{"id":583196,"date":"2024-03-02T05:00:42","date_gmt":"2024-03-02T04:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=583196"},"modified":"2024-02-29T12:07:50","modified_gmt":"2024-02-29T11:07:50","slug":"blikjes-rapen-vijftien-cent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/blikjes-rapen-vijftien-cent\/","title":{"rendered":"Ik ging blikjes rapen: stoppen en bukken voor vijftien cent"},"content":{"rendered":"

Deze winter ben ik statiegeld gaan verzamelen. Dat klinkt armoedig, ik weet het. Het is ook armoedig. Toch deed ik het, en behoorlijk fanatiek. Ik wilde zelf voelen hoe het was om raper te zijn, een van de laagste manieren om aan wat extra geld te komen. Bonnetjes waar dertig cent op staat inleveren.<\/p>\n

Er zit een flink aantal stappen tussen het eerste lege blikje \u2013 het was zo\u2019n smal appelsapblikje dat in mijn jaszak paste \u2013 dat ik van straat raapte op het Hoofddorpplein en mee naar huis nam waar ik het in de schuur in de gele bak met statiegeldflesjes en -blikjes gooide, en het als een visser op pad gaan, gewapend met een tas en een stokje om op een gunstig rustig uur met een enorme tas statiegeldmateriaal naar de supermarkt te gaan en korting te krijgen op mijn boodschappen \u2013 een aanzienlijke korting.<\/p>\n

De belangrijkste stap: remmen, stoppen en bukken. Dat doen, gewoon ergens fietsen, een flesje of een blikje waar statiegeld op zit zien liggen, remmen, stoppen en bukken. Meenemen. Inleveren. Vervolgens het bonnetje inleveren.<\/p>\n

Al deze handelingen lijken niet moeilijk, het vraagt echter wel iets om je over je schaamte heen te zetten. Niet het inleveren van een statiegeldbonnetje is het probleem, de raapschaamte is lastig te overwinnen.<\/p>\n

Zeventien lege Grolschblikjes<\/h5>\n

Het begon dus met een appelsapblikje, wat daar weer aan voorafging was mijn verbazing over de staat van de inzamelpunten (vies) en het contact met verschillende mensen in mijn buurt die flesjes en blik verzamelen en enorm veel tijd vragen bij de flessenautomaat. Zo veel tijd dat een praatje logisch is.<\/p>\n

Een eerste belangrijk moment was in de Jumbo vlak bij het Osdorpplein. Bij mijn vaste Jumbo in de Aker was een brand geweest, die week haalde ik onze boodschappen bij de Jumbo verderop. Ik ben honkvast als het om supermarkten gaat, vooral omdat ik een aantal huismerken koop, pasta bijvoorbeeld, en ik vind het prettig die soorten pasta aan te houden en niet voor een week een pak Albert Heijn-penne te kopen. Andere verpakking, andere kooktijd.<\/p>\n

Voor de flessenautomaat stond een man met een rechthoekig houten latje plastic flesjes uit te deuken. Hij handelde snel. Hij haalde 5 euro 20 uit de automaat.<\/p><\/blockquote>\n

In deze Jumbo is de flessenautomaat helemaal achter in de winkel, naast de broodafdeling. Vreemde plek, en slechts \u00e9\u00e9n automaat. De man voor me had drie vuilniszakken vol flesjes en blikjes. Ik had zeventien lege Grolschblikjes, die na een borrel met de buren leeg waren gegaan. In sommige blikjes zat een deuk; de oude gewoonte een blikje fijn te knijpen als-ie leeg is, verdwijnt maar traag.<\/p>\n

De man voor me wierp in een flink tempo zijn blikjes in de automaat. Ongeveer de helft kwam terug waarbij een negatief piepje klonk, voornamelijk bij blikjes. Het geluid van falen. Van niet geaccepteerd worden. De echo van dat geluid zou later nog vaak in mijn hoofd klinken als ik ergens langs een weg stilstond om een blikje op te rapen. Ik vroeg de man waarom al die blikjes niet geaccepteerd werden. Statiegeld op blik bestond al een tijdje. Waren het soms oude blikjes?<\/p>\n

