
 {"id":581428,"date":"2023-11-21T04:00:35","date_gmt":"2023-11-21T03:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=581428"},"modified":"2023-11-20T13:49:20","modified_gmt":"2023-11-20T12:49:20","slug":"verkiezingscampagne-debatten-kiezer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/verkiezingscampagne-debatten-kiezer\/","title":{"rendered":"Meer dan vijftig debatten verder en de kiezer is er niet veel wijzer op geworden"},"content":{"rendered":"<p>Nog nooit in de Nederlandse politieke geschiedenis heeft de kiezer zo\u2019n stortvloed aan informatie over zich heen gekregen als tijdens de campagne voor de verkiezingen van de Tweede Kamer op 22\u00a0november. Het regent debatten en gesprekken met lijsttrekkers en andere politici \u2013\u00a0op de radio, de televisie, in podcasts, in dag- en weekbladen en in zalen door heel het land. <em>Elseviers Weekblad<\/em> houdt een lijst bij van de grotere debatten. Op 14\u00a0november stond de <a href=\"https:\/\/www.ewmagazine.nl\/nederland\/achtergrond\/2023\/10\/alle-verkiezingsdebatten-op-een-rij-1050298\/\"><em>EW<\/em><\/a><a href=\"https:\/\/www.ewmagazine.nl\/nederland\/achtergrond\/2023\/10\/alle-verkiezingsdebatten-op-een-rij-1050298\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">-teller<\/a> op 55\u00a0stuks, gemeten vanaf begin oktober.<\/p>\n<p>Helpt die tsunami de kiezer om te bepalen welke partij dit keer zijn stem zal krijgen?<\/p>\n<p>De ideale verkiezingscampagne zou een ideologische idee\u00ebnstrijd moeten zijn, waarin het schuurt en knettert tussen de politieke partijen en kiezers duidelijke keuzes krijgen voorgeschoteld. Maar deze campagne begon als een echoput waarin de partijen elkaar napraatten en eindigde in een boksring waar zij \u2013 opgehitst door peilingen \u2013 door elkaar heen kakelden. Ze willen <em>allemaal<\/em> meer woningen, betere en betaalbaardere zorg, meer groen en voor iedereen een goed belegde boterham. Alleen het <em>hoe<\/em> blijft vaak onduidelijk. Laat staan dat daar een goed debat over wordt gevoerd.<\/p>\n<p>Exemplarisch is een moment bij <em>Khalid &amp; Sophie<\/em>, maandag 13\u00a0november<em>. <\/em>Een quasi-lollig filmpje introduceerde Harm, een inwoner van Budel, een Noordbrabants dorp met een kleine tienduizend inwoners en een centrum waar vijftienhonderd asielzoekers zijn gehuisvest. De man, die vrijwillig helpt bij de buurtpreventie, vertelde over de overlast die hij en zijn dorpsgenoten dagelijks ervaren.<\/p>\n<p>Tafelgast Caroline van der Plas van BBB <a href=\"https:\/\/nos.nl\/video\/2497742-van-der-plas-reageert-fel-in-khalid-and-sophie-jullie-zetten-iemand-voor-gek\">ontstak<\/a> in woede. \u2018Ik vind het verschrikkelijk, serieus, dat jullie het op deze manier laten zien,\u2019 brieste ze, terwijl ze met een priemende vinger richting de presentatoren wees. \u2018Budel. Jullie zijn nog nooit in Budel geweest. Jullie hebben geen idee. (&#8230;) Jullie maken er een karikatuur van, ga een week naar Budel.\u2019<\/p>\n<p>Dat was haar ferme opmaat naar het programma van haar partij: BBB wil niet meer dan vijftienduizend migranten per jaar toelaten in Nederland. Hoe dan, vroeg presentator Khalid Kasem. Van der Plas liet het bij een stekelige verwijzing: \u2018Ik heb gewoon een asielvisie op onze website staan.