De wieken van de molens in het Limburgse weidelandschap draaien gestaag. Bij vlagen valt er regen. Aan de rand van het veld staan een informatiebord, een picknicktafel en een oplaadpunt voor e-bikes. De twee molens zijn in bezit van de Limburgse energieco\u00f6peratie Zuidenwind. Bestuurslid Andres Bauer wijst naar een perceel met grashalmen en struiken: \u2018Dat is een voedselbos. Het ziet er alleen een beetje troosteloos uit in de herfst.\u2019<\/p>\n
In een elektriciteitshuisje, beschut tegen wind en regen, vertellen Bauer en buurtbewoner Pieter Nuij over de ontwikkeling van windturbines in het dorpje Ospeldijk, een paar kilometer verderop. \u2018Het leek me een leuke uitdaging om ervoor te zorgen dat die in lokaal eigendom zouden komen,\u2019 zegt Bauer. Nuij, de oprichter van de Dorpsraad, trad op als gespreksleider bij de eerste informatieavond. \u2018Er waren gelijk aanvallen op de persoon,\u2019 vertelt Nuij. \u2018Dat had buskruit kunnen zijn.\u2019 Maar het lukte om de boel te sussen. De co\u00f6peratie hield goed contact met kritische omwonenden en de molens kwamen er in recordtempo. Bauer is er trots op: \u2018Ik ben geen communicatiedeskundige. Ik was gewoon een pottenbakker die toevallig z\u2019n vinger opstak.\u2019<\/p>\n
Toevallig? Niet helemaal. Achteraf ziet hij het bouwen van de windmolens als een belangrijke stap in zijn zoektocht naar een betere samenleving. Een zoektocht waarbij een veldje met windturbines, een voedselbos en een e-bike-oplaadpunt een rolletje krijgen in een grote politieke idee\u00ebnstrijd: het communisme versus het kapitalisme.<\/p>\n
Die zoektocht begon in zijn ouderlijk huis. Hier leerde hij om kritisch naar de samenleving te kijken, ook al was zo\u2019n blik niet vanzelfsprekend. Bauer werd in 1967 geboren in Dresden in Oost-Duitsland, het communistische land dat door de beruchte Stasi in een ijzeren greep werd gehouden. \u2018In de DDR behoorde ik tot een kleine groep van bevoorrechte mensen,\u2019 vertelt hij aan de keukentafel. \u2018Mijn vader was dominee. Niet zozeer om het woord van god te verkondigen, maar omdat de kerk in Oost-Duitsland een van de weinige plekken was waar je voor jezelf mocht denken.\u2019<\/p>\n
\u2018Mij werd thuis geleerd: doseer goed, dan kun je meer veranderen dan als je je honderd procent radicaal opstelt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Maar wel met mate. \u2018Het was koorddansen. Als je met protestborden over straat liep dan verdween je naar de gevangenis. Er waren veel mensen die het vreselijk hadden. Die vertellen een ander verhaal dan ik. Daarom werd mij thuis geleerd: doseer goed, dan kun je meer veranderen dan als je je honderd procent radicaal opstelt.\u2019<\/p>\n
Inkomensverschillen<\/h5>\n
Zijn komst naar Nederland was geen vlucht uit de DDR, ondanks de schaarste \u2013 \u2018boter kocht je wanneer er boter was\u2019 \u2013 en onvrijheid. \u2018Ik heb nooit geloofd dat het gras in het westen zoveel groener was. Mijn vriendin studeerde in Nederland en ik was al afgestudeerd, dus het was een praktische overweging, voor de liefde.\u2019<\/p>\n
En het gras heeft hij ook nooit als groener ervaren. \u2018Het was anders, maar ook niet perfect. Ik had al gauw door dat je hier zo vrij bent als dat je portemonnee dik is. In Nederland waren de inkomensverschillen veel groter dan in Oost-Duitsland. Daar verdiende een chirurg hoogstens twee keer zoveel als een fabrieksarbeider. De dokter woonde in een iets mooier huis en had andere vrienden, maar het verschil met die arbeider was uiteindelijk niet zo groot.\u2019<\/p>\n
