{"id":581157,"date":"2023-11-07T05:00:22","date_gmt":"2023-11-07T04:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=581157"},"modified":"2023-11-07T10:24:53","modified_gmt":"2023-11-07T09:24:53","slug":"baas-over-een-kinderlichaam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/baas-over-een-kinderlichaam\/","title":{"rendered":"Wie is de baas over een kinderlichaam bij medische ingrepen?"},"content":{"rendered":"

Janis was vijf maanden zwanger van Mila toen verschillende prenatale screenings uitwezen dat haar kindje intersekse was. Het zag er van buiten uit als een meisje, maar had mannelijke chromosomen en onderontwikkelde testes in haar buik. Janis, nu: \u2018De artsen stelden allerlei onderzoeken en behandelingen in het vooruitzicht, waaronder een operatie na haar geboorte. Ik kreeg het gevoel dat ze behandeld moest worden voor een ziekte en dat vond ik irritant. Ik dacht: ze heeft iets andere chromosomen, zo erg is dat toch niet? Het maakte ons ook niet uit of ze jongen, meisje of iets ertussenin was. Ik was al blij dat ze gezond was.\u2019<\/p>\n

De operatie vond plaats toen Mila 2 jaar oud was. \u2018Vlak voor de operatie zeiden artsen dat wij zelf mochten kiezen, maar ook dat het belangrijk was om die geslachtsklier w\u00e9l weg te halen, en dat de meeste andere ouders daar ook voor kiezen.\u2019 Ook spraken de artsen over een kans op kwaadaardigheid in de testes. \u2018Toen we dat hoorden, werd ik bang en wilde ik die operatie liever eerder dan later. We hebben ons laten meeslepen omdat we zelf ook niet wisten wat het beste zou zijn.\u2019<\/p>\n

De operatie is onomkeerbaar en heeft ingrijpende gevolgen, waar Janis naar eigen zeggen niet goed over is ge\u00efnformeerd. Mila \u2013 die inmiddels 4 jaar is \u2013 zal vanaf haar puberteit de rest van haar leven geslachtshormonen moeten slikken. En ze heeft een geslacht toegewezen gekregen, zonder dat ze daar zelf een stem in had.<\/p>\n

Mila is behandeld in een Belgisch ziekenhuis, maar ook in Nederland is het gebruikelijk dat ouders met artsen samen zulke beslissingen nemen over ingrepen bij jonge intersekse kinderen, ook als de operatie medisch gezien kan wachten. Bij Mila werden onderontwikkelde testikels verwijderd, bij andere kinderen wordt bijvoorbeeld een clitoris ingekort of worden verkleefde schaamlippen losgemaakt. Er kan een medische noodzaak zijn of er spelen zwaarwegende psychosociale redenen, bijvoorbeeld als ouders een kind niet naar de grootouders of cr\u00e8che durven brengen. Het zijn ingrepen die weinig voorkomen, maar die ingrijpend en onomkeerbaar zijn.<\/p>\n

Andere genitale ingrepen die niet medisch noodzakelijk hoeven te zijn, komen veel vaker voor. Zo worden naar schatting van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) jaarlijks tien- tot vijftienduizend jongetjes besneden, het merendeel om culturele of religieuze redenen. Grofweg duizend jongetjes met hypospadie \u2013 waarbij het plasgaatje niet midden op de eikel maar daaronder zit \u2013 worden jaarlijks geopereerd zodat ze later staand kunnen plassen en penetratieseks kunnen hebben. Vaak wordt aangevoerd dat jong weefsel sneller heelt en dat de psychologische belasting voor een jong kind geringer is, al is daar nog wel discussie over en blijven het operaties met een hoog risico op complicaties.<\/p>\n

Deze ingrepen worden uitgevoerd zonder inspraak van het kind, en de oproep om ze uit te stellen, klinkt steeds vaker.<\/p>\n

Sinds 2013 zet de Nederlandse organisatie voor seksediversiteit (NNID) zich in voor een verbod op medisch niet noodzakelijke ingrepen op jonge intersekse kinderen, om zo hun lichamelijke integriteit en autonomie te waarborgen. Hun wetenschappelijk onderbouwde standpunten zijn overgenomen door verschillende (inter)nationale organisaties, zoals de Raad van Europa, de Verenigde Naties, de Europese Commissie en onze Nationaal Co\u00f6rdinator tegen Racisme en Discriminatie Rabin Baldewsingh. Deze organisaties beoordelen dergelijke ingrepen als een mensenrechtenschending. Vijf Europese landen hebben inmiddels een verbod ingevoerd, waaronder Griekenland (2022) en Duitsland (2021). Belgi\u00eb werkt aan een wetgevend kader en ook in Nederland heeft een Kamermeerderheid zich uitgesproken voor een verbod.<\/p>\n

