{"id":582405,"date":"2024-01-18T05:00:54","date_gmt":"2024-01-18T04:00:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=582405"},"modified":"2024-01-17T12:55:14","modified_gmt":"2024-01-17T11:55:14","slug":"links-rechts-denken-werkt-niet-meer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/links-rechts-denken-werkt-niet-meer\/","title":{"rendered":"Links-rechts denken werkt niet meer: op naar een nieuw waardenmodel"},"content":{"rendered":"

Bij de Nederlandse verkiezingen heeft ongeveer de helft van de bevolking een proteststem uitgebracht en we komen steeds meer terecht in polarisatie, in \u2018wij tegen zij\u2019, zoals in de VS of Polen. Wij hebben meer partijen (er deden er 26 mee, vijftien daarvan zijn in de Tweede Kamer gekomen) en denken daarom dat het hier zo\u2019n vaart niet zal lopen. Maar ook bij ons maakt vijanddenken dat er nauwelijks nog iets opgelost kan worden. Wat is er eigenlijk aan de hand? En hebben we nog iets aan de termen \u2018links\u2019 en \u2018rechts\u2019 om te duiden wat de kiezer wil?<\/p>\n

Wij pleiten voor iets beters: het waardenmodel van de zes psychologische voorkeuren die gaan over wat mensen waardevol of belangrijk vinden. Daarmee kun je stemgedrag beter verklaren en meningsverschillen overbruggen. Als je iedereen in z\u2019n waarde laat, kun je tot samenwerking komen.<\/p>\n

Behoeften<\/h5>\n

Psycholoog Graves ontdekte vorige eeuw dat mensen hun waarden aanpassen aan hun leefomstandigheden. In een dorp is het bijvoorbeeld belangrijk dat je het goed kunt vinden met de anderen, in een grote stad is het belangrijker dat je weet hoe concurrentie werkt.<\/p>\n

Ieder mens heeft bepaalde behoeften die zich vertalen in waarden. Je kunt deze grofweg indelen in zes voorkeuren, of \u2018kleuren\u2019, blijkt na een halve eeuw wereldwijd onderzoek door de psychologen Graves, Beck en Cowan<\/a>. Elke kleur heeft een bepaalde kracht en positieve en negatieve kanten:<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n
Waardenkleur<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Nadruk op<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Identificatie met<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Kracht<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
+ Zorgt voor:<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
– Schiet door in:<\/strong><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n
Paars<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Wij<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Familie, stam, volk<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Gemeenschapszin<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Veiligheid en tradities<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Vreemdelingenhaat \u2018de racist\u2019<\/strong><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n
\n
Rood<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Ik<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Medestanders<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Strijdlust & daadkracht<\/strong><\/p>\n

(instinct)<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n

\n
Opkomen voor zichzelf of verdrukten<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Populisme, rebellie, opportunisme<\/strong><\/p>\n

\u2018de boze burger\u2019<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n
Blauw<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Wij<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Natiestaat<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Rechten & plichten (moraliteit)<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Orde en gezag<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Nationalisme, regelzucht<\/strong><\/p>\n

\u2018de bureaucraat\u2019<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n
Oranje<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Ik<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Wereldmarkt\/economie<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Competitie & innovatie<\/strong><\/p>\n

(rationaliteit)<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n

\n
Welvaart<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Graaien, globalisme<\/strong><\/p>\n

\u2018de koopman\u2019<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n
Groen<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Wij<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Wereldgemeenschap\/ecologie<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Harmonie & verbinding<\/strong><\/p>\n

(ethiek)<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n

\n
Welzijn<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Politiek correct, soft, woke<\/strong><\/p>\n

\u2018de dominee\u2019<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n
Geel<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Balans<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Alle bovenstaande<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
\n

Synergie<\/strong><\/p>\n

(intu\u00eftie)<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n

\n
Systeemintegratie<\/strong><\/div>\n<\/td>\n
\n
Voor de troepen uit \u2018het orakel\u2019<\/strong><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Verkiezingen zijn er om steeds die maatschappelijke problemen naar boven te halen waarvan de bevolking vindt dat die moeten worden aangepakt. In plaats van te constateren dat de kiezer \u2018rechts heeft gestemd\u2019, kun je beter nagaan vanuit welke kleur<\/em> hij stemt.<\/p>\n