Nee, zei hij. Het zijn blikjes van merken die ze h\u00ed\u00e9r niet verkopen, en dus niet innemen. Hij zou ze later naar een andere supermarkt brengen. Hij wist niet uit zijn hoofd welk statiegeld waar ingenomen werd. Hij gooide gewoon alles in de automaat.<\/p>\n

Op een of andere manier beviel zijn oogopslag me, en zijn daadkracht. Zijn ondernemerschap. Hij had iets nodig, zag een kans, en greep die.<\/p>\n

Zijn opbrengst van deze tien minuten werpen bij deze Jumbo: 8 euro 40. Dat was aanzienlijk. Mijn blikjes gaven me 2 euro 55 korting op mijn boodschappen.<\/p>\n

Het grote verschil, en dat was op dat moment een helder besef: ik had dat geld eerder betaald en kreeg het nu terug. Die man had hoogstwaarschijnlijk niet betaald voor het statiegeld dat hij nu kreeg. Hij verdiende bijna een tientje.<\/p>\n

Het kwartje viel: geld ligt op straat!<\/p>\n

Nieuwe wereld<\/h5>\n

Sinds de invoering van statiegeld op kleine flesjes en blikjes is er in razend tempo een nieuwe wereld ontstaan.<\/p>\n

Enerzijds is dat de grote wereld van de logistiek van de drankenindustrie en de verkooppunten die het materiaal uitgeven, op afgesproken punten inzamelen, vervoeren en hergebruiken.
\nAnderzijds is er de kleine wereld van het sprokkelen die het meest zichtbaar is bij de flessenautomaten bij de supermarkten waar rijen door mensen met grote zakken flesjes en blikjes die het gewone winkelpubliek (even twee flesjes speciaalbier inleveren) ophouden.<\/p>\n

Afgelopen twee maanden, de laatste donkere maanden van dit jaar, begaf ik me in die kleine verborgen wereld van het sprokkelen \u2013 de kant die niet zichtbaar is.<\/p>\n

Die eerste man met zijn drie tassen bij de alternatieve Jumbo sprak ik verder niet over zijn achtergrond. Dat deed ik een week later wel toen mijn eigen Jumbo weer open was. Voor de flessenautomaat stond een man met een rechthoekig houten latje plastic flesjes uit te deuken. Hij handelde snel. Hij haalde 5 euro 20 uit de automaat.
\nHet stokje was nat en kleverig. De man had handschoenen aan. De handschoenen leken te plakken. Het bonnetje plakte aan zijn rechterhand.
\nIk zei: doet me denken aan het eten van mieren.
\nDe man begreep het. Apen doen dat, zei hij.
\nPrecies daar moest ik aan denken. Chimpansees gebruiken stokjes om mieren te vangen. Ze steken een stokje in een mierennest, wachten even tot er een aantal mieren over het stokje loopt en halen het stokje dan terug. Met hun handen ritsen ze de mieren van het stokje.
\nDe man zei: of denk je dat ik een aap ben?
\nDat niet, zei ik. Sorry. Alleen de handeling.
\nGeen probleem, hoor, zei de man. Iedereen die dit doet, kent zijn plek. Het is lager dan de apen in Artis. Die krijgen gewoon hun eten.<\/p>\n

Hij vertelde me dat hij op Schiphol bij de bagage werkte, dat hij sinds zijn scheiding alleen woonde, dat hij een flinke huur moest betalen, dat hij een schuld had, dat het statiegeld hem net even wat lucht gaf. Net even wat minder lasten.<\/p>\n

Op de automaat had ik het bedrag al afgelezen, 5 euro 20. Ik vroeg hem hoe lang hij daarover deed. Praktische vraag. Hij zei: ik doe dit drie dagen in de week. Meestal kom ik hier wel op uit.
\nVijftien euro in de week. Ik rekende uit hoeveel hij per week aan boodschappen uit zou geven. Mijn schatting, omgerekend van wat ik voor mijn gezin van in totaal vijf eters uitgeef: zeventig euro. Dat is inderdaad een aanzienlijke lastenverlichting voor een man alleen. Ruim 20 procent.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Besmeurd<\/h5>\n