Eind 2023 zal blijken of dat verbod er inderdaad komt en zo ja, in welke vorm, zo heeft demissionair minister van OCW Robbert Dijkgraaf aangekondigd.<\/p>\n

\n
Intersekse<\/h5>\n

Robin is trans: ze werd bij haar geboorte door de buitenwereld als jongen gezien, maar identificeert zich als een meisje. Intersekse kinderen daarentegen worden geboren met een variatie in de biologische geslachtskenmerken waardoor hun lichaam niet duidelijk mannelijk of vrouwelijk is volgens de normen in de samenleving. Soms is dat meteen zichtbaar bij de geboorte, soms zit de variatie van binnen en komt het pas later, bijvoorbeeld tijdens de puberteit naar voren. Intersekse is een term die de natuurlijke variatie in geslachtskenmerken benadrukt en verwijst naar de ervaring om te leven in een maatschappij met strikte sekse- en gendernormen.<\/p>\n

In de medische wereld wordt meestal de term DSD gebruikt: Differences of sex development \u2013 een fysieke benadering die de geslachtsvariatie eerder als een aandoening kwalificeert. Er vallen zo\u2019n veertig verschillende medische diagnoses onder de term DSD. Lange tijd was het gebruikelijk deze kinderen zo jong mogelijk en soms vlak na de geboorte een \u2018geslachtsnormaliserende\u2019 operatie te laten ondergaan om ze duidelijker in het hokje jongen of meisje te laten passen. Zo\u2019n ingreep kan bijvoorbeeld bestaan uit het verwijderen van testikels, het inkorten van een clitoris, het losmaken of juist hechten van schaamlippen, het aanbrengen of verdiepen van een vagina, het strekken van een penis of het verplaatsen van een plasgaatje.<\/p>\n

Artsen zeggen tegenwoordig terughoudend te zijn met dergelijke operaties, maar uit recent onderzoek blijkt dat ze nog steeds plaatsvinden. Soms in geval van pijn of om onvruchtbaarheid te voorkomen maar ook om zwaarwegende psychosociale redenen.<\/p>\n<\/div>\n

Vergelijkbare ingrepen<\/h5>\n

Als het gaat om het al dan niet toestaan van genitale ingrepen, valt op dat de maatstaven voor een ingreep niet altijd dezelfde zijn. Zo kan een intersekse baby nu nog bijvoorbeeld aan de schaamlippen worden geopereerd zonder eigen instemming. Een tiener kan pas voor een cosmetische schaamlipverkleining kiezen als ze volwassen is, en ook een trans puber kan dan pas kiezen voor een genitale operatie. Meisjesbesnijdenis kan nooit, dat is strafrechtelijk verboden en er staan gevangenisstraffen en hoge boetes op. Het zijn allemaal enigszins vergelijkbare ingrepen, op hetzelfde lichaamsdeel, maar gereguleerd aan de hand van verschillende criteria. Hoe kan dat? Is de lichamelijke integriteit van kinderen een flexibel gegeven? En hoe wordt een beslissing om wel of niet medisch in te grijpen genomen? Kortom: wie is de baas over een kinderlichaam? Een zoektocht langs wetgeving, kinderrechten en maatschappelijke, culturele en religieuze overtuigingen.<\/p>\n

Medische beslissingen<\/h5>\n

De rechten van minderjarige pati\u00ebnten zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo). De Wgbo onderscheidt drie leeftijdscategorie\u00ebn. Kinderen onder de 12 worden als \u2018niet wilsbekwaam\u2019 gezien. Dat betekent dat hun wettelijke vertegenwoordigers, meestal de ouders, beslissen over geneeskundige behandelingen, ook als die niet medisch noodzakelijk zijn. Denk aan flapoorcorrecties, jongensbesnijdenis en genitale ingrepen bij intersekse kinderen. Wel moeten behandelaars het kind zo veel mogelijk informeren over de behandeling.<\/p>\n