\u2019<\/p>\n<p>De volgende dag <a href=\"https:\/\/twitter.com\/khalidensophie\/status\/1724496429392048515\">\u2018duidde\u2019<\/a> producent en presentator Jeroen Pauw dit fragment uit <em>Khalid &amp; Sophie<\/em> \u2013 in <em>Khalid &amp; Sophie<\/em>. \u2018Dit is een cadeau van dit programma aan Caroline van der Plas,\u2019 doceerde Pauw, werkzaam voor TVBV, het bedrijf dat hij ooit oprichtte, en dat ook een verkiezingsdebat organiseert voor SBS6. \u2018Er zat een zekere randstedelijke arrogantie in het filmpje.\u2019 Het was geen toeval dat Van der Plas juist Harm uit Budel aangreep voor een emotionele reactie: \u2018Zij weet: dit zijn mijn kiezers.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Lijsttrekkers debatteren deze campagne vooral <em>over<\/em> elkaar, en nauwelijks <em>met<\/em> elkaar.<\/p><\/blockquote>\n<p>Duiders als Pauw benaderen het politieke debat meestal als een voetbalwedstrijd. Zij beperken zich tot winnaars en verliezers, blunders en briljante acties. Er moest op dinsdag 14\u00a0november een andere tafelgast van <em>Khalid &amp; Sophie<\/em> aan te pas komen om de vinger op een politiek-inhoudelijk zere plek te leggen. \u2018We hebben een spreidingswet,\u2019 zei Henri Bontenbal, de nieuwe lijsttrekker van het CDA. \u2018Die gaat over asielzoekers die nu in Budel zitten, en Ter Apel.\u2019 Op grond van deze wet kan de Staat gemeenten dwingen asielzoekers op te vangen om hen zo beter te verspreiden over het land. BBB is tegen de spreidingswet. Bontenbal legde Van der Plas\u2019 quasi-oprechte woedeaanval bloot als populisme: \u2018Ze laat die mensen zelf in de kou staan.\u2019<\/p>\n<p>Het was nota bene de man uit Budel zelf die in het filmpje opriep tot spreiding van asielzoekers. \u2018Zodat niet alles op het bordje van Ter Apel en Budel wordt gegooid.\u2019 Maar Van der Plas werd daar niet meer mee geconfronteerd, noch door journalisten, noch door tafelgasten. Diezelfde dinsdagavond mocht zij in <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=_tgSRJ1MZHQ\"><em>Op1<\/em><\/a> reageren \u2013 niet op Harm, maar op Henri Bontenbal. \u2018Hij heeft totaal niet begrepen waar het over gaat,\u2019 zei ze over haar CDA-rivaal. De man uit Budel \u2018staat niet burgerwacht te spelen\u2019 omdat er te veel asielzoekers zijn, beweerde ze stellig. \u2018Of je er nou tachtig hebt of duizend, het gaat om het aantal mensen dat overlast geeft.\u2019<\/p>\n<h5>Heel veel begrip<\/h5>\n<p>Lijsttrekkers debatteren deze campagne vooral <em>over<\/em> elkaar, en nauwelijks <em>met<\/em> elkaar. Als ze alleen in een interview zitten, halen ze fel uit. Dan heeft die ene opponent echt heel slechte plannen waardoor banen verloren gaan. Of ze sneren over de vermeende besluiteloosheid van een andere tegenkandidaat. De ene partij maakt het land kapot, de andere is een gevaar. Het is met name voor de tv-kijker onduidelijk wat de partijen dan z\u00e9lf een ideaal Nederland vinden.<\/p>\n<p>Gezamenlijk staan de lijsttrekkers \u2013 van links tot rechts \u2013 om de gewone man en vrouw heen in deze campagne. Die heten Harm, zoals Harm uit Budel. Of Bea, de fulltime werkende vrouw die in het RTL-debat liet zien hoe ze in haar eentje haar hulpbehoevende moeder verzorgt. Liefdevol, maar toch snakt ze naar een beetje tijd voor zichzelf. Wat doen de politiek leiders voor iemand als Harm of Bea?