De volgende dag, begin december, fietste ik terug van het centrum van Amsterdam naar de Aker, waar ik woon. Het was donker. Zoals altijd was er tot het Surinameplein redelijk wat verkeer, daarna kwam ik slechts twee fietsers tegen. Ergens in de bocht bij het pierenbadje aan de Pieter Calandlaan zag ik in de berm net voorbij de stoep een blikje liggen. Het lag net aan het begin van een haag. Het glinsterde. In een opwelling remde ik. Ik stopte, trok mijn fiets de stoep op en raapte het blikje op.<\/p>\n

Het blikje was helemaal gaaf. Het leek net weggegooid. Spullen die lang op straat liggen raken besmeurd, zeker als het af en toe regent. Dit blikje was schoon.<\/p>\n

Ik hield het blikje ondersteboven. Er druppelde wat appelsap uit. Ik schudde er zoveel mogelijk appelsap uit en stak het toen in mijn jaszak, waar het gemakkelijk in paste.<\/p>\n

Dat was mijn eerste blikje; vijftien cent. Het kostte geen moeite. Wel was ik me ervan bewust dat niemand me had gezien. Overdag zijn hier altijd mensen op straat. Zou ik overdag voor zo\u2019n blikje gestopt zijn? Zou ik overdag, als iedereen me kan zien, bukken voor vijftien cent?<\/p>\n

Wat ik ook direct merkte: het vervolg van de weg naar huis keek ik op een andere manier om me heen. Mijn ogen veranderden. Mijn blik (geen woordspeling) was gericht op de strook weg tussen mezelf en ongeveer tien meter daarvoor. Ik scande de straat, de stoep en de berm, die overal anders was.<\/p>\n

Overal lagen centen.<\/p>\n

Voor een verkochte roman vang ik volgens contract 10 procent van de verkoopprijs ex btw. Dat is 22,99 voor mijn laatste roman min 9 procent btw en daar 10 procent van, maakt 2,10 euro afgerond.<\/p>\n

Stel nou dat ik elke keer als ik op pad ben, en dat is zo\u2019n beetje dagelijks, 2 euro 10 aan statiegeld bij elkaar vind, dan heb ik elke dag \u00e9\u00e9n extra boek verkocht.
\nDat zou mijn ondergrens worden: 2 euro 10.
\nUiteindelijk kwam het erop neer dat ik elke keer bij de boodschappen geen 25 euro maar maximaal 22,50 of minder moest afrekenen. Minstens 10 procent goedkopere boodschappen, dat was een periode lang mijn opbrengst. Waarom deed niemand die ik kende dit? Mensen die klagen dat alles zo duur is geworden, kunnen daar zelf iets aan doen.<\/p>\n

Tien procent korting! Maar daar was ik nu nog niet.<\/p>\n

Winst<\/h5>\n

Dat scannen van de straten deed ik een paar dagen later opnieuw, weer op terugtocht uit de stad. Op een tweede nachtelijke rit zag ik in een flits een grote Spa-fles liggen vlak bij een ondergrondse container. Ik stopte. Meteen dacht ik: ik heb geen tas. Je ziet die mannen bij de statiegeldautomaten altijd met tassen. Die nemen ze natuurlijk van huis mee. Toch raapte ik de fles op, 25 cent.<\/p>\n

Toen zag ik aan de andere kant van de vuilniscontainer een grote boodschappentas van de Albert Heijn, zo\u2019n opvallende blauw-witte, waar eenzelfde fles uitstak. De tas stond tegen de container aan en er zaten een heleboel lege plastic statiegeldflessen in.<\/p>\n

Ik nam de flessen mee naar huis. Ik keek niet hoeveel er in de tas zaten. Een stuk of acht, dacht ik. Dat is misschien wel twee euro. Met de tas een het stuur peddelde ik naar mijn buurt. Bij het Bastion Hotel, net voorbij het viaduct, zag ik twee colablikjes naast een geparkeerde auto liggen. Die nam ik ook mee.<\/p>\n

