Ooms, tantes, oma\u2019s, opa\u2019s, buren, huishoudsters, kindermeisjes: alle mensen die niet direct tot een gezin behoren, maar er op enige afstand van staan, kunnen een heilzame invloed hebben op een kind waar ze zich een tijdje over moeten ontfermen. Dat kan zijn voor een vakantie, om uit te rusten, om ouders ruimte geven, voor een logeerpartij. Juist dat dichtbij familiale, maar toch gedistantieerde, schept een ruimte waarin een gevoel van vrijheid kan ontstaan voor kinderen. De oom, tante, oma of opa is maar betrekkelijk verantwoordelijk, staat er genoeg buiten om de last van het echte opvoeden niet te voelen. Het kind is weg van huis, afgesneden van dagelijkse gewoonten, in een nieuwe omgeving, en krijgt de gelegenheid om alles anders te doen. De wereld met andere ogen te zien.<\/p>\n
In twee romans en een klein boek met herinneringen die het afgelopen jaar zijn verschenen komen zulke verhoudingen tussen kinderen en dichtbije vreemden voor: Adriaan van Dis\u2019 Naar zachtheid en een warm omhelzen<\/em>, Tommy Wieringa\u2019s Nirwana<\/em> en Judith Herzbergs Jo<\/em>. Alle drie heel verschillend, maar ze hebben gemeen dat alle drie de vrouwen die zich over de kinderen ontfermen reddende engelen zijn. Beth in Nirwana<\/em>, Ommie in Naar zachtheid<\/em> en Jo bij Herzberg zijn voor de kinderen de warme omhelzing van Van Dis\u2019 titel. Aan die omhelzing hebben ze thuis gebrek, daar komen hun ouders niet aan toe, of doen ze niet genoeg aan.<\/p>\n Hugo in Nirwana<\/em> wordt door zijn gewelddadige tweelingbroer Willem voortdurend gepest en tot bloedens toe in elkaar geslagen. Zijn ouders bemoeien zich niet met de opvoeding van de jongens, dat laten ze min of meer aan Beth over, de huishoudster van de grootvader in zijn Wassenaarse villa. Zonder Beth zou de jonge Hugo verloren zijn. Wanneer ze door omstandigheden haar betrekking bij de grootvader op moet zeggen vat Hugo haar aanwezigheid in zijn leven samen: \u2018Dit is de dag waarop hij ontdekt dat er onherstelbaar verlies bestaat. In de hele wereld zijn er maar twee levende wezens onmisbaar, Leopold [de hond] en zij. Ze heeft hem getroost en aangemoedigd, tuinbroeken voor hem genaaid en een maan, een zon en sterren op zijn favoriete spijkerjasje geborduurd. Ze is zijn moeder geweest.\u2019<\/p>\n Hoewel Judith vaak toenadering zocht en wilde kussen en omhelzen, \u2018ook veel later nog\u2019, kwam het daar niet van.<\/p><\/blockquote>\n Adriaan in Met zachtheid<\/em> is nog een slagje gevoeliger dan Hugo en \u2018smolt\u2019 als achtjarige op Ommies schoot, \u2018aanvankelijk tegenstribbelend\u2019. Wanneer hij \u2018gevangen was in haar armen gloeide hij van geluk\u2019. \u2018Niemand raakte hem thuis zo zacht aan.\u2019 Zijn zusters soms als ze hem insmeerden met kajapoetolie om zijn zenuwen te kalmeren. Grootvader raakte hem nooit aan, hij verdeed zijn tijd niet met \u2018aanstellerij\u2019.<\/p>\n Hoe anders bij Judith Herzberg en Jo. Dat Jo, die vanaf Judiths geboorte in 1934 bij de familie Herzberg was, niet door haar op schoot werd genomen (\u2018Judith doe niet zo raar!\u2019) doet niets af aan de hechtheid van de band tussen de twee. Hoewel Judith vaak toenadering zocht en wilde kussen en omhelzen, \u2018ook veel later nog\u2019, kwam het daar niet van. Het op schoot zitten was meer voorbehouden aan haar moeder. Dat mag zo zijn, haar moeder was bezig met haar carri\u00e8re. Jo was er voor Judith (en niet voor haar veel oudere broer en zus).<\/p>\n Aanleiding om het over Jo te hebben is de envelop die Judith Herzberg in 1991 van Jo had gekregen en samen met een verkruimeld leren mapje met foto\u2019s na lange tijd terugvond. In de envelop zaten \u2018fliedertjes\u2019, tekeningen gemaakt toen ze vier, vijf of zes jaar was, papiertjes met een delicaat met kleurpotlood getekende bloem, een boom, een kabouter, een paar paddestoelen en een prachtige kaart voor Jo\u2019s verjaardag. \u2018Jo\u2019 staat er vaak zo maar bij.