Stel, de uitgever van Vrij Nederland wil een verdiepte fietsenstalling bouwen op het parkeerterrein naast het kantoor in Amsterdam, op de plek waar nu nog een boom staat. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari moeten we dan een vergunningcheck doen in het Omgevingsloket voor drie activiteiten: het kappen van een boom, graven in de grond en de bouw van een schuur.<\/p>\n
Wie zich in een kafka\u00ebsk formulierendoolhof wil verliezen, kan nu al oefenen in de demo-versie<\/a>. De vergunningcheck voor het fietsenschuurtje voert langs een lange trits vragen van Rijk, provincie, gemeente en waterschap. Hoe groot is de boom die we omhakken? Staat die in de tuin of niet? Hoe diep wordt het gat dat we graven? Krijgt het schuurtje een dak? Waarom willen we eigenlijk graven? (met antwoordopties als: \u2018aanleggen spoorweg of luchthaven\u2019, \u2018archeologische opgravingen\u2019 en \u2018aanleg sportterrein\u2019). Deels willen die overheidslagen hetzelfde weten, dus er zit een oeverloze herhaling in.<\/p>\n De vraag van de provincie of er misschien beschermde dieren in de buurt zitten, leidt naar een externe applicatie met de spitsvondige naam BeSi (Beschermde Soorten Indicator). Als het programma niet vastloopt, komt er een rapport uit dat ons wijst op de aanwezigheid van onder meer eksters, bruine kikkers, vleermuizen en konijnen rond de VN-redactie. Maar omdat de gekozen werkzaamheid \u2013 uit een lijst met honderden opties selecteerden we \u2018fietsen\u2019 \u2013 nieuw is, blijft onduidelijk wat de impact op deze dieren is.<\/p>\n Het waterschap maakt het nog lastiger door voor onze graafwerkzaamheden te vragen of deze bedoeld zijn om \u2018een tank of drukvat te plaatsen\u2019, dan wel \u2018een explosiegevaarlijke stof of installatie te plaatsen\u2019. We moeten er \u00e9\u00e9n kiezen. Vullen we niets in, dan is de vragenlijst niet compleet. Aan het eind van het traject adviseert het Omgevingsloket: \u2018Neem contact op met uw gemeente\u2019.<\/p>\n \u2018Dat is het advies dat bijna iedereen krijgt,\u2019 reageert Eerste Kamerlid Saskia Kluit als we haar onze queeste in het Omgevingsloket voorleggen. De senator van GroenLinks-PvdA deed zelf ook pogingen<\/a> om duidelijkheid te krijgen over vergunningen voor simpele klussen in en om het huis, met weinig resultaat. \u2018Er gaan heel veel klachten komen,\u2019 verwacht Kluit. \u2018Van mensen die het niet voor elkaar krijgen een vergunning aan te vragen voor iets eenvoudigs als het omkappen van een boom. Dat wordt je onmogelijk gemaakt. Het advies na zo\u2019n check is altijd om je gemeente te bellen. Dat gaat tot enorme werkdruk leiden.\u2019<\/p>\n De ingewikkelde vragenlijst, waarin burgers door dezelfde hoepels moeten springen als projectontwikkelaars, baggerbedrijven en chemische fabrieken, is slechts een van de probleempunten van de Omgevingswet. Niet voor niets wordt de invoering ervan wel de grootste wetgevingsoperatie sinds Thorbecke genoemd. Het nieuwe omgevingsrecht kent een Omgevingswet, vier algemene maatregelen van bestuur en de Omgevingsregeling. Daarin zijn duizenden regels opgenomen, afkomstig uit tientallen bestaande wetten, algemene maatregelen van bestuur en ministeri\u00eble regelingen. Voor een deel daarvan verschuift de verantwoordelijkheid van het Rijk naar gemeenten.<\/p>\n Maar lang niet alle gemeenten zijn daar klaar voor. Belangrijke afspraken over bijvoorbeeld burgerinspraak zijn vaak nog niet gemaakt. Bovendien hapert de techniek. Mede daarom is de invoering van de wet al vijf keer uitgesteld. \u2018En die problemen zijn nog steeds niet opgelost,\u2019 zegt senator Saskia Kluit, die om die reden ook bij de laatste Eerste-Kamerdebatten in november kritisch bleef. Maar nog eens uitstel, daar wilde verantwoordelijk minister Hugo de Jonge niet aan. Per 1 januari is de Omgevingswet van kracht.<\/p>\n Het vooruitzicht dat ondernemers straks met minder regels te maken krijgen, maakt organisaties als MKB Nederland en VNO-NCW voorstander van invoering van de Omgevingswet.<\/p><\/blockquote>\n Het idee achter de Omgevingswet is dat iedereen die iets wil in de leefomgeving \u2013 van dakkapel tot woonwijk en van fietsenschuur tot distributieloods \u2013 dat makkelijker voor elkaar krijgt. Met de Omgevingswet verdwijnen de bestemmingsplannen die we nu kennen, en krijgen gemeenten \u00e9\u00e9n omgevingsplan met algemene regels voor de leefomgeving. Plannen die binnen de regels passen, kunnen dan in principe altijd doorgaan.