Het is g\u00eanant om een blikje mee te nemen, om die vijftien cent te bewaren. Je collega\u2019s lachen je uit. Het is cool om de energydrinkblikjes weg te smijten.<\/p><\/blockquote>\n

Er gebeurde iets met me. De vondsten voelden als winst. Niet in de eerste plaats in geld uitgedrukt, maar zoals vangst bij het vissen. Het turen naar een dobber en het wachten waren echter vervangen door een actieve manier van vissen, in beweging en met een zekere alertheid. Die colablikjes waren de dobber waar zachtjes aan getrokken werd. Ze oprapen was toeslaan.<\/p>\n

Tegelijk voelde ik dat de flessen en de colablikjes een kans waren. Dat ik, als ik goed om me heen keek, niet zomaar een minimale vijftien cent zou inzamelen, maar een paar euro. Het leek erop alsof de lastenverlichting die ik voor de man bij de Jumbo uitrekende ook mijn kant op kon komen. Weliswaar geen 20 procent, maar toch. Als wij in een week 175 euro, dat is gemiddeld 25 euro per dag, aan boodschappen uitgaven en ik kon er door simpelweg een beetje opletten een paar euro afhalen, misschien een euro per dag, dan scheelde dat aanzienlijk.<\/p>\n

Was dat mogelijk?<\/p>\n

De grote flessen, het bleken er tien te zijn, en de colablikjes en nog een Red Bullblikje dat ik vlak bij het tuincentrum zag liggen, en een groen Heinekenflesje dat ik uit de berm daar net voorbij opraapte, leverden me 3 euro 40 aan statiegeld op.<\/p>\n

Een schijntje, maar als ik niet geraapt had, dan had ik die 3 euro 40 korting op de volgende boodschappen niet gehad. Dat was een eerste drempel: een nachtelijk en anoniem meesmokkelen van wat flesjes en blikjes, om de volgende keer boodschappen \u2013 ik ga meestal drie keer in de week naar de Jumbo, ik haal voor twee dagen tegelijk \u2013 geen vijftig euro af te rekenen, maar iets meer dan 45 euro.<\/p>\n

Ook dit keer voelde ik de veiligheid van de nacht. Ik was onbespied. Ook dit keer vroeg ik me af of ik de tas met flessen had meegenomen als het klaarlichte dag was en ik ze bij een container zag staan, overduidelijk daar neergezet om door iemand opgepikt te worden.<\/p>\n

Ja, zei ik tegen mezelf. Ook dan neem ik jullie mee.<\/p>\n

Die tas was duidelijk bij de container gezet om opgepikt te worden, een extraatje voor sloebers, gegeven door mensen die niet naar een inleverpunt willen lopen maar ook niet alles in de container willen dumpen. De overige statiegeldflesjes en -blikjes lagen over het algemeen op straat, op een vergeten cola zero-flesje na dat bij station Lelylaan netjes op een betonnen randje bij een bankje onder een van de spoorlijnen was gezet.<\/p>\n

Cool<\/h5>\n

Waarom leveren mensen statiegeld niet in? Waarom belanden zoveel flesjes en blikjes op straat? In april 2023 is statiegeld op blik ingevoerd, al gauw verschenen er berichten dat een flink deel van het blik niet terug ingeleverd werd.<\/p>\n

De praktische reden: bij veel verkooppunten kun je het statiegeldmateriaal niet inleveren \u2013 iets wat ook direct in het nieuws kwam. Ik denk dat de tijd tussen het gebruik en het inleveren het grootste probleem is, in combinatie met schaamte.<\/p>\n

De man met de bouwvakkershelm aan zijn riem die vroeg op een ochtend bij de Jumbo twee blikjes Red Bull kocht, gaat niet de hele dag die blikjes bij zich houden als ze geleegd zijn. Hij neemt ze niet mee naar huis. Hij gooit ze ergens neer, vaak uit de auto.<\/p>\n