Vanuit Nederland zag Bauer hoe de Berlijnse muur in 1989 viel, waardoor oost en west niet langer van elkaar gescheiden waren. Er waaide een nieuwe wind. \u2018Ik hoopte op een beter socialisme, maar dat kwam er niet. Toen begon mijn zoektocht naar een tussenvorm. Met het dwingend gemeenschappelijke van communistisch Oost-Duitsland aan de ene kant. Waar je samenwerkt om basisbehoeften te vervullen, maar je geen eigen initiatief mag nemen. En aan de andere kant het liberale kapitalisme van Nederland, waar winstbejag en individuele creativiteit worden beloond, maar ongelijkheid in de hand wordt gewerkt. Ik heb beide samenlevingen meegemaakt, verenig ze in mijn lijf, en ben altijd blijven zoeken naar een rechtvaardiger midden.\u2019<\/p>\n
\u2018Ik wil gewoon molens bouwen\u2019<\/h5>\n
Die zoektocht voerde hem langs de studies antropologie en sociologie en in de tussentijd zag hij hoe Nederland ongelijker werd, maar het leven ging door. Via een omweg kwam hij in Nederweert terecht, een dorpje in Midden-Limburg, waar hij aan de slag ging als pottenbakker. \u2018Ik maakte replica\u2019s van oude kannen, kookpotjes en drinkbekers voor musea en de gemeente.\u2019<\/p>\n
\u2018Langzaam zag ik dat de co\u00f6peratieve vorm precies de tussenvorm is waar ik naar op zoek was. Als Zuidenwind werken we samen aan het vervullen van een basisbehoefte.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Hij voelde zich thuis in Limburg en waardeerde de gemeenschapszin. \u2018Toen we hier kwamen, werden we op dag \u00e9\u00e9n uitgenodigd om lid te worden van de buurtvereniging en onze buurman bood meteen aan ons met zijn trekker te helpen bij de verhuizing.\u2019 Jaren later wilde hij dat saamhorigheidsgevoel verder aanwakkeren. \u2018Ik kon makkelijk een dagdeel in de week vrijmaken om iets terug te geven aan de gemeenschap.\u2019<\/p>\n
Zo kwam hij bij de energieco\u00f6peratie Zuidenwind terecht.<\/p>\n
In eerste instantie legde hij geen link met zijn politieke zoektocht, dat kwam pas later. \u2018Ik werd gevraagd om bij het bestuur te komen. Tijdens de eerste vergadering riep ik nog: \u201cDie hele co\u00f6peratie kan me niet veel schelen, ik wil gewoon molens bouwen!\u201d\u2019<\/p>\n
\u2018Ausgetrickst\u2019<\/h5>\n
Zo geschiedde. Bauer hielp met de ontwikkeling van windpark Ospeldijk, waardoor het aantal molens in bezit van Zuidenwind opliep tot vijf. De turbines bezorgden de co\u00f6peratie in 2021 bijna 1,7 miljoen euro winst en in 2022 zelfs 4,5 miljoen dankzij de hoge energieprijzen.<\/p>\n
Al dit geld vloeit weer terug naar de omgeving. Zo krijgen de co\u00f6peratieleden die geld inlegden voor de molens rendement. Daarnaast stroomt er geld naar lokale verenigingen en omgevingsfondsen waar buurtbewoners aanspraak op kunnen maken. Zo is in het dorp Heibloem weer een busdienst opgetuigd met een bijdrage uit zo\u2019n fonds. Het laatste deel gebruikt Zuidenwind om nieuwe windmolens te bouwen en andere co\u00f6peraties te ondersteunen.<\/p>\n
Gaandeweg begon Bauer steeds meer te zien in de co\u00f6peratieve aanpak. \u2018Ik zat eindeloos in de auto met onze secretaris, Albert Jansen. Keer op keer legde hij de idee\u00ebn achter de co\u00f6peratie uit. Langzaam zag ik dat de co\u00f6peratieve vorm precies de tussenvorm is waar ik naar op zoek was. Als Zuidenwind werken we samen aan het vervullen van een basisbehoefte, in dit geval stroom, maar de winsten gaan niet naar een klein groepje mensen, maar naar de omgeving. Tegelijk wordt de co\u00f6peratie gestimuleerd om te ondernemen en creatief te zijn. We willen nieuwe molens bouwen en andere projecten realiseren. Precies dit soort initiatief werd in Oost-Duistland de kop ingedrukt. De winst kan niet hoog genoeg zijn, maar dat is geen individuele winst. Dit geld komt ten goede aan de gemeenschap. Mensen vragen me weleens naar het grootste succes van onze co\u00f6peratie. Dan antwoord ik met een Duitse zin, die zich niet makkelijk laat vertalen: \u2018<\/p>\n