<\/p>\n<p>Ze tonen begrip. Heel veel begrip. Allemaal willen ze als \u2018normale\u2019 mensen naast de burger staan. Van der Plas vertelde over <em>haar <\/em>moeder die ze samen met haar familie verzorgt. En VVD-leider Dilan Ye\u015filg\u00f6z haastte zich om te vertellen dat ook zij mantelzorger voor een naaste was. \u2018Ik hoor u! Ik zit ook met dit probleem,\u2019 <a href=\"https:\/\/x.com\/PannekoekPeter\/status\/1723810711367774400?s=20\">persifleerde<\/a> cabaretier Peter Pannekoek politici in verkiezingstijd in het programma <em>Dit was het Nieuws<\/em>. \u2018Ze willen zich nog net niet opensnijden: \u201cKijk, ik bloed ook, ik bloed ook!\u201d\u2019<\/p>\n<p>De campagne van de VVD is op dat gevoel gestoeld. \u2018Voor mij draaien de verkiezingen om jou,\u2019 is de <a href=\"https:\/\/www.vvd.nl\/nieuws\/dilan-staat-aan-jouw-kant-2\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">boodschap<\/a> van Ye\u015filg\u00f6z. Ze benadrukt dat ze heus de problemen van Nederlanders ziet. \u2018Ik wil een ambtenaar die straks tegen iemand die een fout heeft gemaakt zegt: h\u00e9, geen zorgen. Ik sta aan jouw kant.\u2019<\/p>\n<p>In debatten en interviews wil ze vooral niet terugblikken. \u2018Ik wil vooruit kijken,\u2019 zegt ze steevast. En dat is niet zo gek, want veel van de problemen die gewone burgers nu veel pijn doen \u2013 de woningcrisis, de zorgcrisis, de personeelstekorten bij de politie, in het onderwijs, in de zorg, de almaar stijgende kosten van levensonderhoud \u2013 zijn terug te voeren op beleid van opeenvolgende kabinetten onder leiding van haar partij, de VVD.<\/p>\n<a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/vvd-verkiezingsprogramma-eigen-puinhopen\/\" class=\"article-embed article-embed--left article-embed--new\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/580901\/vn-vvd1-def_staand-520x520-cc.jpg);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Lees ook<\/span><span class=\"article-embed__title\">De VVD keert zich tegen de puinhopen die ze zelf heeft veroorzaakt (en doet alsof haar neus bloedt)<\/span><span class=\"article-embed__date\">1 november 2023<\/span><\/span><\/a>\n<h5>Spreektijd voor iedereen<\/h5>\n<p>Ye\u015filg\u00f6z komt ermee weg in haar campagne. Als Lilian Marijnissen van de SP haar tijdens het lijsttrekkersdebat van RTL probeert te interrumperen over de jarenlange bezuinigingen op de ouderenzorg, bijt Ye\u015filg\u00f6z haar toe: \u2018Ik bezuinig niet op de ouderenzorg. Goed gelezen, is niet aan de orde.\u2019<\/p>\n<p>In het RTL-debat zaten zes lijsttrekkers. De omroep had het debat opgehangen aan verschillende thema\u2019s \u2013 migratie, wonen, zorg, bestaanszekerheid \u2013\u00a0die steeds werden ingeleid met filmpjes met en over gewone burgers die rond deze thema\u2019s in de knel zaten. Tussendoor moesten al die zes lijsttrekkers, en de burgers uit de filmpjes, die ook in het publiek zaten, allemaal enige spreektijd krijgen.<\/p>\n<p>Dat was het format van vrijwel alle debatten op de lineaire televisie, nog altijd het meest bekeken medium. Je zag de presentatoren ermee worstelen. Ze waren zo zeer bezig met dat format, en die spreektijd voor iedereen, dat ze nauwelijks toekwamen aan goed luisteren naar de politici, en ingrijpen wanneer die even stellige als dubieuze uitspraken deden. Soms debatteerden ze zelfs mee, zoals RTL-coryfee Frits Wester. Anderen gedroegen zich meer als stokebrand dan scheidsrechter, zoals SBS-ster Wilfred Genee.