Daarbij is het g\u00eanant om een blikje mee te nemen, om die vijftien cent te bewaren. Je collega\u2019s lachen je uit. Het is cool om de energydrinkblikjes weg te smijten.<\/p>\n

Overigens: Red Bull is verreweg het blik dat ik het meest in de berm vond. Het geeft energie. Het wordt gekocht door mensen die energie nodig hebben, die direct energie gaan verbruiken. Red Bull wordt niet gekocht door mensen die wat lekkers voor het weekend gaan halen en na het weekend het statiegeld gaan inleveren.<\/p>\n

Red Bull is snelheid, vandaar dat ze sponsor zijn in de Formule 1. Red Bull is kopen, opdrinken, en de energie die het geeft verbruiken, op dat moment. Red Bull heeft geen tijd voor statiegeld.<\/p>\n

Tijd is precies de variabele die nodig is voor het inzamelen van statiegeldflesjes. Nu heb ik als schrijver veel tijd. Ik kan op een doordeweekse middag om halfdrie op het schoolplein staan om mijn zoontje op te halen. Acht uur per dag aan een roman werken is vrijwel onmogelijk. Overdag boodschappen doen: geen probleem. Een paar uur gaan vissen langs de Slotervaart lukt ook wel. Een uurtje vullen met even wat rondneuzen en een tasje statiegeld bij elkaar sprokkelen lukt ook.<\/p>\n

Om terug te komen op de mensen die flesjes en blikjes weggooien, volgens mij zijn er drie typen weggooiers: mensen met haast, toeristen en automobilisten.<\/p>\n

De eerste groep is de Red Bullgroep. Toeristen hebben vaak geen weet van statiegeld en bovendien weten ze echt niet waar ze die flesjes in moeten inleveren. Wel gooien zij vaak de flesjes en blikjes in de vuilnisbakken, wat ervoor zorgt dat rapers die vuilnisbakken openen en de vuilniszakken doorspitten \u2013 wat erg veel troep geeft.Dat heb ik nooit gedaan. Vissen doe ik ook niet achter de visboer op de Albert Cuyp. Rapen is vinden.<\/p>\n

Automobilisten houden volgens mij niet van lekkende druppende blikjes in hun wagen, want flesjes die met een dop af te sluiten zijn vond ik relatief weinig in de bermen langs de weg, blikjes daarentegen erg veel.<\/p>\n

Dat geeft meteen aan waar je kunt zoeken: in het centrum waar toeristen komen maar waar ook al erg veel statiegeldrapers zijn, maar vooral langs de wegen net buiten de Ring. Met verkooppunt. Benzinepompen even buiten de stad, al staan daar meestal vuilnisbakken waar flesjes en blik in verdwijnen.<\/p>\n

Parkeerplaatsen zijn ideaal. Liefst drukke parkeerplaatsen bij een verkooppunt enigszins uit zicht van bewoonde gebieden. Mijn grootste vangst was bij een parkeerplaats die blijkbaar een hangplek voor jongeren is: 35 statiegeldflesjes en -blikjes, waaronder negen Red Bull en \u00e9\u00e9n grote colafles. Opbrengst: 5 euro 35.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nieuwe bron van inkomsten<\/h5>\n

Op de kamer van mijn dochter van zestien stond een flesje Spa in de vensterbank, vlak bij haar bed. Voor als ze in de avond een slokje water wil.<\/p>\n

Ik zei haar: dat is mijn nieuwe bron van inkomsten, flesjes rapen.
\nPapa, dat is zielig, zei ze.<\/p>\n

De raapschaamte is er niet alleen bij mij.
\nMijn schaamte werd minder. Op de weg tussen de Heemstedestraat en mijn buurt stopte ik overdag zes keer om blik op te rapen, en een keer voor een grote colafles en een Brand-bierflesje: 1 euro 40. Langs de lange rechte polderweg waar veel verkeer is waande ik me anoniem en was ik totaal niet bezig met wat de automobilisten ervan dachten dat ik een blikje in mijn tas liet glijden. Mijn dochter dacht natuurlijk aan de statiegeldrapers die zij in de stad kent, de zwervers die afvalbakken doorwoelen op zoek naar wat kleingeld.<\/p>\n