<\/p>\n Dat kan voor problemen zorgen, zegt Kluit. \u2018Er zijn bijvoorbeeld gemeenten die geen regels hebben voor varkensstallen, simpelweg omdat er geen varkenshouderijen in die gemeente zijn. Varkenshouders kunnen dan op zoek naar een gemeente met weinig regels om grote stallen te gaan bouwen.\u2019 Het vooruitzicht dat ondernemers straks met minder regels te maken krijgen, maakt organisaties als MKB Nederland en VNO-NCW voorstander van invoering van de Omgevingswet.<\/p>\n Plannen die niet in het omgevingsplan passen, kunnen een \u2018buitenplanse\u2019 vergunning krijgen. Onder de oude wet ging de gemeenteraad daarover. Alleen bij \u2018kruimelgevallen\u2019, zoals een dakkapel, mocht het gemeentebestuur zelf een beslissing nemen. Maar onder de Omgevingswet is het precies andersom, legt Kluit uit. Het college van b en w besluit over die vergunningaanvragen, tenzij de gemeenteraad in een \u2018participatieparagraaf\u2019 een bindend adviesrecht of verplichte burgerparticipatie opeist.<\/p>\n \u2018Maar bij de laatste check hadden nog maar 38 gemeenten zo\u2019n paragraaf opgesteld,\u2019 zegt Kluit. \u2018Dat leidt er straks toe dat allerlei grote projecten die omwonenden niet zien zitten, toch doorgaan, en er niets meer tegen te doen is. Dat is dramatisch voor het aangezicht van de overheid. Burgers vragen zich straks af: wie gaat hier eigenlijk over?\u2019<\/p>\n En dat terwijl burgerparticipatie nu juist een belangrijke rol heeft in de Omgevingswet. Vanuit het idee dat plannen beter worden als ook de kennis uit de samenleving wordt gebruikt en rekening wordt gehouden met de wensen en behoeften van omwonenden, is participatie door de initiatiefnemer verplicht. Maar die inspraakprocedures zijn volledig vormvrij gelaten. Duwt een projectontwikkelaar wat folders door de brievenbus bij omwonenden, dan kan dat ook voldoende zijn.<\/p>\n In een recent rapport<\/a> waarschuwt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid dat minder mondige groepen de verliezers zullen zijn van dit laissez-faire<\/em> participatiebeleid. \u2018De Omgevingswet gaat het voor bedrijven en ontwikkelaars makkelijker maken,\u2019 ziet Kluit. \u2018Maar het sentiment in de samenleving is juist heel behoudend \u2013 zie de verkiezingsuitslag. Ik denk dat de Omgevingswet gaat botsen met wat mensen van de overheid verwachten.\u2019<\/p>\n De bedoeling is dat alle regels in een digitaal stelsel te vinden zijn voor burgers en bedrijven die iets willen bouwen of ondernemen. Gemeenten moeten hun omgevingsplannen in dat systeem kunnen wijzigen. Maar dat loopt nog altijd niet vlekkeloos. \u2018Het systeem is te complex, en het is nog niet af,\u2019 zegt Lieuwe Koopmans. Hij werkte als ICT\u2019er jarenlang aan de lokale software die gemeenten gaan gebruiken en waarschuwde<\/a> meermaals voor onvolkomenheden. \u2018De spreadsheets die ontwikkelaars nodig hebben om plankosten inzichtelijk te maken, zijn pas vlak voor 1 januari beschikbaar,\u2019 noemt Koopmans als een van de vele voorbeelden. Ook toetsen aan bodemnormen<\/a> moeten handmatig ingevoerd worden omdat de ICT nog niet op orde is.<\/p>\n Het nieuwe digitale stelsel is zo complex dat je het niet meer kunt automatiseren.<\/p><\/blockquote>\n Als voorbeeld van te grote complexiteit noemt Koopmans natuurbescherming. Die taak ligt bij de provincies en loopt nu via een geautomatiseerd systeem. \u2018Komt er een nieuw bestemmingsplan, dan controleert de software of dat binnen het natuurnetwerk ligt en gaat er een signaal naar een medewerker. Dat systeem werkt goed. Maar het nieuwe digitale stelsel is zo complex dat je het niet meer kunt automatiseren. Dat gaat dus leiden tot meer werkdruk. En de kans wordt groter dat er plannen tussendoor glippen die strijdig zijn met natuurbescherming.\u2019<\/p>\n Totale chaos verwacht Koopmans per 1 januari niet. Wel veel stroperigheid en vertraging bij bouwplannen. \u2018Gemeenten weten dat het systeem nog niet werkt en bereiden zich voor. Ze kunnen er voorlopig omheen werken door omgevingsplannen te wijzigen via de oude software. Juridisch vormen ze dan \u00e9\u00e9n plan met het omgevingsplan, maar fysiek niet. Daarmee wordt het nog ingewikkelder, en doe je het voordeel van de invoering van de Omgevingswet, die alles eenvoudiger en beter zou maken, teniet, zegt Koopmans. Hij verwacht lange procedures bij de toch al overbelaste bestuursrechter.