<\/p>\n<h5>Aan thema\u2019s geen gebrek<\/h5>\n<p>De politici, maar ook de journalisten, hadden zich voorgenomen dat het dit keer toch echt over de inhoud moest gaan. Voorgaande verkiezingscampagnes waren steevast verzand in een van tevoren bedachte tweestrijd. De Tweede Kamerverkiezingen van 2021 gingen over \u2018leiderschap\u2019. In haar campagnefilmpjes stond de VVD op de markt met een bordkartonnen afbeelding van Mark Rutte. Zorgvuldig gecaste voorbijgangers zeiden dan aardige dingen zoals \u2018mensen hebben gewoon iemand nodig die ze vertrouwen omdat dit een zware tijd is\u2019.<\/p>\n<p>Het ging tijdens de campagne in 2021 niet of nauwelijks over de horde waarover het kabinet Rutte-III was gevallen: de toeslagenaffaire, en met name het afbrokkelende vertrouwen in de overheid die steeds vaker niet bij machte bleek schandalen goed af te handelen. Na de verkiezingen gingen diezelfde partijen (VVD, D66, CDA en ChristenUnie) weer met elkaar regeren met de belofte van \u2018een nieuwe bestuurscultuur\u2019. Terwijl de gedupeerden van het toeslagenschandaal nog steeds niet zijn gecompenseerd, groeide de onvrede en het aantal crises: de wooncrisis, de stikstofcrisis en de klimaatcrisis. Inmiddels belooft Yesilg\u00f6z van de VVD onbeschaamd weer af te rekenen met \u2018de oude politiek\u2019.<\/p>\n<p>Aan thema\u2019s is er deze campagne geen gebrek. Kranten, bladen en journalistieke sites schreven uitgebreid over wat in de verkiezingsprogramma\u2019s staat. Talkshows als <em>Op1<\/em> hadden informatieve specials over de zorg, of over de 2,5\u00a0miljoen Nederlanders die laaggeletterd zijn. In zaaltjes door heel het land gingen specialistische politici in debat over allerlei thema\u2019s \u2013 en alles was te volgen via live streams. En er waren heel veel podcasts, zoals <em>De Rudi &amp; Freddie Show<\/em>, een podcast van <em>de Correspondent<\/em>, waarin Rutger Bregman en Jesse Frederik \u00e9\u00e9n op \u00e9\u00e9n langdurig in gesprek gingen met een aantal lijsttrekkers.<\/p>\n<p>Het motto van Bregman en Frederik was \u2018de inhoud\u2019. \u2018We wilden gewoon de saaiste verkiezingspodcast van Nederland maken, over de feiten, de cijfers, de taaie dossiers.\u2019 Al zouden ze \u2018nooit op het CDA stemmen\u2019, ze waren enthousiast over hun gesprek met Henri Bontenbal, die her en der, in ge\u00efsoleerde beeld- en geluidsfragmenten uit het verkiezingscircus, kon laten zien dat hij hun voorkeur voor de inhoud deelde. Maar in de peilingen bleef het CDA steken op vijf Kamerzetels, een historisch dieptepunt voor de partij die decennialang kon claimen: \u2018<em>We rule this country<\/em>.\u2019<\/p>\n<h5>Beperkingen<\/h5>\n<p>Een andere bron van inhoud zijn de verkiezingsprogramma\u2019s. <em>NRC<\/em> <a href=\"https:\/\/www.nrc.nl\/nieuws\/2023\/11\/14\/haagse-zaken-telt-af-de-sp-plagiaat-en-een-hoestende-lijsttrekker-a4180909\">berekende<\/a> dat alle partijen gezamenlijk 585 duizend woorden aan tekst hebben geproduceerd, wat \u2018bijna net zoveel is als het Oude Testament\u2019, aldus journalist Nina Eshuis. Wie gaat zich door zo\u2019n brij aan tekst worstelen om te bepalen op wie hij gaat stemmen?