Iets complexer wordt het bij kinderen tussen de 12 en 16 jaar. Zij worden gezien als wilsbekwaam om met hun ouders te beslissen over ingrepen. Vanaf 16 jaar mag een kind zelfstandig medische beslissingen nemen.
\n\u2018Iemand die wilsbekwaam is, kan informatie goed begrijpen, kan overzien wat een beslissing met zich meebrengt, redeneren over de gevolgen en een beslissing nemen die bij diens overtuigingen past,\u2019 vertelt kinder- en jeugdpsychiater Irma Hein. Uit haar promotieonderzoek naar wilsbekwaamheid in medische beslissingen onder 161 kinderen bleek dat kinderen onder 9,6 jaar in het algemeen niet wilsbekwaam zijn. Kinderen boven de 11,2 zijn dat wel. Daartussenin zit een overgangsgebied. Hein: \u2018Intelligente kinderen zijn op jongere leeftijd wilsbekwaam dan leeftijdsgenootjes, en de sociale context speelt een heel belangrijke rol. Voor pubers is het bijvoorbeeld belangrijk dat ouders hen steunen en dat er gelegenheid is om rustig te praten over de verschillende belangen die ze moeten afwegen.\u2019<\/p>\n

Kwaliteitskaders en behandelrichtlijnen binnen specifieke specialismen, zoals cosmetische zorg en transgenderzorg, wijken soms af van de Wgbo, ze leggen de leeftijdsgrens dan hoger. Zo mag een puber geen geslachtsbevestigende operatie ondergaan en ook geen cosmetische operaties aan de geslachtsdelen. Dat alles om te voorkomen dat iemand een beslissing neemt waar diegene later spijt van krijgt. Hein: \u2018Dat is ook wel begrijpelijk. Als je een medische transitie start, heeft dat mogelijke gevolgen voor bijvoorbeeld de vruchtbaarheid. Dat is heel ingrijpend. Je wilt zeker weten dat een kind dat overziet.\u2019<\/p>\n

\"intersekse\"
Intersekse Mila, nu vier, heeft een geslacht toegewezen gekregen, zonder dat ze daar zelf een stem in had.<\/figcaption><\/figure>\n
Strikte behandelprotocollen<\/h5>\n

Robin had een stoere naam gekregen, een echte jongenskamer en jongenskleren. Toen ze 3 jaar oud was, begon ze te beseffen dat de buitenwereld haar als een jongen en niet als meisje zag. Ontzettend boos kon ze daar om worden en ze riep zelfs een keer naar haar moeder: \u2018Waarom heb je me geen meisje gemaakt?!\u2019<\/p>\n

\u2018Ik dacht toen dat moeders op hun zwangere buik konden intoetsen of de baby een jongen of meisje zou worden,\u2019 lacht ze nu. Ze is inmiddels 13 jaar, tenger gebouwd, met lange blonde lokken. Robin is niet haar echte naam, maar ze wil wel graag haar verhaal vertellen, in de hoop dat andere mensen begrijpen wat het betekent om trans te zijn. In Robins geval: door anderen als jongen gezien worden, maar je als meisje identificeren.<\/p>\n

\u2018Zoiets als genderneutrale opvoeding was toen nog helemaal geen onderwerp,\u2019 vertelt Robins vader, die terugblikt op Robins jongste jaren. \u2018Een tv-programma als Hij is een zij<\/em> was er nog niet. Toen wij in de gaten kregen dat Robin anders was dan andere jongens, dachten we eerst nog dat ze homo zou zijn. Geen moment hadden we gedacht dat ze transgender zou kunnen zijn, laat staan dat je zoiets op zo\u2019n jonge leeftijd al zou kunnen weten. Maar vanaf het moment dat ze als meisje door het leven ging, verdwenen haar boosheid en verdriet als sneeuw voor de zon.\u2019<\/p>\n

Robins ouders hebben haar al heel jong aangemeld bij de genderpoli van het Amsterdam UMC. Daar praat ze met een psycholoog, en ze krijgt er informatie over de mogelijke vervolgstappen als ze inderdaad besluit dat ze niet de lichamelijke ontwikkelingen door wil maken die als \u2018mannelijk\u2019 worden gezien. De eerste stap heeft ze inmiddels genomen: zodra ze lichamelijk in de puberteit begint te komen, \u2018als je echt jongensdingen gaat krijgen\u2019, gaat ze aan de puberteitsremmers. \u2018Dan stopt de puberteit en dan verandert je lichaam niet. Ik wil bijvoorbeeld echt niet de baard in de keel krijgen.\u2019<\/p>\n