<\/p>\n Niet voor niets was ook de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State kritisch op de invoering van de Omgevingswet. In maart waarschuwde<\/a> de hoogste bestuursrechter nog voor \u2018witte vlekken\u2019 op de kaart. Als de Raad van State bijvoorbeeld een bepaling over bouwhoogtes in een omgevingsplan vernietigt, gelden er helemaal geen regels meer. De rechter treft dan een tijdelijke voorziening, totdat de gemeenteraad een nieuwe bouwhoogte vaststelt. Maar die tijdelijke voorziening is niet te zien in de digitale kaarten. Een woordvoerder van de Raad van State laat weten dat er \u2018aan een oplossing gewerkt wordt\u2019.<\/p>\n De Raad van State vreest ook dat het digitale stelsel de rechtsbescherming uitholt van mensen die juist tegen besluiten in het geweer willen komen. \u2018Als het voor een doorsnee burger, die niet thuis is in het omgevingsrecht, een vrijwel onmogelijke opgave blijkt om zijn weg te vinden in het digitale stelsel, kan hij zijn rechten niet in kaart brengen, zijn standpunt daarover niet bepalen en daarmee geen adequate beroepsgronden formuleren.\u2019<\/p>\n De wet is onleesbaar, vindt ook wetgevingsjurist Henk Gierveld, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en ambtenaar bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. \u2018Je kunt in het digitale systeem wel doorklikken naar artikelen in de Omgevingswet, maar niet naar artikelen in de vier bijbehorende algemene maatregelen van bestuur, of de Omgevingsregeling. Als je relevante bepalingen voor een besluit bij elkaar wilt zoeken, moet je duizenden artikelen nalopen om te kijken of daar niet iets in staat over jouw vergunning.\u2019<\/p>\n Zowel het digitale stelsel als de wet zelf zijn te complex ontworpen, zegt Gierveld. Over de Omgevingswet is weleens gezegd dat het net de zeven delen van Harry Potter zijn, uit elkaar getrokken en op alfabetische volgorde opnieuw ingebonden in \u00e9\u00e9n boek. \u2018Je zult zien dat er straks weer nieuwe, specifieke regels komen naast de Omgevingswet, omdat \u00e9\u00e9n algemene wet toch niet geschikt blijkt voor specifieke situaties.\u2019<\/p>\n Gierveld noemt het opmerkelijk dat zelfs de hoogste bestuursrechter het nodig vond om de publiciteit<\/a> te zoeken en te waarschuwen voor de gevolgen voor de rechtsbescherming van burgers als de Omgevingswet wordt ingevoerd. \u2018De minister heeft blijkbaar niet in de gaten welk signaal de Raad van State daarmee afgeeft.\u2019<\/p>\n ‘Er is geen plan B. Met haperende techniek lopen we nu het moeras in.\u2019<\/p><\/blockquote>\n In een reactie zegt een voorlichter dat de Raad van State zijn zorgen heeft geuit in het wetgevingsproces, maar dat \u2018de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 een gegeven (is), ook voor de Afdeling bestuursrechtspraak.\u2019 \u2018De Omgevingswet is een grote stelselherziening van het omgevingsrecht, maar de Afdeling bestuursrechtspraak heeft zich daar op voorbereid en is er klaar voor.\u2019<\/p>\n Gierveld, Kluit en Koopmans zijn alle drie uitgesproken kritisch op de Omgevingswet. Dat werd ze niet in dank afgenomen. Gierveld werd vanuit het ministerie van BZK onder druk gezet om te stoppen met zijn \u2018hetze\u2019 tegen de Omgevingswet. Het IT-bedrijf waar Koopmans voor werkte, werd meermaals onder druk gezet. Ook Kluit kreeg geregeld opmerkingen over haar kritische instelling. Onder meer Binnenlands Bestuur<\/em><\/a> beschreef hoe critici van de Omgevingswet door het ministerie werden ge\u00efntimideerd. \u2018Autocratisch denken\u2019 noemt Kluit het. Waarbij kritische tegengeluiden niet welkom zijn.<\/p>\n \u2018In 2010 zijn ambtenaren aan de slag gegaan met de wet,\u2019 zegt wetgevingsjurist Gierveld. \u2018Veertien jaar hebben ze in alle stilte zitten werken aan een monstrum. Dat er al zo veel tijd en energie in zit, lijkt nu het voornaamste argument om de Omgevingswet ondanks alle problemen toch in te voeren.\u2019 Een weg terug is er niet meer, zegt Kluit. \u2018Dan zou je weer zeventig wetten door het parlement moeten halen. Dat gaat niet gebeuren. Er is geen plan B. Met haperende techniek lopen we nu het moeras in.\u2019<\/p>\nEnorme werkdruk<\/h5>\n
Botsen<\/h5>\n
Handmatig<\/h5>\n
Onleesbaar<\/h5>\n
Ge\u00efntimideerd<\/h5>\n