<\/p>\n<p>Nog afgezien van het feit dat in het Nederlandse stelsel van coalitiekabinetten nooit \u00e9\u00e9n partij de gelegenheid krijgt om zijn programma volledig en naar de letter uit te voeren. Dat is een ander element dat tijdens de campagne van 2023 onderbelicht is gebleven: de beperkingen van het Nederlandse politieke systeem. Wij burgers kiezen de Tweede Kamer. Over wie er vervolgens een kabinet gaan formeren hebben wij niets te zeggen, laat staan over wie daarvan de premier wordt, en over de ministers die in dat kabinet zitting nemen.<\/p>\n<p>Oud-CDA\u2019er Pieter Omtzigt, een van de helden van de toeslagenaffaire, ging met zijn nieuwe partij Nieuw Sociaal Contract enige tijd aan kop in de peilingen. Als NSC de grootste partij wordt, dan zou hij volgens de grotendeels ongeschreven regels van het Nederlandse bestel ook als eerste een poging mogen doen om een kabinet te formeren. Zou die poging slagen, dan ligt het voor de hand dat hij ook premier wordt. Maar Omtzigt heeft aangegeven dat hij Kamerlid wil blijven.<\/p>\n<blockquote><p>Harde feiten dringen niet langer door tot het publieke debat tijdens de verkiezingscampagne.<\/p><\/blockquote>\n<p>In de laatste weken van de campagne hebben alle duiders en politieke opponenten daar steeds meer een issue van gemaakt. Is dat geen teken van zwakte? Bewijst dat niet dat Omtzigt, die al eens langdurig door een burn-out\u00a0 uitgeschakeld is geweest, eigenlijk ongeschikt is als politiek leider? Het is een spin die zijn politieke tegenstanders maar al te graag levend houden. Zo <a href=\"https:\/\/www.ad.nl\/politiek\/rutte-wil-niet-praten-over-omtzigt-maar-nieuwe-premier-moet-wel-een-beetje-besluitvaardig-zijn~a74a1438\/\">zette<\/a> de VVD vertrekkend minister-president Rutte in om aan te kaarten dat een premier \u2018wel een beetje besluitvaardig\u2019 moet zijn.<\/p>\n<p>Los daarvan spreekt het allerminst vanzelf dat de grootste partij de premier levert. Slechts vier van de vijftien premiers die Nederland kreeg sinds de Tweede Wereldoorlog hadden hun partij tijdens de voorafgaande Kamerverkiezingen tot de grootste weten te maken, zo friste historicus Jan Dirk Snel ons collectieve geheugen op in een <a href=\"https:\/\/www.nrc.nl\/nieuws\/2023\/11\/14\/een-premier-moet-boven-de-kleine-politiek-uittorenen-a4180851\">opinie-artikel<\/a> in <em>NRC<\/em>. De andere elf waren ofwel niet afkomstig uit de grootste fractie in hun coalitie, ofwel geen politiek leider van die grootste fractie. Twee van hen \u2013 Willem Schermerhorn (PvdA, 1945) en Jan de Quay (KVP, 1959) \u2013\u00a0waren zelfs nooit Kamerlid geweest. Dries van Agt (CDA, 1977) werd pas premier nadat de formatiepoging van de grote winnaar van de verkiezingen, Joop den Uyl (PvdA), was mislukt.<\/p>\n<h5>Psychologen van de koude grond<\/h5>\n<p>Maar zulke harde feiten dringen niet langer door tot het publieke debat tijdens de verkiezingscampagne. In de primetime talkshows op de televisie, de best bekeken bronnen van politieke informatie, duiken steeds dezelfde \u2018duiders\u2019 op die alle inhoud platslaan tot een wedstrijdje ver plassen en zich gedragen als psychologen van de koude grond. \u2018Hij is zestig geworden h\u00e8,\u2019 zei politiek duider Joost Vulling van <em>EenVandaag<\/em> over PVV-leider Geert Wilders tegen zijn NOS-collega Xander van der Wulp in podcast <em>De Stemming<\/em>. \u2018Misschien denkt hij: ik doe nog \u00e9\u00e9n rondje mee, dan stap ik eruit en dan wil ik potjandorie geregeerd hebben ook.