart verschijnt bij Querido.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff\ufeff\ufeff\ufeff Dit verhaal is ook te beluisteren. Een psychiater met een volle bos wit haar en lange benen ontvangt me in zijn kantoortje in een gebouw met verlaagde systeemplafonds. \u2018Psychiatrie is een vak van de taal,\u2019 zegt hij. Neem een pati\u00ebnte die hij laatst sprak. Ze wilde geen medicijnen slikken, geen chemische troep in haar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-583542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-zorg","article_type-voorpublicatie"],"acf":[],"author_name":"Robin van den Maagdenberg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=583542"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":583580,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583542\/revisions\/583580"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Robin van den Maagdenberg","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=583542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=583542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}