{"id":581365,"date":"2023-11-16T04:00:19","date_gmt":"2023-11-16T03:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=581365"},"modified":"2023-11-15T12:39:15","modified_gmt":"2023-11-15T11:39:15","slug":"inhoud-verkiezingsprogrammas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/inhoud-verkiezingsprogrammas\/","title":{"rendered":"Wie bepaalt de inhoud van de verkiezingsprogramma\u2019s?"},"content":{"rendered":"

\u2018Ik dacht dat het een constante pijn was, maar het komt echt in vlagen. Au.\u2019 Getergd kijkt politiek verslaggever Thomas van Groningen naar zijn tafelgenoten in de talkshow Op1<\/em>. Zojuist is hij uitgerust met een \u2018menstruatiesimulator\u2019 die de fysieke klachten die vrouwen ervaren tijdens de maandstonde nabootst. Van Groningen had verwacht dat het niet zoveel zou voorstellen: \u2018Ik dacht wel even te laten zien dat mannen het wel aan kunnen maar eh\u2026 ik zweet er helemaal van!\u2019<\/p>\n

De verkiezingen komen eraan en dus zijn diverse belangenorganisaties druk bezig om politici aan hun jasje te trekken, het liefst via de media. \u2018Het is echt belangrijk dat er een Nationale Strategie Vrouwengezondheid in de verkiezingsprogramma\u2019s komt en dus ook uiteindelijk in het regeerakkoord,\u2019 legt directrice van vrouwenorganisatie WOMEN Inc. Emma Lok uit aan tafel bij Op1<\/em>. Tegenover haar bijt Van Groningen, nog altijd met de menstruatiegordel om, op zijn lippen.<\/p>\n

Wanneer het gaat om vrouwengezondheid is er, vertelt Lok, een kennisachterstand: 70 tot 90 procent van de zorgontvangers met medisch onverklaarbare klachten is vrouw. Klachten worden niet herkend en serieuze aandoeningen blijven hierdoor onder de radar.<\/p>\n

Aan tafel zit ook ChristenUnie-Kamerlid Nico Drost: \u2018Ik ga kijken wat hierover in ons verkiezingsprogramma staat, en anders kan ik er een amendement over indienen op het congres.\u2019 Terwijl de tafel rustig doorkeuvelt over menstruatiepijn, laat de blik van Van Groningen zich ondertussen het best omschrijven als een mengeling van wanhoop en lichte paniek.<\/p>\n

Alleen een lobbybrief is niet voldoende. De rol van de media is minstens zo belangrijk, net als het kiezen van een goed moment.<\/p><\/blockquote>\n

De actie zorgde voor discussie, reuring en dus effect. Op het congres van de ChristenUnie werd een amendement ingediend (en goedgekeurd) om in het verkiezingsprogramma op te nemen dat er meer aandacht moet naar medische behandelingen gericht op vrouwen. Een oproep die overigens ook terug te vinden is in de programma\u2019s van Volt, D66, Bij1, PvdD en GroenLinks\/PvdA, waarbij VVD, Volt en PvdD zelfs concreet het voorstel voor een Nationale Strategie Vrouwengezondheid overnamen.<\/p>\n

Een voet tussen de deur<\/h5>\n

Net als andere belangengroeperingen, van vakbonden en werkgeverskoepels tot aan buurtverenigingen, had WOMEN Inc. een zogeheten position paper <\/em>gestuurd naar de partijcommissies die het verkiezingsprogramma schreven. Je belangen in het verkiezingsprogramma krijgen is een uitstekende manier om op de politieke agenda te verschijnen, zeker als het bij een partij is die mogelijk later gaat regeren en dus ook met het verkiezingsprogramma in de hand het regeerakkoord gaat uit onderhandelen. Of de partijen iets met je inbreng hebben gedaan, merk je pas zodra de conceptverkiezingsprogramma\u2019s online verschijnen. \u2018Als je het eenmaal hebt ingeleverd, is het een kwestie van duimen want daarna gaan de deuren dicht,\u2019 vertelt C\u00e9cile Wansink van WOMEN Inc.<\/p>\n