Toch raakte het me wel. Niemand wil dat je dochter je zielig vindt. Dus ik zei: ik ga erover schrijven. Het is een onderzoek. Als ik schrijf dat ik blikjes van straat raap, denkt toch iedereen dat het fictie is.
\nZe knikte. Ze begreep het.<\/p>\n

De schaamte was kennelijk nog zo groot dat ik een smoes verzon om mijn blikvangst te verantwoorden. Want dat werd het zo langzamerhand wel: vissen. Ik was alert, ik had focus, de dobber stil op het water, het moment van de vangst kwam steeds dichterbij.<\/p>\n

Statiegeld lag overal. Al weken haalde ik gemakkelijk mijn 2 euro 10 per keer. Aan het einde van de eerste maand gaf ik geen 750 euro aan boodschappen uit, maar slechts 660 euro.<\/p>\n

Goeiedag zeg!<\/p>\n

Schaamte bestaat vooral uit reacties van anderen. Niemand van mijn voetbalteam zag me rapen, eventuele modder van een blikje vegen, flesjes leegschudden, in mijn tas schuiven\u2026 Ik wachtte niet op een claxon van een passerende auto. Ik was aan het vissen, en ook dat doe ik volledig onbespied en in mijn eentje. Nu hengelde ik statiegeld naar boven. Voor ieder voorntje vijftien cent.<\/p>\n

Het meest schaamtevolle moment was aan een drukke weg. Er lag een ongedeukt Red Bullblikje (natuurlijk) op de middenberm. Ik zette mijn fiets op de standaard. Ik deed of ik op mijn telefoon keek. Ik wachtte tot er van beide richtingen geen auto\u2019s kwamen, ook al wist ik dat er op deze weg altijd verkeer is. Ik wachtte. Nu was tijd in elk geval de belangrijkste factor. Ik checkte internet. Weer een rits auto\u2019s. Toen leek de weg even verlaten en waagde ik het erop. Ik stak de rijbaan over, pakte het blikje en op de terugweg was er alweer een auto die netjes remde en met zijn lichten het signaal gaf dat ik kon oversteken.<\/p>\n

Dat blikje wisselde ik nog wel in. Later die week, in de trein, lag er een Spa-flesje op de zitting aan de andere kant van het gangpad. Bij mij op de bankjes zaten twee vrouwen. Ik durfde dat flesje niet te pakken.<\/p>\n

Vieze inzamelpunten<\/h5>\n

Opmerkelijk: de vieze inzamelpunten. De twee vrouwelijke schoonmaaksters van mijn Jumbo, ik denk dat ze uit Brazili\u00eb komen want onderling spreken ze Portugees, hebben er een flinke klus aan de twee inzamelautomaten bij de ingang schoon te houden. Dat wil zeggen: niet-plakkerig.<\/p>\n

Ze vegen, dweilen en poetsen wekelijks de complete ingang.<\/p>\n

Statiegeld inzamelen is ingericht op glas. Op flesjes, die mogen niet stuk gaan. Flessen zijn relatief schoon, want ze blijven rechtop staan en zijn gemakkelijk leeg te schudden. Kleine plastic flesjes zijn ook relatief schoon, vanwege de dop. Blikjes zijn erg vies, ze zijn moeilijk leeg te schudden omdat de opening ergens midden in de bovenkant zit. Er blijft altijd vloeistof achter, en vaak is dat plakkerig: suikerdrankjes.<\/p>\n

Op straat kijk je allebei naar mogelijke vangst. Bij de winkel deel je elkaars situatie en gun je elkaar de opbrengst. Op straat word je elkaars concurrent.<\/p><\/blockquote>\n

Het vreemdste is dat blikjes onbeschadigd teruggebracht moeten worden. Een plat blikjes wordt niet geaccepteerd, hetzelfde blikje mooi rond en onbeschadigd levert vijftien cent op. Blik wordt sinds de invoering van statiegeld op blik behandeld als glas. Het zal anders moeilijk zijn blikjes te herkennen als blik door een statiegeldautomaat. Het blijft vreemd: dat enorme volume aan leeg blik. Inzamelen is het verplaatsen van lucht.<\/p>\n