\u2019<\/p>\n<p>Het is een van de vele theorie\u00ebn die journalisten opperen over een \u2018totaal andere\u2019 Wilders die \u2018milder\u2019 zou zijn geworden. Ja, hij zegt alles vriendelijker, maar zijn standpunten zijn <em>niet<\/em> veranderd. Een koran- of moskeeverbod heeft nu even niet zijn prioriteit, vertelde Wilders in <em>Nieuwsuur<\/em>, maar \u2018de islam zou nooit uit ons dna gaan\u2019. Hij wil nog precies hetzelfde.<\/p>\n<p>Omdat Wilders de vrijheid van godsdienst niet respecteert in zijn partijprogramma, wil Omtzigt niet met de PVV regeren, zei hij aan het begin van de campagne. Toch werd hij daags na <em>Nieuwsuur<\/em> wederom bestookt met de vraag of hij met Wilders zou gaan regeren. Waarom? Wilders was een zeteltje gestegen in de peiling van I&amp;O, Nieuw Sociaal Contract was er vier kwijtgeraakt.<\/p>\n<p>\u2018Peilingen zijn niet goed in staat om kleinere veranderingen op korte termijn te meten,\u2019 twitterde politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam. Peilingen, is al jaren zijn boodschap, zijn goed om langlopende trends te analyseren. Maar: \u2018Doe geen duiding op basis van peilingen die je niet hard kunt maken. Want die duiding zet kiezers, media, politici in beweging.\u2019<\/p>\n<p>Het was aan dovemansoren gericht. In het laatste weekend voor de verkiezingen ging het uitentreuren over de peiling van Maurice de Hond die zelf repte over een <em>gamechanger<\/em>. Vrijwel alle media namen die term klakkeloos over.<\/p>\n<h5>De onttakeling van het publieke domein<\/h5>\n<p>Op televisie is in de eindfase van de campagne toch vooral de vorm dominant. Onderbelicht blijft zo waar deze campagne vooral <em>niet<\/em> over ging: over de onttakeling van het publieke domein, die al decennia gaande is, maar onder de vier kabinetten-Rutte een versnelling beleefde. Het resultaat is een serie problemen die in hun onderlinge samenhang schier onoplosbaar zijn.<\/p>\n<p>Volgens VVD-leider Ye\u015filg\u00f6z kunnen we niet zomaar \u2018een blikje nieuwe mensen opentrekken\u2019 om de personeelstekorten in het onderwijs, de zorg, het leger en bij de politie op te lossen.<\/p>\n<p><em>Fair enough<\/em>. Maar waarom dan de instroom van migranten beperken, zoals veel partijen voorstaan? We moeten \u2018bouwen, bouwen, bouwen\u2019 om de woningcrisis op te lossen. Maar hoe kan dat als de grondprijs zo hoog blijft, nog los van het ernstige tekort aan bouwvakkers? Hoe kunnen we boeren uitkopen om de veestapel te verkleinen zonder het overheidstekort te veel te laten oplopen? Hoe wordt het land veiliger als de politie nu al het werk niet aankan? De toeslagen moeten worden afgeschaft, vinden veel partijen, en belastingen moeten omlaag of juist omhoog. Maar hoe dan, met een totaal uitgewoonde Belastingdienst, die geen <a href=\"https:\/\/www.rtlnieuws.nl\/nieuws\/politiek\/artikel\/5367115\/ict-belastingdienst-geen-grote-beleidswijzigingen-tot-2026#:~:text=Het%20kabinet%20kan%20maar%20beter,van%20het%20achterstallig%20onderhoud%27%20opgelost.\">enkele hervorming<\/a> meer aan kan? Het is domweg niet sexy om in je programma te bepleiten eerst eens fors te investeren in de automatisering van de fiscus.