Voorlopig is dit het enige dat Robin kan doen. Ook al weet ze al haar hele leven dat ze geen jongen is, pas vanaf haar vijftiende mag zij geslachtsbevestigende hormonen nemen, die zullen zorgen voor een vrouwelijke ontwikkeling van haar lichaam. Pas op haar achttiende kan ze een genitale operatie ondergaan. Zelf maakt ze zich daar nu nog niet zo druk om. Haar vader snapt dat die extra jaren \u2018bedenktijd\u2019 er zijn, maar zegt ook: \u2018We weten al tien jaar dat Robin een meisje is. Ze moet nu tot haar vijftiende of zestiende fysiek een kind blijven door de puberteitsremmers, terwijl haar leeftijdgenoten zich wel als pubers ontwikkelen. Ze blijft dan eigenlijk achter. Er is ook nog weinig zicht op de bijwerkingen van die remmers, zoals botontkalking en een mogelijk nadelige invloed op de hersenontwikkeling. Bij kinderen zoals zij zou ik me ook kunnen voorstellen dat je eerder begint met mannelijke of vrouwelijke hormonen, zodat hun ontwikkeling gelijk opgaat met die van leeftijdsgenoten die niet trans zijn.\u2019 Door de strikte behandelprotocollen is dat niet mogelijk.<\/p>\n

Kinderrechten<\/h5>\n

Als ouders en artsen beslissen over een ingreep, moet daarin altijd \u00e9\u00e9n principe voorop staan: een beslissing moet in het belang van het kind zijn. Een keuze nu heeft gevolgen voor later en kan een inbreuk vormen op allerlei kinderrechten: het recht op lichamelijke integriteit, autonomie, een open toekomst en het recht op vrijheid van religie. Soms botsen er rechten. Bij jongensbesnijdenis laten we het recht van de ouders op vrijheid van religie of culturele identiteit zwaarder wegen dan het recht op de lichamelijke integriteit van het kind. Bij meisjesbesnijdenis gaat dat laatste recht altijd voor. De maatschappelijke context, met alle normen en waarden van een samenleving, bepaalt vaak wat zwaarder weegt, zegt hoogleraar Kinderrechten Ton Liefaard. Met zijn onderzoeksgroep aan de Universiteit van Leiden doet hij onderzoek naar de rechtspositie van kinderen in verschillende landen. Daaruit blijkt dat de uitwerking van de kinderrechten per land verschilt, maar dus ook per thema en soms per geval.<\/p>\n

Hij legt uit dat internationale kinderrechten pas in de loop van de twintigste eeuw apart zijn gedefinieerd en gereguleerd. \u2018Dat begon met het idee dat kinderen kwetsbaar zijn en vooral beschermd moeten worden.\u2019
\nHet VN-kinderrechtenverdrag uit 1989 heeft een ander vertrekpunt: het erkent de rechten van kinderen omdat zij mensen zijn. Centraal daarbij staat de groeiende autonomie van een kind als een zich ontwikkelend mens, dat om die reden speciale rechten heeft op bijvoorbeeld onderwijs en zorg. \u2018Aan die relatief nieuwe insteek moeten we nog steeds wennen,\u2019 zegt Liefaard. \u2018In theorie is men het er wel over eens, maar de praktijk is best ingewikkeld: het is niet altijd duidelijk hoe je de autonomie van kinderen het beste kunt waarborgen en hoe je bijvoorbeeld omgaat met de invulling van rechten door ouders of medische professionals.\u2019<\/p>\n

Liefaard: \u2018We zien binnen Europa grote verschillen, bijvoorbeeld in de juridische erkenning van transgender of intersekse kinderen. Ook gaan landen heel uiteenlopend om met de inspraak van kinderen in hun eigen medische behandeling.\u2019 Waar Nederland leeftijdsgrenzen hanteert voor medische beslissingen, bekijkt bijvoorbeeld Engeland elk geval apart.<\/p>\n

Liefaard haalt het verhaal aan van de 12-jarige David, een Nederlandse jongen die in 2017 tegen de zin van zijn vader chemotherapie weigerde. Davids moeder stond wel achter zijn beslissing. De rechter oordeelde dat de wens van het kind ingewilligd moest worden: David was wilsbekwaam bevonden en had een afgewogen beslissing genomen. \u2018Als je de autonomie van het kind serieus neemt, betekent dat dat je besluiten van een kind respecteert, ook als je het er niet mee eens bent. In dit geval steunde de rechter dat. Als het gaat om genderdysforie en seksediversiteit zien we vaak dat de nadruk meer ligt op bescherming dan op vrijheid van kinderen. Onze kennispositie is daar nog niet zo goed, en daar worden we onzekerder van.\u2019<\/p>\n