Wir haben den Kapitalismus ausgetrickst<\/em>. Het betekent iets als: We zijn het kapitalisme te slim af geweest. We hebben die molens aan de markt ontfutseld om ze voor de gemeenschap te laten werken. En dit hebben we niet theoretisch uitgedacht, maar gewoon gedaan. We maken de samenleving een beetje rechtvaardiger zonder revolutie. Ik krijg daar nog altijd kippenvel van.\u2019<\/p>\n\n
Twee buitenstaanders<\/h5>\n
Geen revolutie, maar wel een flinke dosis tact. Terug bij het windpark vertellen Nuij en Bauer dat het vooral voor hen, als \u2018import\u2019, voorzichtig werken is. Ook Nuij komt oorspronkelijk niet uit de omgeving. \u2018In deze gemeenschap worden problemen vaak toegeschreven aan de \u2018hoge heren in Holland\u2019. Als je als buitenstaander met wilde idee\u00ebn komt, word je gauw als \u2018Hollander\u2019 weggezet.\u2019<\/p>\n
Nuij is op verzoek van Bauer meegekomen om te illustreren hoe voorzichtig ze te werk moeten gaan. Nuij is doordrongen van de noodzaak van de energietransitie \u2013 \u2018anders kan ik mijn kinderen niet meer recht in de ogen aankijken\u2019. Hij is nog altijd betrokken bij het beheer van het omgevingsfonds van Windpark Ospeldijk. Toch werd hij geen lid van Zuidenwind, juist om de co\u00f6peratie te steunen: \u2018Zo heb ik geen financieel belang bij besluiten over de molens en kan ik mijn onafhankelijkheid bewaken.\u2019<\/p>\n
\u2018Ik kan niet in m\u2019n eentje een windpark bouwen. Alle co\u00f6peratieleden, omwonenden, de gemeente en allerlei bedrijven, die moeten dat uiteindelijk doen. Allemaal.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Ook Bauer zelf gaat strategisch te werk. Niet iedereen krijgt een groot verhaal over politieke idealen voorgeschoteld. Hij vertelt graag over de Provinciale Statenverkiezingen in 2019, toen hij aanklopte bij de PVV. Landelijk wilde de partij geen nieuwe windmolens op land, maar Bauer wist de Limburgse afdeling ervan te overtuigen dat \u2018Henk en Ingrid\u2019 kunnen profiteren van molens in lokaal eigendom. In het provinciale verkiezingsprogramma uit 2019 is dan ook te lezen dat PVV geen enkele nieuwe molen wilde, met uitzondering van \u2018buurtgedragen, co\u00f6peratieve initiatieven\u2019.<\/p>\n
Maar Bauer heeft nog een tweede reden waarom hij Nuij uitnodigde: hij wil niet de indruk wekken dat hij het allemaal alleen doet. \u2018Ik kan niet in m\u2019n eentje een windpark bouwen. Alle co\u00f6peratieleden, omwonenden, de gemeente en allerlei bedrijven, die moeten dat uiteindelijk doen. Allemaal.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De wieken van de molens in het Limburgse weidelandschap draaien gestaag. Bij vlagen valt er regen. Aan de rand van het veld staan een informatiebord, een picknicktafel en een oplaadpunt voor e-bikes. De twee molens zijn in bezit van de Limburgse energieco\u00f6peratie Zuidenwind. Bestuurslid Andres Bauer wijst naar een perceel met grashalmen en struiken: \u2018Dat […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-582365","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","dossier-natuur","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Olaf Geurts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=582365"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":582577,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/582365\/revisions\/582577"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Olaf Geurts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=582365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=582365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}