<\/p>\n<p>En dan het buitenland. De oorlogen in Oekra\u00efne en Isra\u00ebl, en hun consequenties voor de enorme buitenwereld waarin het kleine Nederland heeft te opereren, bleven vrijwel onbesproken tijdens de campagne. <em>NRC<\/em> <a href=\"https:\/\/www.nrc.nl\/nieuws\/2023\/11\/10\/wat-336-willekeurige-nederlanders-bezighoudt-in-de-aanloop-naar-de-verkiezingen-is-er-wel-een-politicus-die-de-problemen-kan-oplossen-a4180289\">stuurde <\/a>25\u00a0verslaggevers het land in om te praten met 336\u00a0kiezers in 24\u00a0dorpen en wijken in heel Nederland, en zag \u2018een land dat naar binnen keert\u2019, en bovendien geen enkel vertrouwen heeft dat de politiek de grote problemen van deze tijd kan oplossen. In de talkshows bekrachtigden politici en journalisten dat naar binnen gekeerde, door iedere grote kwestie te reduceren tot Bea, mantelzorger voor haar moeder, of Harm, de bezorgde burger uit Budel.<\/p>\n\n<h5>U vraagt, wij draaien<\/h5>\n<p>Zie daar een fenomeen dat tijdens de campagne van 2023 een nieuw hoogtepunt beleefde: de terreur van het algoritme. Gevestigde politieke partijen, de VVD voorop, hebben ideologie en idee\u00ebnstrijd ingeruild voor een \u2018U vraagt, wij draaien\u2019. Zij laten hun standpunten en stellingnames bepalen door continu te peilen wat de burger belangrijk vindt. Wonen, zorg, migratie, bestaanszekerheid \u2013\u00a0dat waren de thema\u2019s die uit deze peilingen naar voren kwamen. Daar hamerden de lijsttrekkers op, met ieder een eigen invulling. Zo werd bestaanszekerheid een containerbegrip dat de VVD bijvoorbeeld reduceerde tot lage brandstofprijzen.<\/p>\n<p>Dilan Ye\u015filg\u00f6z staat \u2018aan jouw kant\u2019, roept ze ons toe vanaf posters waarmee inmiddels heel Nederland is volgepleisterd \u2013 de machtigste partij van het land is een geoliede en goed gefinancierde campagnemachine. \u2018Ik luister,\u2019 herhaalt ze tot vervelens toe in de debatten. Onbesproken blijven de harde keuzes die politici moeten maken om de grote kwesties van deze tijd op te lossen.<\/p>\n<p>Hoe kunnen we meer investeren in onderwijs, zorg en het leger zonder de schulden en het tekort van de overheid al te hoog te laten oplopen? Hoe kunnen we meer betaalbare woningen cre\u00ebren, nadat we de sociale-huursector massaal in de verkoop hebben gedaan? Hoe kunnen we meer bouwen zonder het stikstofprobleem op te lossen? Moeten we het minimumloon wel verhogen, als we daarmee tal van kleine ondernemingen op verlies zetten?<\/p>\n<p>Vijfenvijftig debatten in een dikke maand hebben de Nederlandse kiezer niet veel verder gebracht naar het antwoord op de hamvraag: op welke partij moet ik nu weer gaan stemmen?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nog nooit in de Nederlandse politieke geschiedenis heeft de kiezer zo\u2019n stortvloed aan informatie over zich heen gekregen als tijdens de campagne voor de verkiezingen van de Tweede Kamer op 22\u00a0november. Het regent debatten en gesprekken met lijsttrekkers en andere politici \u2013\u00a0op de radio, de televisie, in podcasts, in dag- en weekbladen en in zalen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-581428","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Kim van Keken, Joost Ramaer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=581428"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581428\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581448,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581428\/revisions\/581448"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kim van Keken, Joost Ramaer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=581428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=581428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}