Bijvoorbeeld vanuit paars wanneer hij zich niet meer herkent in mensen om zich heen; vanuit rood wanneer hij zich achtergesteld of bedreigd voelt; vanuit blauw als hij ontevreden is over het functioneren van de rechtsstaat; vanuit oranje als hij vindt dat hij al genoeg belasting betaalt, vanuit groen als hij zich zorgen maakt om het klimaat of discriminatie, vanuit geel als hij vindt dat het systeem\u00a0niet meer voldoet.<\/p>\n

Mensen hebben niet alleen bepaalde behoeften, ze maken ook steeds een afweging tussen ik (vrijheid) en wij (solidariteit). Elke kleur legt de nadruk op een van beide. Ook een gezonde samenleving pendelt tussen deze polen. Deze slingerbeweging heeft lange tijd het karakter gehad van een strijd tussen enerzijds arbeid (WIJ-pool), vertegenwoordigd door de links-progressieve PvdA en anderzijds kapitaal, vertegenwoordigd door de rechts-conservatieve VVD (IK-pool).<\/p>\n

Interessant is dat partijen die nu<\/em> succesvol zijn, zich zowel profileren op IK als op WIJ. PVV, NSC en BBB doen beloftes op het gebied van IK-thema\u2019s zoals soevereiniteit en immigratie \u00e9n op WIJ-thema\u2019s zoals bestaanszekerheid, zorg en wonen.<\/p>\n

Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het oranje liberale marktdenken en daarmee ook het IK-denken gaan domineren. De VVD, vertegenwoordiger van dat gedachtegoed, is vanaf 2010 onafgebroken aan de macht geweest. Het IK-denken is de laatste jaren sterker dan het beleven van WIJ.<\/p>\n

Vasthouden aan eigen kleur<\/h5>\n

Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Nederlandse handelsbelangen het blikveld van mensen verruimd van vooral nationaal (blauw) naar economisch internationaal (oranje). Denk aan de Europese interne markt en de enorm toegenomen wereldhandel. De daarmee gepaard gaande uitbuiting van arbeiders in lagelonenlanden en de klimaatverandering verruimden het blikveld van sommigen verder naar ecologisch internationaal (groen). Voor anderen, die vanuit rood\/blauwe waarden leven, is dat een ver-van-mijn-bed-show. Oranje en groen leiden in hun ogen de aandacht en het geld af van problemen als bestaanszekerheid, zorg, wonen en immigratie, die vooral op nationaal, regionaal of lokaal niveau worden ervaren.<\/p>\n

De polarisatie tussen de oranje\/groene en de rood\/blauwe waarden heeft tot gevolg dat ze steeds verder van elkaar af komen te staan en nauwelijks nog contact hebben met elkaar.<\/p><\/blockquote>\n

Mensen hebben de neiging vast te houden aan hun eigen kleur in dit model en de strijd aan te gaan met de andere. Op dit moment gaat de strijd om de macht tussen enerzijds oranje\/groen en anderzijds rood\/blauw. De succesvolle, doorgaans hoger opgeleide, internationaal actieve oranje\/groenen zijn het spel steeds meer gaan bepalen. Zij waren tot voor kort het best vertegenwoordigd in Den Haag. Anderen gaan mee in de duiding van \u2018de gevestigde orde\u2019 of \u2018de elite\u2019 die hen in de steek laat. Zij zetten zich af tegen die elite door leiders te steunen die oranje\/groen eens goed de waarheid zeggen en beloven orde op zaken te stellen.<\/p>\n

Beide kampen werken de polarisatie in de hand. Oranje\/groen Nederland geeft met betweterigheid de rood\/blauwe medeburger het gevoel dat men in Den Haag op hem neerkijkt. Ondertussen ontkent rood\/blauw de uitdagingen op wereldschaal en wil terug naar een ge\u00efdealiseerd verleden. Oranje\/groen maakt de grote fout zich niet te realiseren dat er alleen maatschappelijk draagvlak voor hun idee\u00ebn komt als zij iedereen <\/em>meenemen. Gebeurt dat niet dan komt rood\/blauw in opstand. En dat is precies wat er aan de hand is.<\/p>\n

Doorschieten in eigen gelijk<\/h5>\n

De polarisatie tussen de oranje\/groene en de rood\/blauwe waarden heeft tot gevolg dat ze steeds verder van elkaar af komen te staan en nauwelijks nog contact hebben met elkaar. Daardoor corrigeren de kleuren elkaar niet meer en schieten ze door in hun eigen gelijk:<\/p>\n