<\/p>\n Judith mag dan niet bij Jo op schoot gezeten hebben, Jo kon geen middag of dag weg. Herzberg kan haar jonge leven indelen in de manieren waarop ze dan huilde. Het krijsen als baby ging over in brabbelend huilen als peuter, gevolgd door het echte schreien van verdriet, overgaand in het \u2018nare geluid\u2019 waarmee je iets van een ander gedaan kunt krijgen. Het stille snikken in haar kussen was iets voor na haar twaalfde. Herzberg kan zich bij dat huilen Jo goed herinneren. Dat herinneren lukt niet altijd. Het is heel vaak \u2018tasten\u2019 naar flarden en niet toegeven aan de aanvechting om maar iets te raden of te bedenken dat in de buurt komt.<\/p>\n Als niet-joodse mocht Jo in de oorlog niet langer bij de familie Herzberg werken. Ze komt bij mevrouw Wiarda Beckman (\u2018tante Dientje\u2019) op de Apollolaan in dienst. Daar duikt Judith een tijdje onder. De familie Herzberg raakt op drift, woont in Boxtel, Wieringen, Amsterdam, Blaricum, en in kamp \u2018De Biezen\u2019 in Barneveld. Op de dag dat het kamp ontruimd wordt neemt Jo vanuit Amsterdam de trein naar Barnveld en ontmoet bij toeval op het perron de man die de vlucht van Judith en haar zus Esther heeft geregeld door hen in een greppel te verbergen. Daar schrikken ze zich dood van een Duitse herder die bij hen komt snuffelen. Die blijkt, net als zijn baasje, goedaardig te zijn. Judith wordt door Jo meegenomen naar Amsterdam. Daar moet ze weer naar een nieuw onderduikadres, dit keer helemaal in Groningen. Ook daar, zoals overal elders, verlangen naar Jo. De ouders zijn ondertussen lange tijd gescheiden geraakt van de kinderen, maar worden in 1945 herenigd in het gastvrije huis van tuinarchitect Mien Ruys aan de Amstel. Altijd was Jo voor Judith in de buurt en zorgde ze voor \u2018reddingen\u2019, of die nu gepland waren of het gevolg van toeval.<\/p>\n Jo van Herzberg, Ommie van Van Dis en Beth van Wieringa zijn sterke personages met wie gevoelens onder woorden worden gebracht die dankzij Herzberg, Wieringa en Van Dis zullen overleven.<\/p><\/blockquote>\n Herzberg wil dat Jo al schrijvend en zoekend in haar geheugen tevoorschijn komt, liefst zo concreet mogelijk. Met wat ze zich weet te herinneren \u2018overleeft\u2019 Jo in haar. Opgedeeld overleefde ze ook al in de verschillende vrouwen die Herzberg in de loop der jaren voor haar toneelstukken heeft bedacht. Dat zijn de flinke, slimme, de zorgzame vrouwen. Ze probeert Jo nog dichterbij te halen door haar te vergelijken met Angela Merkel. Nog specifieker wordt Herzberg wanneer ze zegt Kamala Harris haar carri\u00e8re richting Capitol Hill niet te misgunnen, maar toch overvalt haar een \u2018weerbarstige wrevel\u2019. Wat is de waarde van Harris\u2019 carri\u00e8re naast een Jo, een Jo die enthousiast komt laten zien wat er aan verweesde voorwerpen zit in de verrassingsdoos die ze op een veiling heeft gekocht. De Jo die in Herzberg overleeft is misschien geen spectaculaire vrouw, maar wel flink, slim en zorgzaam, iemand die om \u2018fliebertjes\u2019 geeft die voor Judith bewaard moesten worden.<\/p>\n Hoe verschillend van Jo ook, Ommie van Adriaan van Dis en Beth van Tommy Wieringa zijn ook twee sterke personages met wie, net als met Jo, gevoelens onder woorden worden gebracht die dankzij Herzberg, Wieringa en Van Dis zullen overleven.<\/p>\n Jo<\/em> door Judith Herzberg is uitgegeven door De Harmonie.<\/p>\n<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ooms, tantes, oma\u2019s, opa\u2019s, buren, huishoudsters, kindermeisjes: alle mensen die niet direct tot een gezin behoren, maar er op enige afstand van staan, kunnen een heilzame invloed hebben op een kind waar ze zich een tijdje over moeten ontfermen. Dat kan zijn voor een vakantie, om uit te rusten, om ouders ruimte geven, voor een […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-582453","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-carel-peeters-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582453","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=582453"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":582460,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582453\/revisions\/582460"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=582453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=582453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}op schoot zitten<\/h5>\n
fliebertjes<\/h5>\n