Zaak dus om voor die periode een voet tussen de deur te krijgen. De lobbyisten die Vrij Nederland sprak, zijn het allemaal eens: alleen een position paper<\/em> of lobbybrief is niet voldoende. De rol van de media is minstens zo belangrijk, net als het kiezen van een goed moment. \u2018Voor ons was dat de Pride in Amsterdam, want we zien echt dat er een gure wind waait richting onze gemeenschap,\u2019 vertelt Philip Tijsma van COC Nederland. Langs de hele route van de Pride hing de organisatie spandoeken met de tekst \u2018Stop de stagnatie van de LHBTI+-emancipatie\u2019.<\/p>\n

De actie haalde diverse media (zoals RTL Nieuws<\/em> en ANP) en hielp bij het onder de aandacht brengen van de brief met voorstellen voor verbetering die COC Nederland diezelfde ochtend nog naar alle partijen had gestuurd. \u2018Van transitieverlof voor trans personen tot de aanpak van geweld en discriminatie. Op deze manier kon elke partij iets eruit pikken dat bij ze past,\u2019 aldus Tijsma. Zo is een strenge aanpak van discriminerend geweld tegen LHBTI\u2019ers in asielzoekerscentra een kolfje naar de VVD-hand, en pleiten GroenLinks\/PvdA en Volt ervoor dat non-binaire mensen een X in plaats van M of V in hun paspoort kunnen krijgen.<\/p>\n

Hoewel bij lobbyen vaak wordt gedacht aan sigaarrokende industri\u00eblen die in achterkamertjes smiespelen over het zoveelste belastingvoordeel, wees Leidse bestuurskundige Caelesta Braun in een eerder Vrij Nederland-artikel<\/a> erop dat lobbyen een activiteit is. De organisatievorm kan vari\u00ebren: van multinationals tot goede doelen of burgerorganisaties.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>De Tweede Kamer lijdt aan lobby-schizofrenie<\/span>9 oktober 2023<\/span><\/span><\/a>\n

\u2018Iedere burger of organisatie die een ambtenaar of politicus benadert, of via protesten of de media zijn of haar belang kenbaar maakt, is aan het lobbyen,\u2019 aldus Braun, die hoogleraar Public Governance is. Een wijkvereniging in Rotterdam die klachten heeft en probeert aan inspraak te doen, is net zo goed aan het belangenbehartigen als iemand van Shell. \u2018Toch zijn we geneigd de belangenbehartiger van Shell als lobbyist te omschrijven, en die van de wijkvereniging als burgerparticipatie, maar in essentie doen ze allebei aan belangenbehartiging, uiteraard wel vanuit een heel verschillend perspectief.\u2019<\/p>\n

Meest fietsvriendelijke partij<\/h5>\n

Waar voor kiezers de verkiezingscampagnes pas twee weken voor de stembusgang losbarsten, zijn belangenorganisaties al maanden van tevoren bezig. Zo schoof MKB-Nederland frontman Jacco Vonhof aan bij Op1<\/em> met een groep bezorgde ondernemers om \u2018aan de bel te trekken\u2019 over de toenemende regeldruk voor ondernemers. Een standpunt dat terug te vinden is in diverse partijprogramma\u2019s, van VVD tot DENK.<\/p>\n

Mocht een partij een standpunt niet (voldoende) overnemen, dan kiezen de grotere belangenorganisaties een andere weg naar de kiezer. Zo komen diverse organisaties met kiesadvies: D66 en GroenLinks zijn volgens de Fietsbond<\/a> al jaren de meest fietsvriendelijke partij.<\/p>\n

Een enkele keer gebeurt het tegenovergestelde en is het de belangenorganisatie die voor het partijpolitieke karretje wordt gespannen in campagnetijd. Zo deed VVD-lijsttrekker Dilan Ye\u015filg\u00f6z mee aan een spotje van NOC*NSF, een organisatie die sport wil bevorderen, samen met kickbokskampioen Rico Verhoeven. Het was onderdeel van de campagne \u2018Sport gaat niet vanzelf\u2019 waarin de politiek werd opgeroepen om aandacht te geven aan het toegankelijk maken van sport voor kansarme mensen.<\/p>\n

Campagnetechnisch bleek de insteek van een powervrouw die haar mannetje kan staan aan te slaan bij de VVD. De week erop was Ye\u015filg\u00f6z te zien in een campagnefilmpje waarin ze op naaldhakken fitnest. Verhoeven voelde zich toch wat gepiepeld, liet hij weten in talkshow Beau<\/em>: \u2018Nu is de tendens geworden: Rico is pro VVD. Dat is niet grappig.\u2019 Het was volgens de kickbokser niet de bedoeling dat mensen denken dat zijn stem naar de VVD gaat.<\/p>\n