Miriam van der Have van de Nederlandse organisatie voor seksediversiteit NNID ziet op het gebied van seksediversiteit wel duidelijke vooruitgang als het gaat om kennis, zowel in de maatschappij als in de politiek. Van der Have: \u2018Waar het om gaat, is de vraag: kunnen ouders toestemming geven voor een operatie die ook kan worden uitgesteld tot het kind oud genoeg is om zelf te beslissen? De huidige interpretatie van de Wgbo is \u201cja\u201d. De interpretatie volgens het internationaal recht is \u201cnee\u201d.\u2019<\/p>\n

\"intersekse\"
De foto\u2019s bij dit artikel komen uit de reizende buiten- en binnenexpositie Intersekse \u2013 1 op de 90 geproduceerd door Stichting Open mind, met interviews van Lara Aerts: 21 portretten in woord en beeld van intersekse personen tussen 2,5 en 81 jaar. Klik hier<\/a><\/strong> voor data en locaties.<\/figcaption><\/figure>\n
Normen<\/h5>\n

\u2018De genitale behandelingen waar we het in dit kader over hebben, hebben allemaal iets te maken met normen: religieuze normen, schoonheidsnormen of gendernormen,\u2019 zegt zelfstandig onderzoeker in de genderstudies Marijke Naezer. Zij publiceerde in 2021 samen met vijf collega\u2019s een onderzoek in opdracht van het Radboudumc naar de verschillen tussen de medische benadering van intersekse kinderen en trans kinderen. Trans kinderen zoals Robin worden laat geopereerd, intersekse kinderen zoals Mila vroeg, en Naezer concludeerde dat deze tegenstelling voortvloeit uit dezelfde, heteronormatieve opvattingen van artsen over wat een gezond lichaam is, hoe het seks moet kunnen hebben en hoe het eruit moet zien: als meisje of als jongen.<\/p>\n

\u2018In de medische wereld geldt het lichaam van een trans kind als gezond, al ervaart het kind zelf een groot probleem. Een operatie werkt vanuit die medische visie als het ware van de norm af: je maakt een \u201cgezond\u201d lichaam \u201cabnormaal\u201d, dus een kind moet daar wel heel zeker van zijn.\u2019 Zo omschrijft een van de artsen uit de studie van Naezer puberteitsremmers en geslachtshormonen als \u2018medische interventies in een verder gezond lichaam\u2019. Operaties kenmerkt deze arts als \u2018snijden in een gezond lichaam\u2019 waarmee je mensen \u2018voor de rest van hun leven tot een pati\u00ebnt maakt\u2019.<\/p>\n

Bij intersekse gebeurt het tegenovergestelde. Naezer: \u2018Het lichaam van een intersekse kind wordt gezien als afwijkend van de norm, het past namelijk niet in de categorie jongen of meisje. Een ingreep werkt vanuit deze visie juist naar de norm toe en moet jong worden uitgevoerd.\u2019 Of zoals kinderuroloog Caroline Kuijper formuleerde waarom een baby met een \u2018afwijkend\u2019 plasgaatje geopereerd wordt: \u2018Je wil dat het kind een piemel heeft die eruitziet als een andere piemel, waar hij mee kan plassen en in de toekomst mee kan vrijen.\u2019<\/p>\n

Volgens Naezer is er nog een andere verklaring voor het verschil in trans en intersekse zorg: de opvatting in de medische wereld over de autonomie van het jonge kind. \u2018Artsen hebben veel invloed op het zorgtraject van jonge kinderen, en uit onderzoek blijkt dat de beslissing van ouders zeer be\u00efnvloed wordt door het betoog van de arts. Dus als je als ouder te horen krijgt dat je kind een \u201cafwijking\u201d heeft, \u201cte veel\u201d van het een, \u201cte weinig\u201d van het ander, dan kies je eerder voor een ingreep dan wanneer er gesproken wordt over natuurlijke variatie op het gebied van sekse en gender.\u2019<\/p>\n

Belangen afwegen<\/h5>\n

Robin heeft al een eerste beslissing genomen: ze kiest voor de puberteitsremmers en weet dat dat mogelijke gevolgen heeft voor haar vruchtbaarheid. Als zich in haar lichaam geen zaadcellen gaan ontwikkelen, zal ze waarschijnlijk geen biologische kinderen kunnen krijgen. Haar vader vond het heftig dat zijn dochter deze beslissing al zo jong moest nemen. De ingrijpendheid van die beslissing is een argument in de transgenderzorg om kinderen te laten wachten. Dat is opmerkelijk, vindt Marijke Naezer. Tot 2014 moesten trans mensen zich verplicht laten steriliseren als ze hun geslachtsregistratie wilden wijzigen. \u2018Heel zuur dat fertiliteit nu als een remmend argument wordt gebruikt. Bovendien, in ons onderzoek zei een van de respondenten: \u201cDan zeg je dat de mogelijke toekomstige wens om een kind te krijgen zwaarder weegt dan alles wat op dit moment invloed heeft op alle gebieden van iemands leven.\u201d\u2019<\/p>\n