Niet iedereen maakt er een troep van. Zoals er drie typen gooiers zijn, zo zijn er ook drie soorten terugbrengers: de gewone na-het-weekend-terugbrengers, de uit-de-hoogte-types met twee flesjes speciaalbier en de schooiers die toch al vies zijn.<\/p>\n

Van die laatste groep leerde ik een oude man in een scootmobiel kennen. Bij mijn Jumbo is hij kind aan huis. Elke dag doorkruist hij de buurt. Zijn voertuig hangt vol tassen. Volgens mij is hij van Turkse komaf. Of Armeens. Georgisch.<\/p>\n

Hij heeft een pvc-stok. Naast een tas is een stokje onderdeel van de professionele statiegeldraper. Om flesjes mee uit te deuken, en heel soms blikjes die nog net te redden zijn.<\/p>\n

Geen tijd voor dubbeltjes<\/h5>\n

Bij de automaat lever je in wat je gevonden hebt. Op straat kijk je allebei naar mogelijke vangst. Bij de winkel deel je elkaars situatie en gun je elkaar de opbrengst. Op straat word je elkaars concurrent.<\/p>\n

Aan de ringvaart zag ik de oude Turk vanuit zijn scootmobiel speuren naar statiegeld. Hij maakte geen oogcontact, hij keek de straat, de stoep en de berm af. Ik fietste verder en zag voorbij de bocht aan het water een Spa blauwflesje en een Red Bullblikje liggen. Was hij daar niet geweest of had hij die gemist? Het voelde als een overwinning. De vis die hij niet binnenhaalt is voor mij.<\/p>\n

Trouwens, die terugvormstokjes kunnen van hout zijn, maar dat wordt vies en kan breken. Deze Turk gebruikt een stuk pvc-buis, oorspronkelijk bedoeld voor elektriciteitsdraad.<\/p>\n

Op een ochtend stond hij voor me met zijn scootmobiel bij de Jumbo nogal dwingend op de bel te drukken die om assistentie vraagt. Een Chinees leegde twee vuilniszakken blik in de ene automaat, zijn teller stond boven de 35 euro, en de andere automaat zoemde dreigend en op de display was een verbodsbord te zien: buiten gebruik.<\/p>\n

De man die de groenteafdeling beheert, kwam kijken. Die is buiten gebruik, zei hij tegen de Turk. Dat zie je toch.<\/p>\n

En tegen mij zei hij, toen de Chinees zijn bonnetje uit de automaat haalde: ga jij maar, want hij staat hier de hele dag. Daar hoef je geen rekening mee te houden.<\/p>\n

Ik veranderde gedwee in de gewone klant. Ik haalde 2 euro 95 op.<\/p>\n

Dat was niet de vangst van die dag, het was de opbrengst van de vangst. Het vissen gebeurde onderweg, langs een van mijn vaste routes.<\/p>\n

Bij een bedrijventerrein in Sloten raapte ik een Spa-flesje, een Chaufontaineflesje en een energydrinkblikje op, en een man die bij een deur een sigaretje stond te roken riep naar binnen, naar een collega: Henk, ze zijn je voor!<\/p>\n

Hij zei het op een grappige toon en we hadden een kort gesprek over economie. Hij zei: ik heb geen tijd voor dubbeltjes. Ik zei dat ik juist wilde weten hoe het is om de tijd die ik heb te vullen met dubbeltjes. En hoe is dat, vroeg hij. Dat hangt ervanaf hoeveel de teller straks aangeeft, zei ik. Ik zit nu, denk ik, op bijna drie euro. Dat zijn heel veel dubbeltjes, zou mijn zoontje zeggen.<\/p>\n

Iets verderop, achter een bermstrook bij een parkeerplaats, lag een Spa-flesje en er dreef een goud Grolschblikje op zijn kop in de sloot. Ik kon er niet bij. Met een takje viste ik het blikje uit het water. De automaat accepteerde de vangst, vijftien cent.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Opgestoken duim<\/h5>\n