Netwerken met eigen (deel)belangen<\/h5>\n

\u2018We praten nog steeds over lobbyen alsof het iets is wat stiekem tijdens een etentje gebeurt, maar je ziet juist dat het de media zijn die bespeeld worden,\u2019 aldus Willeke Slingerland, lector Weerbare Democratie aan de Saxion Hogeschool. Een observatie die wordt gedeeld door de Leidse politicoloog Simon Otjes: \u2018Lobby- en communicatiekantoren zijn even hard bezig om de redacties van de grote talkshows te belobbyen om hun onderwerp in te steken als de Tweede Kamerfracties.\u2019<\/p>\n

Het valt Slingerland op dat de meesten partijen in hun verkiezingsprogramma\u2019s wel aandacht besteden aan deugdelijk bestuur en een betrouwbare overheid, maar vooral blijven hangen in algemene termen. Ze ziet weinig ruimte voor introspectie: \u2018Alle partijen doen alsof deugdelijk bestuur iets voor anderen is, terwijl met name regeringspartijen juist zelf jarenlang onderdeel zijn geweest van dat bestuur.\u2019<\/p>\n

Partijprogrammacommissies worden overstelpt met plannen, punten en problemen vanuit belangenpartijen. Maar uit de gesprekken die Vrij Nederland voerde met zowel commissieleden als lobbyisten blijkt dat de regie toch vooral bij de partijen zelf ligt.<\/p>\n

De paradepaardjes van partijen zijn vanzelfsprekend ook goed terug te vinden in de verkiezingsprogramma\u2019s.<\/p><\/blockquote>\n

Daarbinnen zijn netwerken met eigen (deel)belangen. Neem bijvoorbeeld het overheidsfonds InvestNL. Vrij Nederland onthulde eerder dat dit fonds werd opgetuigd door toenmalig minister van Economische Zaken Eric Wiebes (VVD). Partijgenote en senator Annemarie Jorritsma (destijds voorzitter van de NVP, de belangenverenigingen van investeerders) stuurde een lijst voorwaarden voor InvestNL. Het wierp zijn vruchten af: bijna al haar voorstellen werden in de definitieve wet verwerkt, soms bijna letterlijk. Het wekt dan ook geen verbazing dat diezelfde VVD in haar huidige verkiezingsprogramma een warm pleidooi houdt voor \u2018meer financi\u00eble vuurkracht bij publieke financieringsinstellingen zoals Invest NL of Invest International\u2019.<\/p>\n

Zo zijn er nog meer publiek-private samenwerkingsverbanden die vrijwel exclusief door de VVD een warm hart wordt toedragen, en sinds 2011 keert het idee dat ondernemers, wetenschappers en de overheid samen moeten werken in topsectoren steevast terug in regeerakkoorden.<\/p>\n

Paradepaardjes<\/h5>\n

De paradepaardjes van partijen zijn vanzelfsprekend ook goed terug te vinden in de verkiezingsprogramma\u2019s, al ontbreekt er een opvallende bij het CDA: energie en duurzaamheid. Terwijl lijsttrekker Henri Bontenbal voor het CDA zelf actief is geweest op dat gebied als medewerker van het wetenschappelijk bureau en later beleidsmedewerker voor de fractie, en eerder ook jarenlang werkte als adviseur en consultant op het gebied van duurzame energie.<\/p>\n

Het CDA komt er door het beknopte klimaatprogramma niet zo goed vanaf in de klimaatkieswijzer. \u2018De partijcommissie heeft mijn klimaatvisie inderdaad niet meegenomen, of de acht actieplannen die ik de afgelopen twee jaar gepresenteerd heb,\u2019 laat lijsttrekker Bontenbal desgevraagd weten. Dat is een bewuste keuze geweest, laat hij weten. Maar de partij zal de CDA-nota\u2019s en de fractievisie op dit gebied w\u00e9l meenemen naar een eventuele formatietafel.<\/p>\n

Uit de programma\u2019s van de huidige regeringspartijen blijkt ook dat vaker er gepleit wordt voor meer geld naar zelf opgerichte fondsen, die meestal neutraal omschreven worden: het invoeren van een Nationaal register ongewenste nationaliteit, het meerjarig verlengen van een Nationale co\u00f6rdinator racismebestrijding of het verdubbelen van het Nederlands klimaatfonds komen respectievelijk neer op het uitvoeren van een initiatiefnota van D66-Kamerlid Jan Paternotte, het verlengen van een initiatief van D66-minister Kajsa Ollongren of het twee keer zo veel geld steken in een fonds uit het vorige regeerakkoord van D66-minister Sigrid Kaag.<\/p>\n