Volgens Naezer hebben we de neiging om kinderen te onderschatten, te denken dat pubers impulsief zijn en nog niet goed beslissingen over de toekomst kunnen nemen. Maar uit onderzoek blijkt dat persoonlijke kenmerken niet leeftijdsgebonden zijn: een kind dat bijvoorbeeld bedachtzaam is, groeit meestal ook uit tot een bedachtzame volwassene, idem voor een impulsief kind.<\/p>\n

Naezer: \u2018Mijn eigen ervaringen met onderzoek onder jongeren is dat ze best goed belangen kunnen afwegen als je ze goed van informatie voorziet \u00e9n dat ze soms beter dan volwassenen in staat zijn om aan te geven dat ze het gewoon nog niet weten als ze ingrijpende beslissingen moeten nemen.\u2019 Volwassenen willen graag het zekere voor het onzekere nemen, zegt Naezer, maar: \u2018Er mag wat meer aandacht zijn voor mogelijke oplossingen en rouw als beslissingen toch anders uitpakken dan gehoopt. We weten ook dat mensen beter kunnen leven met een tegenvallend resultaat als ze zelf een afgewogen beslissing hebben kunnen nemen dan wanneer die voor hen is gemaakt. Het zou goed zijn om meer ruimte te laten voor het ongewisse.\u2019<\/p>\n

Recht op informatie<\/h5>\n

In een essay op De Correspondent<\/em> stelt journalist Valentijn De Hingh dat wat trans mensen nodig hebben niet altijd in een ziekenhuis te halen is. Dat komt doordat volgens haar beslissingen over geslachtsingrepen niet puur intrinsiek gemotiveerd zijn. De Hingh werd bekend door de documentaire Valentijn uit 2007, waarin haar transitie negen jaar lang werd gevolgd. Zij koos op haar negentiende voor een geslachtsoperatie, en ziet terugkijkend \u2013 ze is nu 33 jaar \u2013 dat in die beslissing maatschappelijke opvattingen over geslacht en gender een belangrijke rol speelden: wie geen man is, is dus een vrouw.<\/p>\n

Er is ook een maatschappij nodig die die autonomie niet beknot met strakke gender- en seksenormen.<\/p><\/blockquote>\n

Toen zij op haar twintigste in Amsterdam ging studeren en in contact kwam met de queer community, ontdekte ze dat er ook andere opties zijn dan een medische transitie. De Hingh: \u2018Ik ontmoette trans mensen die zonder medische ingrepen een vorm hadden gevonden om door het leven te gaan. Ik zag voor het eerst: zo kan het dus ook. Tegelijk weet ik ook dat ik op mijn negentiende de keus maakte met in mijn achterhoofd hoe de wereld reageerde op het lichaam dat ik toen had. Ik maakte me daarover geen illusies.\u2019<\/p>\n

De Hingh is destijds door de psycholoog van de genderpoli wel voorgelicht over mensen die tussen man en vrouw in zitten. \u2018Maar dat was zo abstract voor mij. Het woord non-binair bestond toen nog niet eens, het was geen onderdeel van mijn referentiekader. Dan kwam ik na zo\u2019n gesprek weer terug in Lelystad, waar ik toen woonde, en dan zag ik de jongens naar de jongenskleedkamer gaan en de meisjes naar de meisjeskleedkamer. Ik voelde toen heel sterk: ik moet een keus maken.\u2019 Zou ze dat met de kennis van nu weer zo hebben besloten? \u2018Ik zou misschien langer hebben gewacht met het nemen van een besluit, om eerst te ervaren hoe het is om door het leven te gaan met het lichaam dat ik toen had.\u2019<\/p>\n

Toch denkt De Hingh wel dat trans kinderen gebaat zijn bij meer autonomie op een jongere leeftijd. Maar dan is er ook een maatschappij nodig die die autonomie niet beknot met strakke gender- en seksenormen. \u2018Gelukkig is er nu meer aandacht voor vormen van geslacht en gender dan toen ik jong was. Er zijn woorden voor en er is veel informatie beschikbaar. Dat vind ik heel positief.\u2019<\/p>\n