De schaamte bleef. Ogen bleven in mijn rug prikken. Ik wilde onzichtbaar zijn. Overdag was zoeken gemakkelijker, want je kunt de omgeving verder afspeuren, toch ging ik het liefst als het donker was. Ik ging oogcontact vermijden.<\/p>\n

Als er bij de supermarkt iemand achter me stond bij de automaat, met een tas volstrekt schone flesjes, en ik moest wat modder van een blikje vegen om het blikje geaccepteerd te krijgen, en de zoemer \u2013 het weigersignaal \u2013 klonk herhaaldelijk, dan wilde ik terug naar de luxe die mensen hebben wanneer ze niet hoeven te remmen, stoppen en bukken voor vijftien cent. Een luxe die verreweg de meerderheid van alle mensen in Nederland heeft.
\nDie zoemer klonk constant.<\/p>\n

E\u00e9n keer kreeg ik tijdens het rapen een opgestoken duim van een wandelaar. Ook daarbij voelde ik vooral schaamte.<\/p>\n

Vissers verspreiden foto\u2019s van hun vangst: een enorme karper of een meerval. Statiegeldrapers zullen nooit trots zakken blik delen op Insta.<\/p>\n

Ergens in die periode fietste ik met mijn vriendin naar Amsterdam-Oost om een theatervoorstelling te gaan zien. Het was donker. Het was zeker drie kwartier fietsen. Al op de heenweg zag ik een Red Bullblikje (natuurlijk) onder een haag liggen, een Spa Roodflesje, een colablikje en een groene fles waar hoogstwaarschijnlijk ook statiegeld op zat.<\/p>\n

We moesten op tijd bij de voorstelling zijn en ik wilde ons niet ophouden, en ook wilde ik mijn vriendin niet laten wachten; toch voelde het keer op keer, bij elke vondst, als een verlies.<\/p>\n

Nu wilde ik niet met een tas vol statiegeld naar het theater gaan, evenmin als ik op weg naar mijn stamcaf\u00e9 flesjes raap \u2013 dat is alleen voor de terugweg. Na de voorstelling was dat nog moeilijker.<\/p>\n

Op de terugweg na de theatervoorstelling zag ik zes blikjes of flesjes liggen, waaronder twee smalle Red Bullblikjes, en weer stopte ik niet. We hoefden nergens op tijd te zijn, en toch wilde ik haar niet meeslepen in mijn speurtocht. Ik had de neiging de blikjes aan te wijzen. Kijk daar, cola. Kijk daar, een Fantablikje.<\/p>\n

Toen was het genoeg. Dat hele zoeken, speuren, remmen, stoppen, bukken en rapen. Ik wilde terug naar de vrijheid van gewoon een stukje fietsen. Ik wilde geen flesjes of blik meer, ik wilde geen statiegeld meer.<\/p>\n

Die avond op de fiets besloot ik weer op te houden met deze verzamelwoede, want dat was het.Ik richtte mijn blik weer op de straat in de verte, die laatste kilometers langs de Plesmanlaan. Ik zag de lucht weer, ook al was de hemel donker.<\/p>\n

Twee dagen later stapte ik in de tram, op weg van Lelylaan naar huis. Het was druk in de tram. Het duurde even voor ik kon gaan zitten, maar toen er een plekje vrij kwam vlak achter de harmonica zag ik een AA-flesje op de vloer liggen, precies waar ik ging zitten.
\nIk zette mijn tas op de vloer, deed alsof ik iets uit mijn tas moest halen, een boek of een bril, pakte het AA-flesje en stopte het in het zijvak van mijn rugzak.<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Schrijver Jan van Mersbergen is deze winter begonnen met het rapen van blikjes. \u2018Ik wilde zelf voelen hoe het was om raper te zijn, een van de laagste manieren om aan wat extra geld te komen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-583196","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving","article_type-memoir"],"acf":[],"author_name":"Jan van Mersbergen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583196","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=583196"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583196\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":583653,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/583196\/revisions\/583653"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jan van Mersbergen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=583196"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=583196"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}