De ChristenUnie op haar beurt houdt een pleidooi voor het Nationaal Preventieakkoord, een initiatief van toenmalig ChristenUnie-staatssecretaris Paul Blokhuis, en het Nationaal Isolatieprogramma, waarvoor Kamerlid en partijprogrammacommissielid Pieter Grinwis moties tot opschalen heeft ingediend.<\/p>\n\n

Het laatste woord<\/h5>\n

Dat partijprominenten een stempel drukken op het programma is niet alleen het geval bij traditionele partijen. In het programma van BBB is in het defensiehoofdstuk de inbreng van nummer 3 op de lijst, Gijs Tuinman, te zien. De voormalige promovendus aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) pleit via het partijprogramma voor een \u2018Landelijk Expertisecentrum Moral Injury\u2019. Komt dit niet neer op pleiten voor een permanent onderzoeksbudget voor zijn oud-NLDA-collega Tineke Molendijk, die precies op dit onderwerp promoveerde? Volgens Tuinman gaat het hier niet om geld maar om het samenbrengen van verschillende partijen. Niet alleen militairen, maar ook politie, brandweer, douane- en zorgpersoneel. \u2018Die behoefte is gebaseerd op divers nationaal en internationaal onderzoek naar PTSD en Moral Injury, gesprekken die we hebben gevoerd met veteranen en specialisten onder wie mevrouw Molendijk.\u2019 Tot slot voegt hij eraan toe niet de enige oud-militair op de lijst te zijn, laat staan de enige veteraan in het bredere partijnetwerk.<\/p>\n

In het BBB-programma valt ook de conservatieve houding richting medisch-ethische kwesties op. Hierin lijkt de hand van voormalig JA21-Kamerlid en nummer 5 op de BBB-lijst Nicki Pouw-Verweij te herkennen. \u2018Dat zou voor mij wel leuk zijn geweest, als ik het helemaal zelf had mogen schrijven,\u2019 zegt Pouw-Verweij desgevraagd. Maar er zijn binnen BBB diverse expertgroepen opgericht waar mensen met verstand van zaken over een bepaald onderwerp input mogen leveren. \u2018De kandidaat-Kamerleden is gevraagd om hier iets aan toe te voegen, er zijn tenslotte mensen gescout vanwege hun inhoudelijke expertise en die zijn ook ingezet om mee te kijken, zodat er niet zomaar wat geroepen wordt. Wat betreft medische ethiek klopt het wel dat ik hier een rol in heb gespeeld,\u2019 licht Pouw-Verweij toe. Samen met Mona Keijzer schreef ze een eerste aanzet, die na goedkeurende knik van Caroline van der Plas en secretaris Henk Vermeer werd doorgestuurd naar de expertgroep en vervolgens naar de verkiezingsprogrammacommissie. Uiteindelijk hadden de leden op het congres het laatste woord, net als bij andere partijen.<\/p>\n

Er spelen dus allerlei belangen bij het samenstellen van een verkiezingsprogramma. In de discussie daarover wordt vaak over het hoofd gezien dat de rol van interne partijbelangen groot is en sleutelfiguren binnen een politieke partij vaak de meeste punten in het programma krijgen.<\/p>\n

Lector Weerbare Democratie Willeke Slingerland mist dan ook een verantwoording over wie er in de verkiezingsprogrammacommissies zitten, op basis waarvan en wie de partijen allemaal hebben gesproken om tot hun standpunten te komen. \u2018Geen enkele partij brandt daar zijn vingers aan.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Ik dacht dat het een constante pijn was, maar het komt echt in vlagen. Au.\u2019 Getergd kijkt politiek verslaggever Thomas van Groningen naar zijn tafelgenoten in de talkshow Op1. Zojuist is hij uitgerust met een \u2018menstruatiesimulator\u2019 die de fysieke klachten die vrouwen ervaren tijdens de maandstonde nabootst. Van Groningen had verwacht dat het niet zoveel […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-581365","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Dieuwertje Kuijpers","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=581365"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581372,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581365\/revisions\/581372"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dieuwertje Kuijpers","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=581365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=581365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}