Miriam van der Have van de NNID vindt, net als De Hingh, dat demedicalisatie nodig is.<\/p>\n

\u2018In een enkel geval heeft een intersekse kind medische zorg nodig, en dan moet een kind dat natuurlijk krijgen. In alle andere gevallen hebben kinderen en hun ouders g\u00e9\u00e9n medische ingrepen nodig maar vooral goede, uitgebreide informatie en geruststelling: hun kind is niet ziek, het voldoet alleen niet helemaal aan het beeld dat de maatschappij en artsen hebben van hoe een man of vrouw eruit behoort te zien. En daar is prima mee te leven.\u2019<\/p>\n

Een wetgevend kader<\/h5>\n

Belgi\u00eb werkt zoals gezegd op dit moment aan een wetgevend kader voor ingrepen op intersekse kinderen. In Nederland staat een Kamermeerderheid achter een verbod op medisch niet noodzakelijke operaties bij jonge intersekse kinderen, die blijkens onderzoek van onderzoeksinstituut Nivel nog altijd plaatsvinden.<\/p>\n

Pieter Cannoot is universitair docent Rechten en Diversiteit aan de Universiteit Gent. Hij denkt dat zo\u2019n wetgevend kader ook nieuwe dilemma\u2019s met zich mee kan brengen. \u2018Uitstel van medisch niet-noodzakelijke ingrepen tot het moment waarop een kind daar zelf over kan beslissen, is in lijn met de rechten van het kind. Maar ook dan kunnen er bij artsen en ouders nog vragen ontstaan. Wat als een kind gestigmatiseerd wordt of niet geaccepteerd wordt door de omgeving? Is het dan ook nog in het belang van het kind om niet in te grijpen? En wanneer kan een kind dan wel beslissen? Als het 6 is, of 8, of 12?\u2019 Ook vragen over de definitie van medische noodzaak komen om de hoek kijken. \u2018Hebben we het dan over acute medische noodzaak, of schaar je daar ook functionele problemen zoals niet staand kunnen plassen onder? Beslissen artsen over de ingreep of moet er een ethisch comit\u00e9 komen?\u2019<\/p>\n

De Nederlandse organisatie voor seksediversiteit (NNID) heeft antwoorden op deze vragen. Miriam van der Have, oprichter van de belangenvereniging en zelf intersekse: \u2018Als een kind door de omgeving niet geaccepteerd wordt, moet je die omgeving begeleiden en geruststellen, niet het kind opereren of behandelen. Intersekse personen bestaan, ze hebben altijd bestaan en zullen altijd bestaan, dat is iets waar de maatschappij zich aan moet aanpassen, niet andersom. Overigens bestaat er geen steekhoudend bewijs dat medische ingrepen op intersekse kinderen zorgen voor een beter welzijn \u2013 integendeel. De enige juiste oplossing is: een kind en diens ouders begeleiden, informeren en wachten tot je weet wat het kind zelf wil.\u2019<\/p>\n

Voor de vraag op welke leeftijd dit het geval is, wil Van der Have aansluiten bij de Wgbo: dus in principe 12 jaar voor hormonale ingrepen,16 jaar voor geslachtsoperaties, en maximaal vier jaar jonger voor kinderen die na psychologisch onderzoek al eerder wilsbekwaam blijken te zijn. Voor artsen ziet de NNID het comply or explain-model voor zich: afwijken mag, maar dan moet de arts achteraf aantonen dat de ingreep niet kon wachten en dus medisch noodzakelijk was. Kan de arts dat niet, dan wordt de ingreep gezien als een verminking, en strafbaar, net als in het geval van meisjesbesnijdenis.<\/p>\n

De olifant in de kamer<\/h5>\n

En dan is er nog een definitiekwestie. Je kunt wel stellen dat intersekse kinderen niet geopereerd mogen worden, maar artsen en sommige pati\u00ebntenverenigingen spreken niet over intersekse maar over DSD: Differences of sex development. In die medische visie vallen atypisch aangelegde plasgaatjes (hypospadie) en vergrote clitorissen bij het Adrenogenitaal Syndroom (AGS) daar niet altijd onder, waardoor bepaalde operaties ondanks een wettelijk verbod alsnog kunnen worden uitgevoerd. Zou het daarom niet beter zijn om een algemeen verbod in te stellen op niet-noodzakelijke genitale operaties bij kinderen?<\/p>\n

Cannoot: \u2018Dat is de olifant in de kamer. Want met een algemeen verbod raak je aan de jongensbesnijdenissen. In onze samenleving vinden we mannenbesnijdenis minder erg dan vrouwenbesnijdenis omdat het vaak minder ingrijpend is, en niet bedoeld om te onderdrukken, maar ook omdat het bij ons gebeurt, in onze cultuur en tradities.\u2019 Cannoot noemt het de \u2018bias van nabijheid\u2019, en een verbod op alle genitale operaties raakt aan de vrijheid van religie (van de ouders). Het verzet vanuit onder andere joodse, christelijke en islamitische hoek laat zich raden.<\/p>\n

Hoe kijkt Van der Have van NNID naar een algemeen verbod? \u2018Het recht op religie wordt op het ogenblik blijkbaar boven de lichamelijke integriteit van een kind geschaard. Omdat het over geloof gaat en ik niet kan weten wat de gevolgen zijn van wel of niet besnijden, heb ik er geen argumenten voor of tegen. Die strijd ga ik dus niet voeren. Ik heb w\u00e9l bewijs dat uitstelbare behandelingen van jonge intersekse kinderen schadelijk zijn en dat twintig jaar praten met artsen tot niets heeft geleid \u2013 en dat de overheid deze kinderen nu moet gaan beschermen.\u2019<\/p>\n

Artsenfederatie KNMG spreekt zich wel uit en ziet jongensbesnijdenis als een inbreuk op de lichamelijke integriteit, maar keurt intersekse operaties dan weer niet openlijk af.<\/p>\n

Cannoot: \u2018Als dat wetgevend kader er komt, moet de medische wereld \u201cmee\u201d zijn, maar de samenleving net zo goed. Er zijn mannen en vrouwen, dat is zo\u2019n beetje de laatste zekerheid die mensen nog denken te hebben. Maar die binariteit in geslacht en gender zal moeten worden doorbroken.\u2019<\/p>\n\n

Doorsnee puber<\/h5>\n

Trans kind Robin m\u00e1g pas geslachtshormonen nemen als ze 15 of 16 is. Intersekse kind Mila zal ze vanaf een jaar of 10 m\u00f3\u00e9ten nemen om in de puberteit te komen en ook om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat ze sterke botten ontwikkelt. Door die hormonen krijgen Mila en Robin borsten, bredere heupen en in het algemeen een andere vetverdeling. Robin krijgt daar nu al informatie over, al heeft ze na een bezoek aan het ziekenhuis ook vaak het gevoel: het komt later allemaal wel. \u2018Ik wil mijn lichaam denk ik wel deels veranderen, maar ik weet het nog niet helemaal zeker.\u2019<\/p>\n

De nu 4-jarige Mila is nog helemaal niet bezig met deze fase. Haar vader ook niet. \u2018Ze is nog zo jong en ik wil nu van haar genieten zonder me zorgen te maken over de toekomst.\u2019 Voor moeder Janis is dat anders. \u2018Ik zoek tegenwoordig op internet alles wat los en vast zit over dit onderwerp. Daardoor weet ik inmiddels dat die kans op kanker klein is en ze zonder die operatie waarschijnlijk vanzelf in de puberteit zou zijn gekomen, zonder medicinale interventies. Achteraf had ik liever gehad dat deze keus bij Mila zelf had gelegen, in plaats van dat wij die voor haar hebben genomen.\u2019<\/p>\n

Robin vertelt over haar avontuurlijke oude cavia, haar tennisles, toneel op school, over verhuizen, vriendinnen, gescheiden ouders: als een doorsnee puber. En als er soms iemand op een vervelend toontje aan haar vraagt: \u2018Jij bent toch eigenlijk een jongen?\u2019 zegt ze: \u2018Nee\u2019 en loopt ze gewoon door. Over de vraag wie er over haar lichaam beslist, piekert ze niet zo veel. \u2018Gewoon ikzelf, denk ik.\u2019<\/p>\n

Mila en Janis willen niet met hun achternaam in de media, Robin heet in het echt anders.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sommige medische ingrepen, zoals besnijdenissen of \u2018geslachtsnormaliserende\u2019 operaties bij intersekse kinderen zijn bedoeld om een lichaam aan te passen aan een norm. Moeten we daarmee niet wachten tot een kind wilsbekwaam is? Wie is de baas over een kinderlichaam? <\/p>\n","protected":false},"author":3379,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-581157","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-zorg","article_type-achtergrond"],"acf":[],"author_name":"Brechtje Keulen, Lara Aerts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=581157"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581157\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581206,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/581157\/revisions\/581206"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Brechtje Keulen, Lara Aerts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=581157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=581157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}